Benin Bronzları Tartışması: Afrika'nın Kültürel Mirası Geri Dönüyor mu?

Nijerya'nın tarihi eserleri arasında yer alan ve 15. ile 16. yüzyıllara dayanan Benin Bronzları, 1897’de İngiliz ordusu tarafından yapılan 'Benin Seferi' sırasında Avrupa ve Kuzey Amerika'daki müze ve koleksiyonlara taşındı. Bu nadide eserler, kraliyet başları, kabartma plakalar ve törensel figürlerden oluşuyor.

Yüzyılı aşkın bir süredir Batı'nın çeşitli müzelerinde sergilenen bu eserlerin iadesi, son yıllarda hız kazandıysa da henüz istenilen seviyeye ulaşmadı.

Şubat ayında, Cambridge Üniversitesi Arkeoloji ve Antropoloji Müzesi, 100'den fazla eserin mülkiyetini Nijerya'ya devrederek önemli bir adım attı. Ancak, uzmanlar hala binlerce eserin Batı'nın müze ve özel koleksiyonlarında yer aldığını belirtiyor.

Araştırmalara göre, Afrika'ya ait kültürel mirasın yüzde 90-95'i kıta dışında bulunuyor.

İade süreci hukuki zorluklar, mülkiyet sorunları ve kurumsal direnç nedeniyle yavaş ilerliyor.

Uzmanlar, iade sürecinin büyük ölçüde Batılı kurumların kontrolünde olduğunu vurguluyor.

Açık Restitüsyon Afrika'dan araştırmacılar, Batılı kurumların 'kimin konuşacağına, neyin kanıt sayılacağına ve iade sürecinin hızına' karar verdiğini belirterek bu durumun 'ilkesel değil, yapısal' bir direnç oluşturduğunu ifade ediyor.

Araştırmacılara göre bu tutum, Afrika'nın taleplerinin göz ardı edilmesine ve Batı'nın attığı adımların 'cömertlik' olarak sunulmasına neden oluyor.

California Üniversitesi Sanat Tarihi Profesörü Sylvester Okwunodu Ogbechie, bu konuda önemli açıklamalarda bulundu.

Ogbechie, başlangıçta iade konusunda olumlu bir yaklaşım sergilendiğini, ancak zamanla bu tutumun daha katı hale geldiğini belirtti.

Almanya'nın iade konusunda daha aktif adımlar attığını, İngiltere'nin ise daha tutucu bir yol izlediğini söyleyen Ogbechie, İngiltere'nin eserleri 'ödünç verme' teklifleriyle mülkiyetini meşrulaştırdığını ifade etti.

Ogbechie, iade sürecinin önündeki en önemli engellerden birinin karmaşık hukuki yapılar olduğunu ve Afrika ülkelerinin çoğunlukla Batı merkezli hukuk sistemlerinde haklarını aramak zorunda kaldığını dile getirdi.

Meselenin sadece fiziksel iade olmadığını, aynı zamanda eserler üzerindeki fikri mülkiyet haklarının tanınması gerektiğini vurgulayan Ogbechie, 'Böyle bir emsalin oluşması halinde eserleri elinde bulunduran ülkeler iade ya da kullanım için ödeme yapmak zorunda kalabilir.' dedi.

Bazı uzmanlar, yalnızca eserlerin iadesinin yeterli olmadığını, aynı zamanda sömürge döneminde yaşanan kayıplar için maddi tazminat ödenmesi gerektiğini savunuyor.

Restitüsyon Çalışma Grubu Direktörü Deadria Farmer-Paellmann, önceliklerinin finansal tazminat değil, karar alma süreçlerine dahil olmak olduğunu belirtti.

Farmer-Paellmann, eserlerin nasıl anlatıldığında söz sahibi olmak istediklerini vurgularken, özellikle köle ticareti ve sömürgecilik bağlamının açık şekilde ifade edilmesinin önemini belirtti.

UNESCO, iade sürecinin tek taraflı değil, işbirliğine dayalı bir yaklaşımla ilerlemesi gerektiğine dikkat çekiyor.

Kurum, Afrika Birliği gibi bölgesel yapılarla yapılacak koordinasyonun umut verici olduğunu söylerken, uzmanlar Afrika ülkelerinin daha güçlü ve ortak bir strateji geliştirmesi gerektiğinin altını çiziyor.

Benin Bronzları çevresindeki tartışmalar, sadece sanat eserlerinin iadesi değil, aynı zamanda tarihsel adalet, kültürel kimlik ve küresel güç dengelerinin yeniden değerlendirilmesi açısından önemli bir sınav olarak görülüyor.

Anadolu Ajansı © 2026