AB'nin Dijital Bağımlılıkla Mücadelesi Sosyal Medya Devlerini Tedirgin Ediyor

İstanbul

Brüksel merkezli araştırma kuruluşu Corporate Europe Observatory'nin yayımladığı bir rapora göre, Google, Meta, TikTok, Snapchat ve diğer sosyal medya platformları, Avrupa Birliği (AB) Komisyonu tarafından bu yılın son çeyreğinde açıklanması beklenen Dijital Bağımlılık Yasası'na (DFA) karşı bir duruş sergiliyor.

AB Komisyonu, 2026 yılı çalışma programında, "demokrasiyi korumak ve değerleri savunmak" amacıyla bu yılın son çeyreğinde DFA'nın duyurulacağını bildirdi.

Yeni yasayla, Facebook, Instagram, TikTok ve Snapchat gibi sosyal medya platformlarında bağımlılık yaratan algoritmaların, özellikle sonsuz kaydırma, otomatik oynatma ve anlık bildirim özelliklerinin kullanımına sınırlamalar getirilmesi hedefleniyor.

Kullanıcıların bağımlılık yapan özellikleri kontrol edebilmesine olanak tanıyan önlemler, düzenlemenin önemli bir parçası olarak öne çıkıyor.

Kamuoyu DFA'ya Destek Veriyor

AB Komisyonu, DFA'ya yönelik kamuoyu görüşlerini toplamak amacıyla 24 Ekim 2025'e kadar süren bir anket düzenledi ve bu ankete 3 bin 300'den fazla tüketici katıldı.

Ankete katılan tüketicilerin %70'i, sosyal medya platformlarının bağımlılık oluşturan algoritmalarından endişe duyduklarını belirterek, DFA kapsamında bu algoritmalara kısıtlamalar getirilmesini desteklediklerini ifade etti.

Destek veren katılımcıların %78'i, sonsuz kaydırma, otomatik oynatma ve anlık bildirim gibi bağımlılık yaratan özelliklerin 18 yaş altındakiler için kapatılması gerektiğini savunurken, %58'i ise tüm kullanıcılar için bu özelliklerin kapatılmasını önerdi.

Google, Snapchat, TikTok ve Meta'nın AB ile Görüşmeleri

Corporate Europe Observatory raporuna göre, teknoloji devleri, AB Komisyonu'nun DFA'yı açıklamasının hemen ardından, Komisyon yetkilileri ile görüşmeler yaparak lobi faaliyetlerine başladı.

Google temsilcileri, Haziran 2025'te, AB Komisyonu'nun Demokrasi, Adalet ve Hukukun Üstünlüğünden Sorumlu Üyesi Michael McGrath ile gerçekleştirdikleri toplantıda, DFA'nın hedefli reklamcılığı daha da kısıtlamasından endişe duyduklarını dile getirdi.

Snapchat ve TikTok temsilcileri, Teknolojiden Sorumlu Başkan Yardımcısı Henna Virkkunen, McGrath ve diğer yetkililerle yapılan toplantılarda, bağımlılık yaratan algoritmaların mevcut AB yasaları ile zaten kapsandığını öne sürdü.

Snapchat yetkilileri ayrıca, "aşırı düzenleyici yükün AB'nin teknolojik yeniliklerde geri kalmasının başlıca nedenlerinden biri" olduğunu belirtti.

Meta temsilcileri de Nisan 2025'te Komisyon yetkilileriyle yaptıkları görüşmede, platformların zaten kullanıcıların yaşına uygun düzenlemeler içerdiğini vurguladı.

Yeni Yasa, AB'nin Kendi Hedefleriyle Çelişiyor

Avrupa'da teknoloji firmalarını temsil eden kuruluşlar, DFA'ya karşı çıktıklarını belirtti. Spotify, Trivago ve Booking gibi firmaları temsil eden Avrupa Teknoloji İttifakı (EUTA), AB'nin Dijital Pazarlar Yasası (DMA) ve Dijital Hizmetler Yasası (DSA) gibi mevcut yasalarının bağımlılıkla mücadelede yeterli olduğunu savunarak, DFA'nın bu yasalar dikkate alınmadan hazırlandığını ifade etti.

Meta ve TikTok'un da üye olduğu "DigitalEurope" ticaret birliği, AB'nin mevcut dijital düzenlemelerinin sorunlarının yasaların eksikliklerinden değil, tutarsız ve yetersiz uygulamalardan kaynaklandığını belirtti.

DigitalEurope ve EUTA, yeni yasa tasarısının, Komisyonun teknoloji alanında rekabeti artırma ve kuralları basitleştirme hedefleriyle çeliştiğini savundu.

Teknoloji Firmaları, "Kar ve Güçleri Azalmasın Diye" DFA'ya Karşı Lobi Yapıyor

Corporate Europe Observatory'den araştırma koordinatörü Olivier Hoedeman, büyük teknoloji firmalarının insanları sosyal medya platformlarında daha uzun süre tutmanın iş modellerinin bir parçası olduğunu belirterek, bu nedenle bağımlılık yaratan özellikleri güçlendirmeye çalıştıklarını söyledi.

Hoedeman, DFA'nın amacının tüketicilere bu özellikleri kapatma seçeneği sunmak olduğunu belirterek, "Bu, özelliklerin varsayılan olarak devre dışı bırakılması ve kullanıcıların algoritma tabanlı önerilerden vazgeçebilmesi yoluyla sağlanabilir. Özellikle çocukları hedef alan zararlı özelliklerin yasaklanması da değerlendiriliyor." dedi.

Hoedeman, "Hem Avrupa hem de ABD merkezli büyük teknoloji firmaları, DFA'nın ilk duyurulmasından bu yana, bağımlılık yaratan özelliklere getirilen kısıtlamaların kar ve güçlerini zedeleyeceği gerekçesiyle, bu düzenlemelere karşı agresif lobi faaliyetlerinde bulunuyor." ifadesini kullandı.

Bağımlılık Yaratan Tasarımın Avrupa Genelinde Aşırı Sağcı Destek Artışında Rolü

Hoedeman, AB yetkililerinin kuralları basitleştirme eğiliminde olduğunu ve bu nedenle DFA'nın etkisinin azaltılabileceğine dair işaretler olduğunu aktardı. "Özellikle, bağımlılık yapıcı tasarım üzerindeki kısıtlamaların sadece küçük yaş grupları için getirilmesi gibi bir durum ortaya çıkabilir ki bu, diğer yaş gruplarını bağımlılık yaratan sosyal medyanın zararlarından korumasız bırakır." dedi.

Bağımlılık yapan tasarımlara karşı önlem almamanın demokrasi için ciddi bir tehdit oluşturduğunu vurgulayan Hoedeman, "Sosyal medyanın bağımlılık yaratan manipülatif tasarımları, daha aşırı içeriklere olan talebi artırıyor ve Avrupa genelinde aşırı sağcı, anti-demokratik siyasi güçlere olan desteği güçlendiriyor." değerlendirmesinde bulundu.

Hoedeman, "18 yaş üstü herkes için sosyal medya bağımlılığının devam etmesine izin vermek, neredeyse tamamı otoriter ABD Başkanı Donald Trump yönetimiyle bağlantılı olan ABD teknoloji devlerinin ekonomik ve siyasi gücünü artıracak ve bu şirketlere olan toplumsal bağımlılığımızı pekiştirecektir." ifadelerini kullandı.​​​​​​​