CBD Hesabatı: Müasir Müharibənin Transformasiyası və Gələcək Perspektivlər

Milli Kəşfiyyat Akademiyasının (MİA) dərc etdiyi yeni hesabatdaABŞ və İsrailləİran arasında gedən müharibənin hərbi və geosiyasi tarazlıqları necə dəyişdiyi müzakirə edilir. Hesabatda 'keçilməz hava hücumundan müdafiə çətiri' anlayışının artıq davamlı olmadığı bildirilib.

Müharibənin Transformativ Təsirləri

28 Fevralda başlayan və 40 gün davam edən və atəşkəslə sona çatan ABŞ/İsrail-İran müharibəsi bir çox sahədə enerjidən təhlükəsizlik sahəsinə də dərin təsirlər göstərdi. DİN-in hesabatında texnoloji inkişafın və sosial dayanıqlığın müharibəyə təsiri hərtərəfli qiymətləndirilir.

Hesabatda bildirilir ki, müharibə təkcə hərbi münaqişə deyil, həm də süni intellekt sistemləri, infrastruktur təhlükəsizliyi və diplomatik tarazlıqlar baxımından çox geniş nəticələrə malikdir. Bu vəziyyət müasir müharibənin ölçülərini və mümkün gələcək ssenarilərini anlamaq baxımından kritik əhəmiyyət kəsb edir.

DİN sədri Kösenin fikirləri

DİN sədri Prof.DrTalha Köseəvvəllər dərc olunmuş '12 günlük müharibə' hesabatındakı proqnozların böyük ölçüdə reallaşdığını vurğuladı. O, ABŞ-ın bilavasitə iştirakı ilə baş verən müharibənin hərbi doktrinalarda və innovativ texnologiyalarda əhəmiyyətli dəyişikliklər yaratdığını bildirib.

Köse enerji təhlükəsizliyi, sosial dayanıqlıq kimi sahələrdə də böyük dəyişikliklərin olduğunu bildirib və bu prosesin kommunikasiya strategiyalarında da əks olunduğuna diqqət çəkib. Bu vəziyyət müasir müharibənin bütün komponentlərinin yenidən qiymətləndirilməsini tələb edir.

Texnoloji İnnovasiyalar və Hərbi Strategiyalar

Hesabat göstərir ki, müasir müharibə platforma mərkəzli strukturdan məlumat, şəbəkə və istehsal gücünə əsaslanan sistemə çevrilib. Süni intellektlə dəstəklənən sistemlərin qərar vermə proseslərini sürətləndirdiyi və bu prosesdə mühüm rol oynadığı vurğulanır.

Məlumatların işlənməsi və alqoritmik analiz kimi texnoloji yeniliklərin müharibənin nəticəsini müəyyən edən amillərə çevrildiyi bildirilir. Bu vəziyyət müharibənin gələcəkdə necə formalaşacağına dair mühüm ipuçları verir.

Elektromaqnit və Rəqəmsal Qatların Rolu

Hesabatda elektromaqnit spektrinin müharibənin mərkəzində olduğuna diqqət çəkilir və radar sistemləri və elektron döyüş şəbəkələrinin əhəmiyyəti vurğulanır. Gələcəyin müharibələrində görünməz rəqəmsal təbəqələrin də fiziki qarşıdurma qədər kritik olacağı bildirilir.

Bu texnoloji inkişaflar hərbi strategiyalarda və gələcək müharibə ssenarilərində əhəmiyyətli dəyişikliklərə səbəb kimi görünür.

Hava Hücumundan Müdafiə Sistemlərinin Gələcəyi

Hesabatda deyilir ki, İran çox səviyyəli dron və raket hücumundan müdafiə sistemlərinin öhdəsindən gələ bilər. “Keçilməz hava hücumundan müdafiə çətiri” anlayışının artıq dayanıqlı olmadığı vurğulanır.

Müasir hava hücumundan müdafiənin təkcə müdafiə sistemləri ilə məhdudlaşmamalı, erkən xəbərdarlıq və kibertəhlükəsizlik kimi elementlərlə dəstəklənməli olduğu vurğulanır. Bu, gələcək hərbi strategiyalar üçün kritik dəyişiklik deməkdir.

Enerji İnfrastrukturları və Ticarət Yolları

Hesabatda enerji obyektləri və ticarət yollarının müharibənin əsas hədəfinə çevrildiyi bildirilir və Hörmüz boğazı və Qırmızı dəniz kimi bölgələrdəki gərginliyin əhəmiyyətinə diqqət çəkilir. Bu sahələr strateji rəqabətin mərkəz nöqtəsinə çevrilir.

Energetika və ticarət yollarının qorunmasının regional təhlükəsizliyin əsas elementlərindən biri olduğu vurğulanır. Bu vəziyyət gələcək regional təhlükəsizlik siyasətlərini formalaşdırır.

İsrail və Regional Təhlükəsizlik Dinamikası

Hesabatda qeyd olunur ki, İsrailin regional məkanını genişləndirmək səyləri regional təhlükəsizlik arxitekturasını daha kövrək edib. Bildirilir ki, Suriya və Livan kimi bölgələrdə əməliyyat fəaliyyətləri regional sabitliyi təhdid edir.

Bu vəziyyət Yaxın Şərqdə təhlükəsizlik balanslarının yenidən qiymətləndirilməsini tələb edə bilər. İsrailin strateji addımları regional siyasətlərə təsir etməkdə davam edir.

Türkiyənin təhlükəsizlik yanaşması

Hesabatda Türkiyənin hava və raketdən müdafiə kimi sahələrdə çox səviyyəli təhlükəsizlik yanaşmasına ehtiyacı olduğu bildirilir. Müdafiə sənayesində təkcə yüksək texnologiyanın deyil, həm də sursat davamlılığı və təchizat təhlükəsizliyi kimi elementlərin əhəmiyyətinə diqqət çəkilir.

Müharibə prosesində Türkiyənin diplomatik imkanlarının əhəmiyyətli bir üstünlük təmin etdiyi bildirilir. Ankaranın müxtəlif ölkələrlə kommunikasiya kanallarını açıq saxlaya bilməsi ona yeni təhlükəsizlik arxitekturalarında balanslaşdırıcı rol oynamağa imkan verir.

Nəticə və Qiymətləndirmə

Hesabatın yekununda beynəlxalq təhlükəsizlik nizamının dağılmağa başladığı və müharibənin mahiyyətinin köklü şəkildə dəyişdiyi bir dövrə qədəm qoyduğumuz bildirilir. Artıq gücün təkcə hərbi potensialla deyil, həm də texnoloji istehsal qabiliyyəti və məlumatların dominantlığı ilə müəyyən olunduğu vurğulanır.

Bu dəyişiklik gələcək geosiyasi proseslərin və hərbi strategiyaların yenidən formalaşmasına səbəb kimi görünür. Bütün bu elementlər bütün dünyada təhlükəsizlik siyasətlərinin necə inkişaf edəcəyi ilə bağlı mühüm ipucları verir.