Türkiyədəki fond böhranından sonra İndoneziya birjasında şəffaflıq məsələləri yenidən gündəmdədir

Türkiyədə investisiya fondlarında yaranan böhran kapital bazarlarında şəffaflıq və audit proseslərini müzakirəyə çıxarıb. Yüzlərlə investorun təsirinə məruz qalan prosesdə tənzimləyici orqanlar 131 fondu ləğv etmək qərarına gəlib, bazarlara inam mühitinə ziyan vurub. Oxşar vəziyyətin İndoneziya birjasında daha əvvəl baş verməsi Türkiyənin də oxşar status riski ilə üzləşə biləcəyi ilə bağlı narahatlıqlara səbəb olub.

İndoneziya fond bazarında şəffaflıq problemləri hansılardır?

İndoneziya fond bazarında milyarder Prajoqo Panqestunun şirkətləri ilə bağlı müzakirələr intensivləşib. 2023-cü ilin oktyabrında birjaya çıxan bir geotermal enerji şirkəti olan Barito Renewables Energy (BREN), doqquz ay kimi qısa müddətdə 1100 faizdən çox dəyər artımı qeyd etdi. Ancaq 2023-cü ildə birjada 310 bəndlik yüksəlişin 326 bəndinin yalnız Pangestu-ya aid iki şirkətdən gəlməsi bazarın reallığı ilə bağlı suallar doğurdu. Reuters-in məlumatına görə, BREN səhmlərinin 97 faizinin dörd səhmdarın nəzarətində olması sərbəst dövriyyə və sağlam qiymət formalaşması ilə bağlı ciddi şübhələr yaradıb.

MSCI və FTSE Russell qərarları bazara necə təsir etdi?

2024-cü ilin fevral ayında Pangestu-nun kömür şirkəti Petrindo Jaya Kreasi (CUAN) MSCI Kiçik Qapaq İndeksindən çıxarıldı. Sentyabr ayında FTSE Russell, səhmdarların yüksək konsentrasiyası səbəbindən BREN-i indekslərindən çıxardığını açıqladı. MSCI-nin bu məsələ ilə bağlı ilk xəbərdarlığından sonra İndoneziya fond bazarı dəyərinin 8 faizini itirdi. Oktyabrın 16-da MSCI-dən çıxarılma ehtimalı gündəmə gələndə əsas fond bazarı indeksi 11,6 faiz azaldı və ölkənin səhmlərinin bazar dəyərindən təxminən 65 milyard dollar silindi.

Türkiyədə fond böhranı və şirkət səhmlərinin konsentrasiyası İndoneziyada müşahidə edilən şəffaflıq problemləri və bazar əməliyyatları ilə bağlı narahatlıqlara bənzəyir. Ekspertlər Türkiyənin beynəlxalq indekslərdə mövqeyini qoruyub saxlaması üçün şübhəli əməliyyatların araşdırılmasının, tərəfdaşlıq strukturlarının şəffaflaşdırılmasının və investorların etimadının qorunmasının kritik olduğunu bildirir.

Kapital bazarlarında nəzarət prosesləri müvafiq tənzimləyici qurumlar tərəfindən həyata keçirilir. İnvestorlar fondların vəziyyəti və şirkətlərin şəffaflıq hesabatları ilə bağlı aktual məlumatları birjanın rəsmi bülletenləri və nəzarət orqanlarının elanları vasitəsilə izləyə bilərlər. Mümkün pozuntular və ya hüquqların itirilməsi halında müvafiq hüquqi orqanlara müraciət etmək standart proseslər arasındadır.

Nəticə

İndoneziya nümunəsi göstərir ki, birjalarda müəyyən şirkətlərin və ya fondların bazar dəyərinə süni şəkildə üstünlük verilməsi uzunmüddətli perspektivdə ölkə iqtisadiyyatı üçün böyük risk yaradır. Şəffaflığın olmaması və cəmləşmiş səhm sahibliyi beynəlxalq indeks təminatçılarının müdaxiləsinə gətirib çıxara bilər ki, bu da kapitalın xaricə çıxmasına səbəb ola bilər.

Türkiyədə fond böhranı təkcə böhran dövründə deyil, həm də davamlı olaraq effektiv bazar yoxlamalarının vacibliyini ortaya qoyur. İnvestorların inamını qorumaq təkcə yerli deyil, həm də qlobal kapitalın ölkədə qalmasını təmin edən ən əsas elementdir.

Mümkün təsirlər

Türkiyədə bazar nəzarətinin gücləndirilməsi qeyri-şəffaf fondların ləğvi prosesini sürətləndirə və qısa müddətdə bazarlarda dalğalanmalara səbəb ola bilər. Lakin bu vəziyyət orta və uzunmüddətli perspektivdə institusional investorların Türkiyə bazarlarına inamını yeniləyə bilər.

Şəffaflıq problemləri həll olunmazsa, Türkiyənin beynəlxalq indekslərdə çəkisinin azalması və ya statusunun dəyişməsi xarici kapital axınının azalmasına səbəb ola bilər. Bu vəziyyət yerli investorların risk qavrayışını artıra və kapitalın daha təhlükəsiz limanlara yönəlməsinə səbəb ola bilər.

Fikirləriniz

Sizcə, Türkiyədə kapital bazarlarına inamı bərpa etmək üçün nəzarət mexanizmləri necə gücləndirilməli və investorlar şəffaflıq haqqında necə məlumatlandırılmalıdır? Fikirlərinizi şərhlərdə paylaşa bilərsiniz.