Borsa İstanbul'un 13 Yıllık Serüveni

İstanbul

İstanbul Menkul Kıymetler Borsası (İMKB), 5 Nisan 2013 tarihinde adını 'Borsa İstanbul' olarak değiştirerek yeni bir döneme adım atmıştı. Bu tarihten itibaren geçen 13 yıl içinde, borsa 609 hisse senedi, vadeli işlem sözleşmeleri, opsiyonlar ve varantların işlem gördüğü devasa bir piyasaya dönüştü.

İlk olarak Aralık 1985'te resmi açılışını gerçekleştiren İMKB, 3 Ocak 1986'da Cağaloğlu'ndaki binasında 19 hisse senedi ile faaliyetlerine başlamıştı.

1987 yılı itibarıyla haftalık hesaplanan borsa endeksleri günlük olarak hesaplanmaya başladı. 1993 yılında ise 50 şirketle bilgisayarlı alım-satım sistemine geçiş yapıldı ve İMKB, aynı yılın sonlarında ABD Menkul Kıymetler ve Borsalar Federasyonu tarafından 'kabul görmüş menkul kıymetler borsası' olarak tanımlandı ve bu unvanı alan üçüncü gelişmekte olan borsa oldu.

1996 yılında Uluslararası Pazar içinde Uluslararası Tahvil ve Bono Piyasası kuruldu. 1997'de bu piyasada Hazine tarafından yurt dışında satılmak üzere çıkarılan 40 adet uluslararası tahvilin kota alınmasıyla işlemler başladı. Bu adım, Hazine'nin uluslararası finansman erişimini artırdı.

İMKB, 2000 yılında Kırgız Borsası'na yüzde 27,4 ve Bakü Borsası'na yüzde 5,26 oranında ortaklık sağladı.

2004 yılında Borsa Yatırım Fonu Pazarı kurulurken, 2005'te Hisse Senetleri Piyasası Fon Pazarı'nda Borsa Yatırım Fonları işlem görmeye başladı.

2007 yılında Hisse Senetleri Piyasası'nda açılış seansı uygulaması yürürlüğe girerken, seans kapanış saati 17.00'ye kadar uzatıldı. Mayıs 2009'da Kamuyu Aydınlatma Platformu (KAP) devreye alındı ve piyasanın şeffaflık düzeyi artırıldı.

2010 yılında varantlar, borsada işlem görmeye başladı. Varantlar, menkul kıymetleştirilmiş opsiyon özelliklerine sahip yapılandırılmış ürünler arasında yer alıyor.

Bankalararası Repo-Ters Repo Pazarı, 2011 yılında kurularak bankaların likidite problemlerini çözmelerine olanak tanındı. 2012'de İMKB bünyesinde faaliyet göstermeye başlayan Vadeli İşlem ve Opsiyon Piyasası'nda (VİOP), 2019'da günlük işlem hacmi 5 milyar liraya ulaştı.

5 Nisan 2013'te İMKB, özel hukuk hükümlerine tabi bir işletme olan Borsa İstanbul AŞ olarak yeniden yapılandı. Bu değişimle birlikte, endeks adlarındaki 'İMKB' ifadesi 'BIST' olarak güncellendi. Kurumun kimliği yeni vizyonuna uygun olarak lale motifi ile temsil edilmeye başlandı.

30 Kasım 2015'te, Borsa İstanbul ve Nasdaq arasındaki iş birliği çerçevesinde BISTECH'in ilk fazı devreye alındı. Bu adımla Borsa İstanbul, 22 yıllık iki seans uygulamasından tek seans uygulamasına geçiş yaptı.

Eylül 2018'de, swap piyasası kurulumu için yapılan çalışmalar tamamlandı. Bu piyasa, Borsa düzenlemeleri uyarınca işlem yapma yetkisi verilen bankalar ve TCMB'nin işlem gerçekleştirebildiği bir platform olarak hizmet veriyor ve 2019'da TL-dolar ve TL-avro işlemlerinde günlük 3 milyar dolarlık bir hacme ulaştı.

2019'da Borsa İstanbul, finansal türev ürünlerde, borçlanma araçlarında ve çeşitli finansal sözleşmelerde değişken faiz göstergesi olan TLREF Türk Lirası Gecelik Referans Faiz Oranı'nı hesaplamaya başladı.

Varlık Çeşitliliği Artıyor

Borsa İstanbul, emtia sertifikaları ve pay piyasalarında işleme açılarak 21 Kasım 2022'de 0,01 gram altının alınıp satılmasına imkan tanıyan Darphane Altın Sertifikası'nı 'ALTINS1' koduyla borsaya dahil etti.

Mayıs 2023'te Borsa İstanbul'un, Avrupa Birliği sermaye piyasaları düzenleyici otoritesi ESMA tarafından MiFID II ve MiFIR hükümleri çerçevesinde oluşturulan işlem sonrası şeffaflık koşullarını sağlayan pazar yeri olarak mevcut statüsü güncellenerek teyit edildi.

Borsa İstanbul, 15 Ağustos 2023 itibarıyla 'BIST Geri Alım Endeksi' ve 'BIST Temettü 25 Ağırlık Sınırlamalı 10' gibi yeni endekslerin hesaplanmasına başlayacağını duyurdu. Girişim sermayesi pazarının (GSP) oluşturulmasıyla, şirketlerin öz kaynakla finansman sağlaması ve sadece nitelikli yatırımcılara sermaye artırımı yoluyla pay ihraç etmeleri hedefleniyor.

22 Aralık 2023'te Borsa İstanbul'un 150. kuruluş yıl dönümü kutlanacak. Bu tarihten itibaren, 1 Kasım 2023'te Borsa İstanbul'da işlem gören 500 payın 'BIST 500 Endeksi' kapsamında hesaplanmaya başlaması kararlaştırıldı.

2024 yılında Borsa İstanbul'da bakır vadeli işlem sözleşmeleri 6 Aralık'ta VİOP'ta işlem görmeye açıldı. 16 Aralık 2024 itibarıyla Borsa İstanbul'da BIST Spot Gümüş, BIST Spot Platin ve BIST Spot Paladyum endekslerinin hesaplanmasına başlanacak.

2026'nın ilk çeyreğinde, 14 yeni şirket borsada işlem görmeye başladı ve Borsa İstanbul'da işlem gören şirket sayısı Yıldız Pazar'da 251, Ana Pazar'da 276, Alt Pazar'da 49 olarak toplamda 609 şirkete ulaştı.