Körfəzdə strateji fikir ayrılığı: Ər-Riyad və Əbu-Dabinin fərqli istiqamətləri

Körfəz bölgəsindəki strateji tarazlıqlarson illərdə yaşanan qarışıqlıqla yenidən formalaşdırılır. ABŞ və İsrailin İrana hücumlarından sonra yaranan münaqişə mühiti Səudiyyə Ərəbistanı ilə Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri (BƏƏ) arasındakı strateji fikir ayrılıqlarını daha da qabarıq göstərdi. Bu iki ölkə təhlükəsizlik siyasəti və regional böhranlara yanaşma baxımından fərqli yollar izləməyə başladı.

Körfəzdə Yeni Strateji Duruşlar

Körfəz ölkələri artıq İran, ABŞ və İsrail oxundakı hadisələrə oxşar prizmadan yanaşmırlar. Səudiyyə Ərəbistanı regional müharibənin böyüməsinin qarşısını almağa çalışarkən, diplomatik kanallar vasitəsilə həll yolunu axtarmağa diqqət yetirir. Digər tərəfdən, BƏƏ ABŞ və İsraillə təhlükəsizlik əməkdaşlığını dərinləşdirərək İrana qarşı daha sərt çəkindirmə strategiyası qəbul edir.

Körfəzdən Keçmişdən İndiyə Ayrılma

Körfəzdəki bu ayrılıq əslində yeni bir inkişaf deyil. Uzun müddətdir yığılan səssiz çatlar Yəmən müharibəsi zamanı özünü büruzə verdi. Ər-Riyad və Əbu-Dabi Yəməndə eyni koalisiyanın bir hissəsi olsalar da, zamanla fərqli hədəflər qəbul ediblər. Səudiyyə Ərəbistanı sərhəd təhlükəsizliyinə və mərkəzləşdirilmiş nizamın axtarışına diqqət yetirdiyi halda, BƏƏ müxtəlif təsir sferaları yaratmağa üstünlük verdi.

Körfəz ölkələrinin müharibə yaddaşı

Bu gün Körfəz ölkələrinin fərqli siyasi reflekslərini anlamaq üçün regionun döyüş yaddaşına nəzər salmaq lazımdır. İraqın 1990-cı ildə Küveyti işğal etməsi Körfəz monarxiyaları üçün tarixi bir travma oldu. Amerikanın hərbi mövcudluğunun genişlənməsi ilə enerji xətləri hərbi təhlükəsizlik məsələsinə çevrildi və Körfəz ölkələri öz təhlükəsizliyini xarici hərbi müdafiə yolu ilə təmin etməyə üz tutdu.

Səudiyyə Ərəbistanının Ehtiyatlı Strategiyası

Səudiyyə Ərəbistanı müharibənin şiddətlənməsindən uzaq durur və bunun arxasında iqtisadi narahatlıqlar dayanır. Vəliəhd şahzadəMəhəmməd bin SalmanVizyon 2030 hədəfi ilə ölkə iqtisadiyyatını neft asılılığından xilas etmək və Körfəzi investisiya mərkəzinə çevirmək istəyir. Bununla belə, regional qeyri-sabitlik bu böyük transformasiya planını təhdid edir.

Ər-Riyadın İqtisadi Məqsədləri və Təhlükəsizlik Narahatlığı

Səudiyyə Ərəbistanı enerji daşınması ilə bağlı risklər və xarici investorların qeyd-şərtləri səbəbindən ehtiyatlı mövqe tutur. İşğalçı İsrailin körfəzdə hərbi təzyiqini genişləndirməsi Ər-Riyadın nəzarətsiz genişlənmə qorxusunu artırır. Bu səbəbdən Səudiyyə Ərəbistanı İranın bölgədəki təsirindən narahat olsa da, hərbi həll yollarının Körfəzi daha böyük bir təhlükəsizlik böhranına sürükləyə biləcəyindən narahatdır.

Əbu-Dabinin Təhlükəsizlik Yaklaşımı

Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri, İbrahim razılaşmalarından sonra İsraillə qurduğu yaxın əlaqələrlə təhlükəsizlik strategiyasını formalaşdırır. İsrail hərbi texnologiyasına çıxış BƏƏ-nin təhlükəsizlik arxitekturasının mühüm hissəsinə çevrilib. Əbu-Dabi ABŞ-ın qeyri-kafi təhlükəsizlik çətirini gücləndirmək üçün daha çox hərbi koordinasiyaya müraciət edir.

Körfəzdə Yeni Təhlükəsizlik Dinamikası

Körfəz Əməkdaşlıq Şurası 1981-ci ildə İran İnqilabından sonra ümumi təhlükəsizlik refleksi yaratmaq üçün yaradılıb. Lakin son hadisələr Körfəz ölkələrinin fərqli təhlükəsizlik üsullarını mənimsəməsinə səbəb olub. BƏƏ və Bəhreyn ABŞ-İsrail mərkəzli təhlükəsizlik oxuna yaxın olsa da, Səudiyyə Ərəbistanı və Qətər diplomatik həll yollarına üstünlük verirlər.

Nəticə və Mümkün Gələcək İnkişaflar

Körfəz bölgəsindəki strateji bölünmələr regionun gələcəkdə hansı təhlükəsizlik nizamı quracağı ilə bağlı müzakirələrə səbəb olur. Bir tərəfdən İsraillə inteqrasiya olunmuş təhlükəsizlik strukturunu müdafiə edənlər, digər tərəfdən də bu yanaşmanın Yaxın Şərqi daha dərin qeyri-sabitlik dövrünə sürükləyəcəyinə inananlar var. Çox güman ki, bu fərqlər Körfəz ölkələrinin gələcək müttəfiqliklərini və strategiyalarını müəyyən etməyə davam edəcək.