Çin'in Özbekistan Ekonomisindeki Yükselişi: Ticaret Hacmi Büyürken Dış Ticaret Açığı Alarm Veriyor

1991 yılında bağımsızlığını kazanmasının ardından Sovyetler Birliği döneminden kalan güçlü siyasi ve ekonomik bağlar nedeniyle uzun yıllar Rusya ile yakın ilişkiler yürüten Özbekistan, son dönemde rotasını Doğu'ya çevirdi. Pekin yönetiminin Orta Asya genelinde başlattığı agresif ekonomik açılım, Özbekistan'ın dış ticaret dengelerini kökten değiştirdi. Tarihsel olarak Rusya'nın domine ettiği Özbek pazarında artık Çin'in ağırlığı hissediliyor.

Rusya'nın Liderliği Çin Lehine Nasıl Değişti?

Geçmiş yıllara bakıldığında iki dev güç arasındaki rekabetin seyri net şekilde görülüyor. 2015 yılında Özbekistan'ın en büyük ticaret ortakları listesinde Rusya yüzde 24,5'lik payla açık ara birinci, Çin ise yüzde 12 ile ikinci sıradaydı. Ancak geçen on yıllık süreçte dengeler tamamen Pekin lehine döndü. Çin, Özbekistan pazarındaki etkinliğini hızla artırarak Rusya'yı geride bıraktı. 2025 yılı verilerine göre Çin'in Özbekistan'ın toplam dış ticaretindeki payı yüzde 21,2'ye ulaşırken, Rusya'nın payı yüzde 16'da kaldı. Böylece son 10 yılda Çin'in ülkedeki ticaret payı yaklaşık 1,77 kat artış gösterdi. 2026'nın ilk yarısında ise Çin, tüm Orta Asya ülkeleriyle sınırı olan bu stratejik ülkenin en büyük ticari ortağı olma konumunu daha da sağlamlaştırdı.

2026 İlk Yarısı: Rekor Ticaret Hacmi ve Büyüyen Açık

2026 yılının ilk altı ayında Özbekistan'ın toplam dış ticaret hacmi, bir önceki yılın aynı dönemine göre yüzde 7,4 oranında artarak 41 milyar dolara ulaştı. Ancak bu büyüme dengeli bir seyir izlemedi. Ülkenin ihracatı yüzde 8,8 azalarak 15,9 milyar dolara gerilerken, ithalatı yüzde 21 gibi yüksek bir oranla artarak 25,1 milyar dolara fırladı. Bu durum, Özbekistan'ın dış ticaret açığının 9,2 milyar dolar gibi ciddi bir seviyeye ulaşmasına neden oldu.

Çin ile olan ikili ticaret ise bu tablonun en belirgin parçasını oluşturuyor. Geçen yılın ocak-haziran döneminde 6 milyar 850,9 milyon dolar olan iki ülke arasındaki ticaret hacmi, 2026'nın aynı döneminde yüzde 38'lik rekor bir artışla 9 milyar 471,3 milyon dolara yükseldi. Bu artışla birlikte Çin, Özbekistan'ın toplam dış ticaretinden yüzde 23,1 oranında pay aldı.

Özbekistan ile Çin arasındaki ticari alışverişin içeriğinde; enerji, ham madde, teknoloji ve sanayi ürünleri başı çekiyor. Özbekistan, Çin'e ağırlıklı olarak doğal gaz, rafine bakır, pamuk ipliği ve çeşitli tarım ürünleri ihraç ediyor. Buna karşın Çin'den yapılan ithalatta otomotiv, elektrikli araçlar, üretim teknolojileri, sanayi makineleri ve elektronik ürünler ön plana çıkıyor.

İthalat Bağımlılığı ve Ekonomik Riskler: Uzman Görüşü

Çin ile artan ticaret hacminin arkasındaki en büyük etken, Özbekistan'ın bu ülkeden yaptığı ithalatın hızla yükselmesi olarak dikkat çekiyor. Yılın ilk yarısında Özbekistan'ın Çin'den gerçekleştirdiği ithalat yüzde 39,3 artarak 8 milyar 47,3 milyon dolara ulaşırken, Çin'e yapılan ihracat yalnızca yüzde 32,4 artışla 1 milyar 424 milyon dolarda kaldı. Bu durum, iki ülke arasında 6 milyar 623 milyon dolarlık devasa bir ticaret açığı ortaya çıkardı. Özbekistan'ın toplam 9,2 milyar dolarlık dış ticaret açığının büyük bölümünün tek başına Çin'den kaynaklanması, ekonomik bağımlılık tartışmalarını da beraberinde getiriyor. Özbekistan'ın toplam 25,1 milyar dolarlık ithalatının yüzde 32'si Çin'den yapılırken, Rusya'nın ithalattaki payı yüzde 18,5 seviyesinde gerçekleşti.

Konuyu değerlendiren Özbek ekonomi uzmanı Dr. Dilşad Alimov, Çin'den yapılan makine, teknoloji ve üretim ekipmanı ithalatının Özbekistan'ın sanayileşme sürecine ve kapasite artışına önemli katkılar sunduğunu belirtti. Ancak Alimov, ithalatın ihracata oranla çok daha hızlı büyümesinin ciddi bir ekonomik bağımlılık riski doğurduğu konusunda uyardı.

Dr. Alimov, Çin'in Özbekistan'ın ithalatında yaklaşık üçte birlik bir paya sahip olmasının ve 6 milyar 623 milyon doları aşan ticaret açığının dış ticaretteki dengesizliği derinleştirdiğini vurguladı. Özbekistan'ın önümüzdeki dönemde Çin'den teknoloji ve yatırım çekmeye devam ederken, yerli üretim altyapısını güçlendirmesi gerektiğini ifade eden Alimov, "Çin pazarına yüksek katma değerli ürünlerin ihracatı artırılmalı. Ayrıca Avrupa, Asya ve Orta Doğu başta olmak üzere farklı alternatif pazarlara yönelenerek ihracat coğrafyası çeşitlendirilmeli" dedi. Alimov son olarak, sanayileşme için Çin teknolojisinden yararlanılırken ham madde ve yarı mamul ihracatının azaltılıp, katma değerli ürünlerin payının artırılmasının dengeli bir büyüme için şart olduğunu sözlerine ekledi.