Bölge Ülkeleri Alternatif İhracat Rotaları Arıyor

ABD ve İsrail'in İran'a yönelik 28 Şubat'ta başlattığı doğrudan askeri operasyonlar, Washington ve Tahran arasındaki nükleer müzakerelerin ortasında bölgedeki tansiyonu hızla artırdı. İran'ın Amerikan askeri üslerine yönelik misillemeleriyle çatışmalar dördüncü gününü doldururken, Tahran enerji piyasalarını etkileyecek stratejik bir hamle yaptı.

İran Devrim Muhafızları Ordusu Genel Komutanı Danışmanı Tuğgeneral İbrahim Cebbari, 2 Mart'ta İran devlet televizyonunda yaptığı açıklamada, Hürmüz Boğazı'ndaki gemi geçişlerini durduracaklarını ve geçmeye çalışan gemileri hedef alacaklarını belirtti.

Bu, Basra Körfezi'ni Umman Körfezi ve Arap Denizi'ne bağlayan Hürmüz Boğazı'nın kapanmasına neden oldu ve küresel enerji piyasaları için büyük bir tehdit oluşturdu. Günlük yaklaşık 20 milyon varil ham petrol ve petrol ürününün piyasaya ulaşamaması, ihracatçı ülkeleri alternatif ihraç rotaları arayışına yönlendirdi.

Alternatif Seçenekler Kısıtlı

Uluslararası Enerji Ajansı'nın verilerine göre, geçen yıl Hürmüz Boğazı'ndan günlük ortalama 15 milyon varil ham petrol ve 5 milyon varil petrol ürünü taşındı. Bu, deniz yoluyla yapılan küresel petrol ticaretinin yaklaşık dörtte birine eşdeğer. Sevkiyatların büyük çoğunluğu Asya pazarına ulaştı.

Geçen yıl boğaz üzerinden en fazla ham petrol ve petrol ürünü ihraç eden ülke Suudi Arabistan oldu. Ülke, günlük 5 milyon 430 bin varil ham petrol ve 800 bin varil petrol ürünü sevk etti.

Bu miktarları günlük 3 milyon 320 bin varil ham petrol ve 310 bin varil petrol ürünü ile Irak takip etti. Birleşik Arap Emirlikleri (BAE) günlük 2 milyon 20 bin varil ham petrol ve 1 milyon 220 bin varil petrol ürünü, İran günlük 1 milyon 690 bin varil ham petrol ve 720 bin varil petrol ürünü, Kuveyt günlük 1 milyon 400 bin varil ham petrol ve 970 bin varil petrol ürünü, Katar ise günlük 730 bin varil ham petrol ve 690 bin varil petrol ürünü ihraç etti.

Suudi Arabistan-Kuveyt tarafsız bölgesinden günlük 350 bin varil ham petrol ihraç edilirken, Bahreyn günlük 210 bin varil petrol ürünü sevk etti. Irak, İran, Kuveyt, Katar ve Bahreyn'in ihracatları neredeyse tamamen Hürmüz Boğazı üzerinden gerçekleştiriliyor. Sadece Suudi Arabistan ve BAE'nin alternatif rotaları bulunuyor.

Suudi Arabistan'ın doğusundaki Abkayk tesislerini Kızıldeniz kıyısındaki Yenbu Limanı'na bağlayan Doğu-Batı Ham Petrol Boru Hattı'nın (Petroline) kapasitesi günlük 5 milyon varil. Bu kapasitenin günlük 7 milyon varile çıkarıldığı bildirilse de, sürdürülebilir akışların henüz test edilmediği, yıl başlarında yalnızca 2 milyon varillik kısmının kullanıldığı ifade ediliyor.

BAE'de ise Habshan kara tesislerinden Umman Körfezi kıyısındaki Fuceyra Limanı'na uzanan Abu Dabi Ham Petrol Boru Hattı'nın (ADCOP) günlük 1,5-1,8 milyon varil kapasiteye sahip olduğu biliniyor. Ancak kullanılabilir kapasitenin günlük 700 bin varil olduğu değerlendiriliyor.

İran'ın Buşehr eyaletindeki Gore petrol terminalinden Umman Körfezi kıyısındaki Cask Limanı'na petrol taşımak amacıyla 2021'de devreye aldığı Gore-Cask Boru Hattı ise henüz aktif kullanılmadığı için geçerli bir ihracat seçeneği sayılmıyor.

Bu durum göz önüne alındığında, Hürmüz Boğazı'na alternatif sunan hatların toplam kapasitesinin günlük 3,5-5,5 milyon varil seviyesinde olduğu hesaplanıyor.

