Dünya Türkiye'ye Odaklandı: Hürmüz Boğazı'nın Krizi ve Enerji Geçiş Yolu Tartışmaları

ABD ve İsrail'in İran'a yönelik operasyonları sonrasında Hürmüz Boğazı'nın işlevselliğini kaybetmesi ve küresel enerji sevkiyatında meydana gelen aksaklıklar, Türkiye'yi yeni enerji geçiş yolları arayışında merkez konumuna getiriyor.

Orta Doğu'daki çatışmalar nedeniyle Hürmüz Boğazı'nda deniz trafiği ve petrol taşımacılığı büyük ölçüde sekteye uğradı. Resmi olarak kapatılmamış olsa da, İran bu bölgede geçişlere sıkı denetim ve kısıtlamalar getiriyor.

Sadece belirli ülkelerin gemilerinin geçişine izin verilirken, diğer gemiler, sadece belirli koşullarda boğazdan geçebiliyor. Bu durum, bölgedeki deniz trafiğinin olağan seyrinden oldukça uzaklaşmasına neden oluyor.

GÜNLÜK 15 MİLYON VARİL TEHLİKEDE: PETROL FİYATLARI YÜZDE 70 ARTTI

Bölgedeki artan gerilim, dünya petrol ticaretinin yüzde 20'sine yakın bir oranda katkı sağlayan Hürmüz Boğazı'ndaki işlemleri aksatıyor. Boğazda tanker trafiği ciddi biçimde yavaşlarken, bazı günler geçişler neredeyse durma noktasına geldi ve toplam trafik yüzde 90'ın üzerinde azalma gösterdi.

Hürmüz'den taşınan günlük 15 milyon varil ham petrol tehlike altındayken, yükselen sigorta maliyetleri ve güvenlik endişeleri sevkiyatları daha da zorlaştırıyor.

Bu gelişmeler sonucunda petrol fiyatları hızla 70 dolar bandından 120 dolara çıkarak yaklaşık yüzde 70'lik bir artış gösterdi. Doğal gaz cephesinde ise artış daha da belirgin oldu. Avrupa'nın referans TTF gaz kontratları 30 euro seviyelerinden 60-70 euro bandına yükseldi.

Fiyat artışlarını dengelemek amacıyla Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) üyesi ülkeler 400 milyon varillik acil petrol stoklarını kullanma kararı alarak piyasaya ek arz sağlama sinyali verdiler, ancak savaşın derinleşeceği endişesi piyasadaki dalgalanmayı devam ettiriyor.

Doğal gaz tarafında ise, depolama kullanımını artırma, spot sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) tedarikini hızlandırma ve talep yönetimi gibi önlemler devreye alınsa da arz riskleri fiyatların yüksek seyretmesine neden oluyor.

ALTERNATİF GEÇİŞ YOLLARI YETERSİZ: HÜRMÜZ BAĞIMLILIĞI AZALTILMALI

Bu süreçte, arz güvenliği endişelerinin artması ve mevcut önlemlerin piyasalardaki dalgalanmayı sınırlamakta yetersiz kalması, Hürmüz'e olan bağımlılığı azaltacak alternatif geçiş yollarının aranmasına neden oldu.

IEA verilerine göre, 2025 yılında Hürmüz Boğazı'ndan günlük yaklaşık 20 milyon varil petrol taşındı. Hürmüz'e alternatif boru hatlarının kapasiteleri, Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri (BAE) üzerinden günlük 3,5 ila 5,5 milyon varil ile sınırlı kalıyor. BAE, Abu Dabi-Füceyre hattı üzerinden günlük yaklaşık 1,1 milyon varil ihraç ederken, yaklaşık 700 bin varillik ek kapasiteye sahip.

Suudi Arabistan'da ise Doğu-Batı Ham Petrol Boru Hattı'nın tasarımı 5 milyon varil kapasiteli. Boru hattında mevcut 2 milyon varil kullanımın ardından günlük 3 ila 5 milyon varil arasında değişen ek kapasite öngörülüyor.

Doğu-Batı Ham Petrol Boru Hattı'na paralel bir şekilde uzanan ve doğal gaz sıvılarını taşıyan Abkayk-Yanbu hattı ise günlük yaklaşık 300 bin varil kapasiteyle tam kapasitede çalışıyor.

BU ÖNEMLİ BİR PROJE OLABİLİR: KATAR GAZININ TÜRKİYE ÜZERİNDEN AVRUPA'YA TAŞINMASI

Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Alparslan Bayraktar, AA Editör Masası'nda yaptığı açıklamada, Kerkük'ten Ceyhan'a uzanan Irak-Türkiye Ham Petrol Boru Hattı'ndaki son duruma değinerek, "Bu hattın kapasitesi 1,5 milyon varil. Günde bu hattan 1,5 milyon varil taşıyabiliriz." ifadelerini kullanmıştı.

