Sosial Media Üçin Şahsyýet Tassyklamasy Borçlulygy Gelýär

Hökümet, çagalaryň internetdäki ýaramaz mazmunlardan goralmagy maksady bilen 15 ýaşdan kiçi şahsyýetleriň sosial media hasaplaryny açmagyny gadagan etjek bir düzgünleşdirmäni gysga wagtda TBMM'ye hödürlemäge taýynlanýar.

Emma bu düzgünleşdirmäniň ýany bilen, internet ulanyjylary üçin şahsyýet we mobil telefon tassyklamasyny borçlulyk edjek has giňişleýin bir sosial media düzgünleşdirmesi hem gün tertibine gelýär. Bu ýyl içinde ulanylmagy meýilleşdirilen bu täzelik bilen, goşa tassyklama ulgamy arkaly hyzmat üpjün edijiler möhüm jogapkärçilikleri öz üstüne almaly bolarlar.

Kanunçylyk Düzgünleşdirmeleri

Bu täze sosial media düzgünleşdirmesi, jedelleri hem ýany bilen getirer ýaly görünýär. Instagram we X ýaly meşhur sosial torlarda jenaýat häsiýetli paýlaşmalar edilip bilinýän ýaly, bu platformalar şol bir wagtda söz azatlygynyň guraly hökmünde hem baha berilýär.

Mevcut 5651 belgili kanunda ediljek üýtgeşmeler, hyzmat üpjün edijiler üçin täze borçlulyklar getirer. Bu üýtgeşmeleriň maksady, galp hasaplardan edilen kemsidiji mazmunly paýlaşmalary gadagan etmek, sosial media manipülýasiýalaryny çäklendirmek we jenaýat häsiýetli hereketlere goşulyp bilmek hökmünde beýan edilýär.

Türkiýede ulanylacak bu model, AB we ABŞ'daky ulanyşlardan has berk çäklendirmeleri öz içine alýar. Geçmişde Günorta Koreýa meňzeş bir ulanyşy durmuşa geçiripdi, emma soňra ýatyrdy. Hytaýda hem meňzeş ulanyşlar bar.

Günbatar ýurtlary, azatlyk-howpsuzlyk deňagramlylygyny goramak maksady bilen, şahsyýet tassyklamasy ýerine jenaýat edilende kazyýet prosesi bilen şahsyýetiň anyklanylmalydygyny öňe sürýärler.

Hukuk Tartışmaları

Halkara mysallar gözden geçirilende, iki esasy modeliň öňe çykýandygy görünýär: Reaktiw we öňüni alyjy modeller. Günbatarda reaktiw model giňden ýaýran bolsa, öňüni alyjy modelde döwlet şahsyýet beýan etmegi isläp, anonimligi öňüni alyjy çäreler görýär.

Bu çäkde, şahsyýet tassyklama ulgamynyň kanuny çarçuwada jedelleşdirilmegi garaşylýar. Ulanyşyň konstitusiýa hukuklary üstünde täsirli bolup bolmajakdygy we hususy durmuşyň gizlinligi bilen söz azatlygyny bozup biljekdigi meseleleri gün tertibine gelip biler.

Konstitusiýanyň 26. maddasy, söz azatlygyny meşhur bolmadyk garaýyşlar üçin hem gorag astyna alýar. Internet we sosial media hem bu gorag çarçuwasyna girýär.

Şahsyýet tassyklama borçlulygy, şahsyýetleriň internetde garaýyş bildirmekde çekinçler ýaşamagyna sebäp bolup biljekdigi aladasyny döredýär.

Konstitusiýa kazyýeti, söz azatlygyna gönükdirilen goşulmalarda kanunçylyk, kanuny maksat, demokratik jemgyýetde zerurlyk we ölçeglilik kriteriýalaryny esas alýar.

Hususy durmuşyň gizlinligi babatynda bolsa, şahsy maglumatlaryň diňe kanunda göz öňünde tutulan ýagdaýlarda işlenip bilinjekdigi bellenilýär.