Körfez ülkelerinin alternatif arayışında Mısır da devreye girdi. Mısır Petrol ve Maden Kaynakları Bakanı Kerim Bedevi, günlük 2,5 milyon varil kapasiteye sahip Süveyş-Akdeniz Boru Hattı (SUMED) aracılığıyla Suudi Arabistan ham petrolünün Kızıldeniz'den Akdeniz'e taşınmasına destek olmaya hazır olduklarını ifade etti.

LNG Krizi

Geçen yıl Hürmüz Boğazı'ndan 112 milyar metreküpten fazla LNG ihraç edildi. Bu, küresel LNG ticaretinin yaklaşık yüzde 20'sine karşılık geliyor. Sevkiyatların büyük kısmı Asya pazarına ulaştı.

Dünyanın ikinci en büyük LNG ihracatçısı Katar'ın 112 milyar metreküplük ihracatının yüzde 93'ü, BAE'nin ise 7 milyar metreküplük ihracatının yüzde 96'sı Hürmüz Boğazı'ndan geçti. Kuveyt'e yapılan teslimatlar ve Dolphin boru hattı üzerinden Umman'a iletilen doğal gaz dışında, bu hacmin küresel piyasalara ulaştırılmasında mevcut LNG sıvılaştırma tesisleri dışında başka bir alternatif bulunmuyor.

Petrol İçin İki Alternatif, LNG İçin Çıkış Yok

Dubai merkezli enerji danışmanlık şirketi Qamar Energy'nin CEO'su Robin Mills, petrol ticaretinde Suudi Arabistan ve BAE'deki boru hatları olmak üzere Hürmüz Boğazı'na alternatif yalnızca iki ana güzergah bulunduğunu belirtti.

Kızıldeniz hattındaki risklere dikkat çeken Mills, "Kızıldeniz'in güneyindeki Husi tehdidi nedeniyle lojistik kısıtlamalar mevcut. Buna rağmen Suudi Arabistan, ihracatını Yenbu'ya kaydırmaya hazırlanıyor." dedi. Mills, LNG ticaretine ilişkin de "Doğal gaz için şu anda hiçbir alternatif güzergah mevcut değil." ifadesini kullandı.

"Hürmüz'ün Yerini Tutamaz"

Katar merkezli düşünce kuruluşu Orta Doğu Küresel İlişkiler Konseyi Kıdemli Araştırmacısı Justin Dargin, kısa vadede önemli miktarda ek hacimleri absorbe edebilecek büyük ölçekli ve hemen uygulanabilir alternatiflerin bulunmadığını belirtti.

Dargin, Hürmüz Boğazı'ndan genellikle günlük 17-20 milyon varil ham petrol ve petrol ürününün geçtiğini belirterek, "Suudi ve Emirlik baypas sistemleri tam kapasite çalışsa bile günlük yalnızca 6-6,5 milyon varili telafi edilebilir. Bu da 10 milyon varilin üzerinde bir hacmin açıkta kalması anlamına gelir. Pratikte bu alternatifler şoku yumuşatabilir ancak tamamen ortadan kaldıramaz. Bu güzergahlar Hürmüz'ün yerine geçmez, sadece şokları sönümler." değerlendirmesinde bulundu.

LNG tarafında ise Katar için uzun süreli bir aksamanın kritik olduğunu kaydeden Dargin, "Kısa süreli bir kesinti dahi, Katar'ın LNG ihracatını durdurması ve bunun fiyatlara anında yansımasında gördüğümüz gibi, küresel gaz piyasalarında hızla yankı bulur." dedi.

Alternatif Hatlar Tehdit Altında

MEES Yayın Yönetmeni Jamie Ingram, Suudi Arabistan'ın Ras Tanura tesisinden bazı ham petrol sevkiyatlarını Yenbu'ya yönlendirebileceğini ancak Yenbu çıkışlarının genellikle 1,2 milyon varil seviyesinde kaldığını söyledi.

Ingram, Aramco'nun bu miktarı 2-3 milyon varile çıkarabilse de bunun sistem üzerinde baskı yaratacağını belirterek, "Başlıca kısıtlar, Aramco'nun zaten boru hattı üzerinden Kızıldeniz'deki rafinerilere ve enerji santrallerine ham petrol tedarik etmesi nedeniyle görünenin aksine fazla kapasite bulunmaması. Ayrıca Yenbu'daki depolama kapasitesi sınırlı olduğu için Aramco tüm ham petrol çeşitlerini bu tesislerden gönderemiyor." dedi.

Ingram, "En büyük risk, durum daha da kötüleşirse boru hattının kendisinin saldırılara açık olması. Yenbu'dan Asya'ya yapılacak herhangi bir sevkiyat Bab el-Mandeb Boğazı'ndan geçmek zorunda ve bazı şirketler bununla ilgili endişelerini koruyor. İran'ın düzenlediği saldırı sonrası BAE'nin Fuceyra üzerinden alternatif hattı da artık tehdit altında." uyarısında bulundu.