Deprem Felaketleri: Dünya Genelinde Doğal Afetlerin En Ölümcülü

İstanbul

Türkiye, dünyanın en aktif deprem bölgelerinden birinde yer alıyor ve bu nedenle 1-7 Mart tarihleri, halkın deprem bilincini artırmak ve hazırlıklı olmak amacıyla 'Deprem Haftası' olarak belirlenmiştir.

Anadolu Ajansı muhabiri, bu etkinlik kapsamında ABD Jeolojik Araştırmalar Merkezi (USGS), Global Earthquake Model Foundation (GEM) ve Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) gibi uluslararası kuruluşların verilerini derleyerek deprem risklerini gözler önüne serdi.

Deprem, yer kabuğundaki kırılmalar sonucu oluşan titreşimlerin dalgalar halinde yayılması sonucu meydana gelen bir doğa olayıdır. Fay hatları boyunca büyük kaya kütlelerinin kayması ile oluşan depremler, tektonik, volkanik ve çöküntü türleri olarak sınıflandırılır.

USGS verilerine göre, dünya genelinde her yıl yaklaşık 500 bin deprem meydana gelmekte, bunların sadece 100 bini insanlar tarafından hissedilmekte ve 100 tanesi ciddi hasara yol açmaktadır.

Birleşmiş Milletler Afet Risk Azaltma Ofisi (UNDRR) ve Afetlerin Epidemiyolojisi Araştırma Merkezi (CRED) tarafından hazırlanan 2000-2019 dönemini kapsayan rapora göre, bu dönemde tüm doğal afetlerin sadece yüzde 8'ini oluşturan depremler, ölümlerin yüzde 58'ine sebep oldu.

Bu dönemde doğal afetler nedeniyle yaşamını yitiren 1,23 milyon kişinin en az 700 bini depremler nedeniyle hayatını kaybetmiştir.

Pasifik Ateş Çemberi: Depremlerin Merkezi

Pasifik Okyanusu'nun etrafında sıkça meydana gelen depremler ve volkanik patlamalar nedeniyle 'Ateş Çemberi' olarak bilinen 40 bin kilometrelik sismik bir bölge mevcuttur.

Dünya genelinde depremlerin yaklaşık yüzde 90'ı ve büyük depremlerin yüzde 80'i, Şili'den Yeni Zelanda'ya uzanan bu bölgede gerçekleşmektedir.

Bununla birlikte, Hindistan, Nepal ve Pakistan'ı kapsayan 'Alp-Himalaya Deprem Kuşağı' da depremlerin yüzde 5 ila 6'sına ev sahipliği yapmaktadır.

Doğu Akdeniz ve Türkiye ise Kuzey Anadolu ve Doğu Anadolu fay hatları gibi sismik açıdan aktif bölgeleri içermektedir.

İran, Kafkasya, İtalya ve Yunanistan gibi ülkeler de yüksek sismik tehlike seviyesine sahip bölgeler arasında yer almaktadır.

Grönland, Kanada'nın iç bölgeleri, Afrika'nın büyük kısmı ve Avustralya gibi alanlar düşük riskli olarak kabul edilse de bu, büyük depremlerin olmayacağı anlamına gelmemektedir.

2025 Yılında Depremler 6 Binden Fazla Can Aldı

Bir depremin 'önemli' sayılması için büyüklüğü, hissedilme derecesi ve hemen sonrasındaki can kaybı ile ekonomik zararlar dikkate alınmalıdır.

Depremlerin yıkıcılığı, sarsıntının süresi, yüzeye olan mesafesi ve meydana geldiği bölgenin fiziki ve sosyal durumuna bağlıdır.

2025 yılında dünya genelinde, özellikle Ateş Çemberi'nde bulunan Rusya, Myanmar, Çin, Papua Yeni Gine, Şili, Japonya ve Endonezya gibi bölgelerde en az 16 deprem, 7'nin üzerinde büyüklüğe sahip olmuştur.

Rusya'nın Kamçatka bölgesinde 30 Temmuz 2025'te meydana gelen 8,8 büyüklüğündeki deprem, USGS'ye göre bugüne kadar kaydedilen en büyük 6. deprem olarak tarihe geçmiştir.

Geçtiğimiz yıl Kamçatka'da en şiddetli depremlerden bazıları 13 Eylül'de 7,4 ve 18 Eylül'de 7,8 büyüklüğünde gerçekleşmiştir.

Myanmar'da 28 Mart'ta meydana gelen 7,7 ve 6,4 büyüklüğündeki depremler yaklaşık 3 bin 700 kişinin ölümüne ve 5 binden fazla kişinin yaralanmasına neden olmuştur.

