ABD'nin Yaptırımlarını Aşan İran-Çin İşbirliği: Küresel Petrol Piyasasında Yeni Dinamikler

Orta Doğu'daki gerilimler sürerken, ABD basını, İran ve Çin arasındaki dikkat çeken işbirliğine odaklanıyor. Wall Street Journal'in raporuna göre, Trump döneminde ABD'nin İran'a uyguladığı yoğun ekonomik baskılar, İran'ın başlıca gelir kaynağı olan petrol ticaretini hedef alıyordu. Ancak, İran bu baskılara rağmen petrol satışını sürdürüyor.

İRAN'IN GÜÇLÜ DESTEKÇİSİ: ÇİN

Uzmanlar, İran'ın her ay milyarlarca dolarlık petrol satmaya devam ettiğini belirtiyor. ABD basını, bu durumun arkasındaki en büyük etkenin, Çin'in İran'a sağladığı finansal destek olduğunu vurguluyor.

Haberde, Çin'in, yaptırımların arttığı dönemlerde İran'dan aldığı petrol miktarını önemli ölçüde yükselttiği ifade ediliyor. Günümüzde, İran'ın petrol üretiminin neredeyse tamamı Çin'e satılıyor. On yıl önce bu oran sadece yüzde 30'du.

YAPTIRIMLARI DELEN AĞ

ABD'li yetkililer ve araştırmacılar, Çinli alıcılarla İran arasında kurulan bu ticaret ilişkisinin, dünyanın en büyük yaptırım delme ağlarından biri olduğunu belirtiyorlar:

WSJ'nin raporuna göre, ödemeler genellikle küçük Çin bankaları üzerinden yapılıyor. Bu bankalar, küresel yaptırımlardan daha az etkileniyor.

İran, Hong Kong ve diğer noktalarda kurduğu paravan şirketlerle ticari gelirlerini yönetiyor. Çin'deki bağımsız küçük rafineriler ise İran petrolünün ana alıcıları haline gelmiş durumda. Ticaret, sahte faturalar ve yanlış etiketlemelerle gizleniyor.

Bu sistem sayesinde, İran her yıl Çin'den on milyarlarca dolar gelir elde edebiliyor ve bu parayı küresel sistemde kullanabilmek için aklıyor.

İRAN'IN KRİTİK ORTAĞI

Washington'daki Foundation for Defense of Democracies'ten uzman Max Meizlish, Çin'i İran'ın "yaptırımlardan kaçınmadaki ana ortağı" olarak tanımlıyor. Çin'in desteği olmadan İran'ın mevcut çatışmaları sürdürmesinin zor olduğunu belirtiyor.

ÇİN'İN STRATEJİK HAMLELERİ

ABD basını, Çin'in resmi olarak "tek taraflı ve yasa dışı yaptırımlara karşı" olduğunu dile getirdiğini, ancak enerji güvenliğini sağlamak için adımlar attığını bildiriyor.

Pekin, perde arkasında ABD ile ilişkiler ve Körfez ülkeleriyle dengeleri bozma riskine karşı dikkatli hareket ediyor.

Çin için İran petrolü neden cazip? ABD basınına göre işte üç neden:

1 - Düşük maliyet
2 - Enerji ihtiyacını karşılaması
3 - ABD'nin Orta Doğu hedeflerini zayıflatması

Haberde, ABD'nin bu ticareti sınırlamak için yaptırımları genişlettiği, bazı kişi ve kurumlara dava açtığı belirtiliyor. Ancak Çin'i doğrudan hedef almanın, küresel petrol fiyatlarını artırma ve ABD-Çin ilişkilerini bozma riskine yol açabileceği için adımlar sınırlı kaldı.

GÖLGE FİLO METODU

Diğer yandan, tanker ağları ve "gölge filo" sayesinde İran petrolü taşınmaya devam ediyor. WSJ'ye göre bu süreç, gemilerin isim değiştirmesi, konum sinyallerinin kapatılması ve açık denizde gemiden gemiye transferlerle yönetiliyor.

ÇİN'İN İRAN PETROLÜ TALEBİ

Veri şirketlerine göre, Çin 2025 yılında İran'dan günlük yaklaşık 1.4 milyon varil petrol aldı.

Haberde, ABD yaptırımlarının İran'ı zorladığı ancak petrol gelirlerini tamamen kesemediği belirtiliyor. İran, satış modelini değiştirerek neredeyse tamamen Çin pazarına yöneldi ve iki ülke arasında oldukça etkili bir yaptırım delme sistemi kuruldu.