New York Times: Моссаддын Тегеран планы жана Ахмадинежад менен Будапешттин жашыруун байланыштары

АКШда чыгуучу New York Times гезити эл аралык коомдук пикирде кеңири резонанс жараткан таң калыштуу дооматты алдыга чыгарды. Кабарга караганда, Израиль жашыруун операция жүргүзүп, Ирандын мурдагы президенти Махмуд Ахмадинежадды өлкөнүн жаңы лидери кылуу максатында байланышка чыккан; бирок бул аракет ишке ашпай калды. Кабарда АКШ жана Иран расмийлеринин билдирүүлөрүнө таянып, Израилдин тышкы чалгындоо кызматы Моссад Ахмадинежадды өз тарабына тартуу үчүн абдан кеңири стратегияны карманганы айтылат. Бул планга ылайык Венгриянын борбору Будапештте жашыруун жолугушуулар уюштурулуп, Ахмадинежаддын бардык жол кире жана жатакана чыгымдарын Моссад каржылады. Моссаддын ошол кездеги директору Дэвид Барнеа 2024-жылы Будапештке өзү барып, Ирандын мурдагы лидери менен бетме-бет жолугушканы маалымдалган. Гезит мындай билдирүү менен операциянын чалгындоо жагын ачыкка чыгарды: «Моссад климат конференциясы шылтоосу менен чакырылган Будапештте Ахмадинежад менен байланышып, бул абалды ЦРУга кабарлады».

Климаттык конференциянын маскасы астында жашыруун Будапешт байланыштары

Газеттин маалыматына ылайык, Будапешттеги Людовика Мамлекеттик Кызмат Университетинин ректору Гергели Дели 2024-жылдын башында Венгрия өкмөтүнүн жогорку даражалуу кызматкеринен өзгөчө өтүнүч алган. Ректор Делиге климаттын өзгөрүшү темасында конференция уюштуруу жана Махмуд Ахмадинежадды бул иш-чарага башкы конок катары чакыруу сунушталган. Сөз болуп жаткан конференция чындыгында Ахмадинежад менен Моссаддын өкүлдөрүнүн ортосунда өткөрүлө турган жашыруун жолугушуулар үчүн эң сонун жабуу болгону айтылды. Белгиленгендей, мурдагы президент Будапештке эки жолу, 2024-жылы жана 2025-жылы Иранда жаңжал чыга электе болгон. Бул сапарлар учурундагы коопсуздук кемчиликтерине да токтолгон кабарда: "Ахмадинежаддын жансакчылары аларды эки жолу таштап, узак жолугушууларга дайынсыз жоголгондугун кабарлашты. Ахмадинежад жансакчыларына университеттин окутуучулары менен жолугушууларды өткөргөнүн айтты."деген маалымат камтылган.

Тегерандагы "Коопсуз үй" операциясы жана пландын кыйрашы

Айыптоолорго караганда, операция ушул жылдын февраль айынын аягында, АКШ менен Израилдин Иранга каршы аскерий интервенциясынын алгачкы күндөрүндө эң оор баскычка жеткен. Америкалык жана ирандык булактар Израилдин катуу көзөмөл астында жашаган Ахмадинежадды Тегерандан барымтага алуу менен режимди өзгөртүү планын ишке ашырууну каалап жатканын айтышты. 28-февраль күнү Израилдин аба соккусу менен Ахмадинежад жайгашкан аймактын бутага алынганы билдирилди. Кабарда«Кол салуудан кийин окуя болгон жерге кара түстөгү Peugeot үлгүсүндөгү унаа келип, Ахмадинежадды көтөрүп, Моссад агенттеринин көзөмөлүндөгү коопсуз үйгө алып кетти»маалыматтары бөлүшүлгөн. Бирок бул эвакуация операциясынан улам пайда болгон башаламандыктан тынчсызданган жана Израилдин аны кайра бийликке алып келүү стратегиясынан көңүлү калган Ахмадинежад артка чегингенден кийин план кыйрады. Белгисиз жагдайда коопсуз үйдөн чыгып кеткен экс-президент Ирандын өлтүрүлгөн диний лидери Али Хаменеинин жаназасына кыска убакытка гана эл алдына чыкты. Бир тараптан кабарда күрт топторун куралдандырып, Иран аймагына алып келүүнү максат кылган Израилдин дагы бир режим өзгөртүү планынын да ишке ашпай калганы баса белгиленди.

Ыбрайымдын макулдашуулары жана бийликке кайтып келүү каалоосу

Аты аталбаган ирандык төрт жогорку даражалуу аткаминер Ахмадинежаддын Израил менен байланышы ачыкка чыккандан кийин Революциялык гвардия армиясынын чалгындоо бөлүмү тарабынан үй камагына алынганын ырасташты. Мурдагы президенттин жакын чөйрөсү анын мотивациясы тууралуу таң калыштуу билдирүүлөрдү жасашкан. Ахмединежаддын мурдагы кесиптештеринин бири кырдаалды жыйынтыктап,"Ал муну акча үчүн эмес, бийликти кайтарып алуу үчүн жасады."Дагы бир мурдагы жардамчысы Израил менен мүмкүн болгон нормалдашуу процессине көңүл буруп, мындай деди: "Ахмединежад эгер ал кайра бийликке келсе, Иран Израилди тааный алат жана эки өлкөнүн мамилеси жөнгө салынышы мүмкүн деп ойлогон". 2005-2013-жылдары президент болуп турганда Израилди картадан өчүрүп, Холокостту четке кагып, өзөктүк программаны тездеткен Ахмадинежад кийинки жылдары Израилге каршы риторикасын жумшартуу менен өзүн реформатор катары көрсөтүүгө аракет кылганы таң калыштуу өзгөрдү.