Bu düzgünleşdirmä, giň gerimli maglumat ýygnama we yzygiderli sanly şahsyýet deňeşdirmesini ýany bilen getirip biler.

Maglumat Howpsuzlygy we Konstitusiýa Hukuklary

Maglumat ýygnama borçlulygynyň zerurlygy we has ýeňil bir usulyň mümkin bolup bolmaýandygy jedel meselesi. Konstitusiýanyň 13. maddasyna görä, esasy hukuklar we azatlyklar diňe kanun bilen we demokratik jemgyýet tertibiniň gereklerine laýyklykda çäklendirilip bilner.

Jemgyýetiň ähli üçin şahsyýet tassyklama borçlulygy getirilmegi, käbir gurşawlar tarapyndan orantysyz bir goşulma hökmünde baha berilýär.

Konstitusiýanyň 22. maddasynda düzgünleşdirilen habarlaşma azatlygy babatynda, yzygiderli gözegçilik algysy döredip biljek ulanyşlaryň bu ýörelge bilen çaknyşyp biljekdigi beýan edilýär.

Konstitusiýa Kazyýetiniň Kararlary

Konstitusiýa Kazyýetiniň sosial media we internet azatlygy babatynda möhüm kararlary bar. 2014'te Twitter'e getirilen elýeterlilik gadagançylygyny söz azatlygynyň bozulmagy hökmünde kabul eden kazyýet, internetiň jemgyýetçilik jedel meýdanydygyny nygtapdy.

Wikipedia'ya getirilen gadagançylyk bolsa orantysyz tapyldy. Kazyýet, tutuşlygyna gadagançylygyň demokratik jemgyýetde zerur däldigini belledi.

Ýewropa Adam Hukuklary Kazyýeti hem anonim beýanaty awtomatiki usulda kanun bozulmasy hökmünde kabul etmeýär. Anonimlik, syýasy tankytlar babatynda goragly bolup biler.

Ulanyş Mysallary

Ýewropa Bileleşiginde hakyky at bilen hasap açma borçlulygy ýok. Kazyýet karary bilen ulanyjy maglumatlaryna elýeterlilik mümkin. Anonim hasaplar erkin we şahsyýet anyklamasy kazyýet prosesi bilen edilýär.

Birleşen Patyşalykda hem meňzeş bir ulgam bar. Anonim hasaplar gadagan däl we şahsyýet anyklamasy adaty prosesler bilen edilýär.

ABŞ'da anonim beýanat konstitusiýa goragynda. Kemsitme ýagdaýynda kazyýet karary bilen maglumat talap edilip bilner. Federal derejede şahsyýet tassyklama borçlulygy getirilmegi gaty kyn.

Günorta Koreýa, 2007-2012 aralygynda hakyky at borçlulygy getirdi, emma 2012'de Konstitusiýa Kazyýeti bu düzgünleşdirmäni söz azatlygyna garşy tapyp ýatyrdy.

Hytaýda sosial media hasaplary milli şahsyýet bilen baglanyşykly we anonimlige rugsat berilmeýär. Döwlet hakyky wagt gözegçilik edip bilýär.

Russiýada bolsa hakyky at borçlulygy ýok, emma döwlet giň ygtyýarlyklar bilen ulanyjy maglumatyny talap edip bilýär. Oppozision anonim hasaplar üstünde agyr basyş ulanylýar.

Türkiýede meýilleşdirilen model, AB we ABŞ modellerinden has öňe çäklendirmeleri öz içine alýar. Struktural taýdan Günorta Koreýanyň ýatyran ulgamyna we Hytaý modeline meňzeşlik görkezýär.

16 Ýyl Öň Işlenen Ganhorluk Aýdyňlatyldy

Tekirdağyň Malkara etrabynda 16 ýyl öň kellesinden atylyp öldürilen Niyazi Aslan'ın ganhorlygy, Jandarma Jenaýat Gözleg Timi'nin (JASAT) ünsli işleri netijesinde aýdyňlatyldy. Wakanyň bilen baglanyşykly tutulan üç şübheliden ikisi tussag edildi. (DHA)