Dünya Savaşın Etkisi Altında: Enerji Krizi ve Ekonomik Sarsıntılar

İSMAİL ŞAHİN - ABD ve İsrail'in İran'a karşı başlattığı savaşın 35. gününde, Hürmüz Boğazı'nın kapatılmasıyla tetiklenen küresel enerji krizi giderek derinleşiyor. Son iki gündür petrol fiyatları 109 dolar civarında gezinirken, New York'taki JPMorgan, Societe Generale'in ardından önemli bir rapor sundu. Bu rapor, petrol fiyatlarının kısa süre içinde 130 dolara ulaşabileceğini, Hürmüz Boğazı'nın açılmaması durumunda ise bu rakamın 150 doları aşabileceğini öngörüyor.

Tahvil Satışları Artıyor

İran savaşıyla artan enerji maliyetleri ve kur baskısı, küresel merkez bankalarını ABD tahvillerini satmaya zorluyor. Financial Times'ın haberine göre, New York Federal Reserve verileri, yabancı resmi kurumların tahvil varlıklarının 82 milyar dolar azalarak 2.7 trilyon dolara düştüğünü ve bu seviyenin 2012'den bu yana en düşük olduğunu gösteriyor. Türkiye gibi birçok petrol ithalatçısı, artan maliyetlerle başa çıkabilmek için rezerv satışlarını hızlandırıyor.

Değerli metallerde de satış baskısı devam ederken, altın fiyatları gün içinde yüzde 1.79'luk bir düşüşle 4.676 dolara geriledi. Gümüş ise yüzde 7'nin üzerinde bir düşüşle ons başına 70 doların altına indi.

Kargo Ücretlerine Ek Maliyet

Artan enerji maliyetleri e-ticaret devlerini de etkiliyor. Amazon, İran savaşı sonrası dizel fiyatlarındaki yüzde 46'lık artış nedeniyle ABD ve Kanada'daki satıcılara yönelik lojistik hizmetlerinde 17 Nisan'dan itibaren yüzde 3,5'lik bir yakıt ek ücretini devreye sokacağını duyurdu. Bu artış, teslimat maliyetlerini yükseltecek ve satıcılar aracılığıyla nihai satış fiyatlarına da yansıyacak. ABD'de savaş öncesi 2 dolar olan benzinin galon fiyatı şimdi 4.1 dolara, dizel ise galon başına 5.5 dolara çıktı.

Asya'da savaş kaynaklı enerji krizi, akaryakıt kıtlığı nedeniyle şiddet olaylarını tetikliyor. Bangladeş, Pakistan ve Hindistan'da benzin istasyonlarına yönelik saldırılar ve yağmalar artarken, bazı çalışanların yaşamını yitirdiği bildirildi. Hürmüz Boğazı'ndaki kesintiler, uzun kuyruklar, karaborsa ve protestolarla bölge genelinde istikrarsızlık riskini artırıyor.

Trump Ek Vergilerle Gündemde

ABD'de Donald Trump yönetimi, Yüksek Mahkeme'nin tarifeleri durdurma kararının ardından ilaç ithalatına yüksek vergiler getirdi. Patentli ilaç ithalatına yüzde 100'e varan gümrük vergisi uygulanırken, yerli üretim taahhüdünde bulunan şirketlere daha düşük oranlar uygulanacak. Trump, çelik, alüminyum ve bakır ithalatına da yüzde 25 ek vergi getirdi.

Küresel Gıda Fiyatları Tırmanıyor

Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü (FAO) Gıda Fiyat Endeksi, mart ayında üst üste ikinci kez artış gösterdi. İran savaşı etkisiyle FAO Gıda Fiyat Endeksi martta aylık yüzde 2.4, yıllık yüzde 1 oranında yükseldi.

Tahıllar, et, süt ürünleri, bitkisel yağlar ve şeker gibi tüm emtia gruplarındaki fiyat endeksleri, Orta Doğu'daki çatışmaların tırmanmasıyla bağlantılı olarak artan enerji fiyatlarına verilen tepkileri de yansıtarak farklı derecelerde yükseldi. Uluslararası buğday fiyatları yüzde 4.3 artarken FAO Bitkisel Yağ Fiyat Endeksi, aylık bazda yüzde 5.1 artış gösterdi ve üst üste üçüncü ayda da yükseldi. FAO Et Fiyat Endeksi Mart’ta aylık yüzde 1, yıllık yüzde 8 arttı. FAO Şeker Fiyat Endeksi, martta aylık yüzde 7.2 artışla Kasım 2025'ten bu yana en yüksek seviyesine ulaştı.