Irak dışında Türkiye'nin başka projeleri de gündeme getirdiğini ifade eden Bayraktar, "Katar gazının boru hattıyla Türkiye'ye gelmesi, Türkiye üzerinden belki Avrupa'ya gitmesi. Düşünün LNG tesisleriniz vuruldu, LNG ihracatınız durdu. Hürmüz'den hareket edemiyorsunuz. Bir boru hattıyla, bir miktar gaz Türkiye'ye ve Avrupa'ya taşınıyor. Bu önemli bir proje olabilir." değerlendirmesinde bulundu.

Öte yandan, Hürmüz Boğazı'ndaki petrol sevkiyatına alternatif olarak petrol boru hatlarıyla kaynakların Hatay'a ulaştırılması konusu da uzun vadeli alternatifler arasında yer alıyor.

TAMAMLAYICI BİR ENERJİ KORİDORU: TÜRKİYE DAHA GÖRÜNÜR BİR AKTÖR OLABİLİR

Petrol tarafında kısmi alternatifler bulunsa da LNG cephesinde durum daha hassas görünüyor. Hürmüz, LNG sevkiyatı için kritik bir geçiş noktası olmaya devam ederken, uzmanlar gazın kısa vadede alternatif güzergahlara yönlendirilmesinin zor olacağını belirtiyor.

Bu tabloda Türkiye, Hürmüz dışı kaynakların Avrupa'ya taşınmasında tamamlayıcı bir enerji koridoru olarak dikkat çekiyor. Kerkük-Ceyhan Petrol Boru Hattı'ndan 17 Mart'ta yeniden başlayan ihracatın ilk aşamada günlük 170 bin, ardından 250 bin varile çıkarılması planlanırken, bu akış kuzeyden gelen petrolün Akdeniz'e ulaşmasında Türkiye'nin rolünü güçlendiriyor.

Ayrıca Türkiye, Rus gazının Avrupa'ya ulaşmasında önemli bir güzergah olarak yer alıyor. TürkAkım üzerinden sevkiyatlar martta yıllık bazda yüzde 22 artış göstererek günlük 55 milyon metreküpe ulaştı. Bu gelişmeler, Hürmüz kaynaklı şokun alternatif güzergah arayışını hızlandırdığı bir dönemde Türkiye'nin enerji ticaretinde daha belirgin bir aktör olabileceğini gösteriyor.

KÜRESEL PİYASALAR SAVUNMASIZ: TÜRKİYE TRANSİT KORİDOR ROLÜNÜ GÜÇLENDİRECEK

Alman Ekonomik Araştırma Enstitüsü Enerji, Ulaşım ve Çevre Bölümü Başkanı Prof. Dr. Claudia Kemfert, AA muhabirine Hürmüz Boğazı'ndaki uzun süreli kesintinin küresel petrol ve LNG fiyatlarını artıracağını belirterek, "Orta vadede devam eden arz riskleri fiyatların yüksek kalmasına, stratejik rezervlere daha fazla bağımlılığa ve enerji güvenliği endişelerinin artmasına neden olur." dedi.

Başta Suudi Arabistan ve BAE olmak üzere alternatif güzergahlardan geçen boru hatlarının sınırlı ihracat kapasitesi olduğunu aktaran Kemfert, bu hatların toplam kapasitesinin büyük bir kesintiyi telafi etmek için yeterli olmadığını, bu durumun küresel piyasaları yapısal olarak savunmasız bıraktığını ifade etti.

Kemfert, Türkiye'nin orta vadede alternatif sunabileceğini ve Hazar bölgesi, Orta Doğu ve Avrupa'yı birbirine bağlayan transit koridor rolünü güçlendirebileceğini belirterek, "Ancak mevcut altyapı kısıtlamaları, kısa vadede büyük ölçekli kesintileri telafi etme kapasitesini sınırlamaktadır. Türkiye'nin alternatif rolü ağırlıklı olarak stratejik ve orta vadeli düzeyde olabilir." şeklinde konuştu.

Hürmüz Boğazı'ndaki istikrarsızlığın enerjide Körfez bölgesine olan bağımlılığı hızla zayıflatacağına işaret eden Kemfert, "Bu durumdan yarar sağlayanlar arasında yenilenebilir enerjinin yaygınlaşması, özellikle ABD gibi LNG tedarikçileri, Norveç ile Kuzey Afrika'dan gelen boru gazı ve gelişen yeni taşımacılık koridorları yer alıyor." değerlendirmesinde bulundu.