ABD ve İran Arasında Anlaşma Umudu: Hürmüz Boğazı Gelişmeleri

ABD ve İsrail’in, İran ile süregelen çatışmasında potansiyel bir anlaşmanın sağlanmasına yönelik olumlu sinyaller alındı. İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, dün yaptığı açıklamada, Lübnan’da ateşkes süresince Hürmüz Boğazı’nın tüm ticaret gemileri için açık kalacağını duyurdu. Arakçi, sosyal medya platformu 'X' üzerinden yaptığı açıklamada, “Lübnan'daki ateşkese uyumlu olarak, İran Limanlar ve Denizcilik Teşkilatı tarafından önceden ilan edilen rotalar üzerinden tüm ticari gemilerin Hürmüz Boğazı’ndan geçişi ateşkes süresince tamamen serbesttir” ifadelerini kullandı.

ABD Başkanı Donald Trump da bu gelişmeyi teyit etti. Trump, sosyal medyada paylaştığı mesajda, “İran, Hürmüz Boğazı’nın açık ve geçişlere hazır olduğunu ilan etti. Teşekkürler” dedi. Buna rağmen Trump, İran’a yönelik deniz ablukasının devam ettiğini vurguladı ve “Hürmüz Boğazı tamamen açık, ticaret için hazır ve geçişlere izin veriliyor. Ancak deniz ablukamız, İran’la yürüttüğümüz süreç tamamlanana kadar devam edecek” şeklinde konuştu.

Uranyum İşbirliği

Trump, İran’ın birçok konuda anlaşmaya vardığını ve ülkedeki zenginleştirilmiş uranyumun çıkarılması konusunda ABD ile işbirliği yapacağını dile getirdi.

İran Dışişleri Bakan Yardımcısı Sait Hatipzade, Antalya Diplomasi Forumu’nda yaptığı konuşmada, “Geçici ateşkesleri kabul etmiyoruz. Diplomasi tüketilip tekrar savaşa dönülen bu döngü sona ermeli” dedi.

Müzakere İmkanı

İran, ABD ile İsrail'in 28 Şubat’ta başlattığı ve 8 Nisan’da geçici ateşkesle duran çatışmanın başlangıcından beri Hürmüz Boğazı’nı gemi geçişine kapalı tutuyordu. ABD, 11 Nisan’da Pakistan’ın İslamabad kentindeki ABD-İran görüşmelerinden sonuç çıkmaması üzerine Hürmüz Boğazı’nda giriş-çıkışları ablukaya alacağını duyurmuştu; bu abluka geçen pazartesi yürürlüğe girdi. Trump, 16 Nisan’da İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu ve Lübnan Cumhurbaşkanı Joseph Avn ile görüşerek tarafların ateşkesi kabul ettiğini açıklamıştı.

İran’ın Hürmüz’ü yeniden açma kararı ve İsrail ile Lübnan arasındaki ateşkes, ABD ve İran arasındaki çatışmada bir anlaşmaya varılabileceği umudunu artırdı ve yeni bir müzakere turunu mümkün kıldı. İran ve ABD arasındaki iki haftalık ateşkes 22 Nisan’da sona erecek.

Mutabakat Zaptı

Diplomatik çabalar devam ederken, iki ülkenin kısa süre içinde Pakistan’ın İslamabad şehrinde yeni bir görüşme yapması bekleniyor. Trump, İran ile olası bir barış anlaşmasının İslamabad’da imzalanması durumunda törene katılabileceğini belirtti. Müzakere heyetlerinin bu hafta sonu yeniden bir araya gelebileceğini ve tarafların “yapıcı diyalog” içinde olduklarını ifade etti.

Pakistanlı yetkililer, ABD-İran arasındaki arabuluculuk görüşmelerinde ilerleme kaydedildiğini duyurdu. İlk aşamada ABD ile İran’ın bir mutabakat zaptı imzalaması öngörülüyor. Daha sonra tarafların kapsamlı bir anlaşmada mutabakat sağlaması için 60 günlük bir süre öneriliyor. Diplomatik çabalarda önemli rol oynayan Pakistan Genelkurmay Başkanı Asim Munir’in Çarşamba’dan bu yana Tahran’da görüşmeler yaptığı biliniyor.

Belirsizlikler

Arakçi’nin açıklamasına rağmen Hürmüz’deki geçişlerin nasıl düzenleneceği konusundaki belirsizlikler devam ediyor. Bölgede bulunan mayınların durumu ve İran’ın belirlediği rota şartlarının geçerliliği hakkında soru işaretleri bulunuyor.

Paris’te Hürmüz Görüşmeleri

İngiltere ve Fransa, Hürmüz Boğazı’nda seyrüsefer özgürlüğünü tekrar sağlamak amacıyla müttefikleriyle bir toplantı düzenledi. Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron ve İngiltere Başbakanı Keir Starmer, Paris’te bir araya gelirken, toplantıda Hürmüz Boğazı ve tankerlerin güvenli geçişini sağlamak için uluslararası bir koalisyon kurulması ele alındı. NATO Genel Sekreteri Mark Rutte ve Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen toplantıya katılmadı. Financial Times’a göre, kararın sadece devlet liderleri düzeyinde tutulmak istenmesinden ileri geldiği belirtildi.

‘Geçiş Ücreti Olmaz’

Macron, son gelişmeleri “Diplomasi bizi ileri taşıyor” şeklinde değerlendirirken, toplantıdaki tüm katılımcıların “Hürmüz’ün derhal ve koşulsuz olarak tamamen açılmasını” ve “önceden var olan serbest geçiş şartlarının yeniden sağlanmasını” talep ettiklerini belirtti. Ayrıca boğazın özelleştirilmesine yönelik herhangi bir girişim ve geçiş ücreti sistemine karşı olduklarını ifade etti.

İngiltere Başbakanı Starmer, İran’ın Hürmüz’ü açma kararının memnuniyetle karşılandığını ancak bunun kalıcı ve uygulanabilir bir çözüm olması gerektiğini söyledi. Starmer, Fransa ve İngiltere’nin, ‘koşullar uygun olduğunda, barışçıl ve savunma amaçlı uluslararası bir göreve öncülük edeceğini’ belirtti.