Bu depremler, komşu ülkeler Tayland ve Çin'de de hissedilmiş ve büyük yıkıma yol açmıştır.

Papua Yeni Gine'de Nisan ayında 7,6 büyüklüğünde bir deprem meydana gelmiş, 27 kişi hayatını kaybetmiş ve yaklaşık 200 ev tamamen yıkılmıştır.

Şili kıyılarında Temmuz ayında 7,4 büyüklüğünde bir deprem meydana gelmiş ancak etkin uyarı sistemleri sayesinde can kaybı yaşanmamıştır.

Japonya'da Ekim ayında meydana gelen 7,2 büyüklüğündeki deprem de can kaybı olmadan atlatılmıştır.

Endonezya'da Aralık ayında Flores Denizi açıklarında oluşan 7,1 büyüklüğündeki deprem de can kaybına yol açmamıştır.

Çin'in Tibet Özerk Bölgesi'nde 7 Ocak 2025'te meydana gelen 6,8 büyüklüğündeki depremde en az 126 kişi hayatını kaybetmiş, 188 kişi yaralanmıştır.

Filipinler'in Palompon bölgesinin batısında 30 Eylül'de meydana gelen 6,9 büyüklüğündeki depremde 79 kişi yaşamını yitirmiştir.

Afganistan, geçtiğimiz yıl depremlerden en fazla etkilenen ülkelerden biri olmuştur. Ülkenin doğusundaki Kunar eyaletinde Eylül başında meydana gelen 6,0 büyüklüğündeki deprem, 2 bin 200'den fazla can kaybı ve yaklaşık 3 bin 700 yaralanma ile sonuçlanmıştır.

En Büyük ve Ölümcül Depremler Şili ve Çin'de

22 Mayıs 1960'ta 9,5 büyüklüğündeki sarsıntı, 'dünyanın en büyük depremi' olarak kayıtlara geçmiş ve Şili'de meydana gelmiştir.

Bu deprem, 1000 kilometrelik bir alanda hissedilmiş ve 1655 kişinin ölümü, 3 bin kişinin yaralanması ve 2 milyon kişinin evsiz kalmasıyla sonuçlanmıştır.

Çin'in merkezinde 1556 yılında kaydedilen ve 'dünyanın en ölümcül depremi' olarak bilinen olay, yaklaşık 830 bin kişinin yaşamını yitirmesine neden olmuştur.

1976'da Çin'de kaydedilen bir diğer büyük deprem ise 250 binden fazla can kaybı yaratmıştır.

Türkiye'de 6 Şubat 2023'te Kahramanmaraş merkezli 7,7 ve 7,6 büyüklüğündeki depremler, Hatay, Osmaniye, Adıyaman, Diyarbakır, Şanlıurfa, Gaziantep, Kilis, Adana, Malatya ve Elazığ'da büyük yıkıma neden olmuş ve 53 bin 537 kişinin ölümüne yol açmıştır. Bu depremler, Türkiye'de son yüzyılın en ölümcül felaketleri arasında yer almaktadır.

Deprem Riskinde En Tehlikeli Ülkeler: Çin ve Pakistan

GEM tarafından 5 farklı risk ölçütü dikkate alınarak hazırlanan Küresel Sismik Risk Haritası, depremlerin yol açtığı yıllık ortalama kayıpların coğrafi dağılımını göstermektedir.

Bu değerlendirmeye göre, 'Yıllık ortalama can kaybı', 'Yıllık ortalama ekonomik kayıp', 'Yıllık ortalama yapı alanı kaybı', 'Yıllık ortalama evsiz kalan nüfus' ve 'Yıllık ortalama bina kaybı' açısından en riskli ülkeler sıralanmaktadır.

Yıllık ortalama can kaybı açısından en riskli ülkeler arasında Çin, Pakistan, Türkiye, Hindistan ve İran bulunmaktadır. Ekonomik kayıp açısından ise Japonya, ABD, Çin, İtalya ve Türkiye en riskli ülkeler arasındadır.

Yapı alanı kaybı açısından Çin, Pakistan, Hindistan, Türkiye ve Japonya en riskli ülkeler olarak öne çıkarken, evsiz kalan nüfusun en fazla Pakistan, Hindistan, Çin, Endonezya ve Filipinler'de olduğu tahmin edilmektedir.

Yıllık ortalama bina kaybı bakımından Hindistan, Pakistan, Filipinler, Çin ve Endonezya en riskli ülkeler arasında yer alırken, Türkiye bu listede 10. sırada yer almaktadır.