Enerji Kriziyle Mücadele: Küresel Önlemler

İSMAİL ŞAHİN / İSTANBUL - Orta Doğu'da ABD ve İsrail'in İran'a yönelik hamleleriyle başlayan ve İran'ın balistik füze ve kamikaze dronlarla yanıt verdiği çatışmalar 32 gündür sürüyor. Hürmüz Boğazı'nın kapanmasıyla patlak veren enerji krizi, Husiler'in savaşa katılması ve bölgeye daha fazla ABD askeri gönderilmesiyle derinleşiyor. Bu gelişmelerle birlikte haftaya yüzde 3.7 artışla başlayan Brent petrolün varil fiyatı 116.75 dolara ulaştı. Gün içinde 114 dolar civarında dengelenen petrol fiyatları, savaşın başladığı günden bu yana yüzde 50'den fazla artarak ülkeleri çeşitli önlemler almaya zorladı.

200 Dolara Doğru Gidiş

Uluslararası Enerji Ajansı (IEA), enerji krizine yönelik acil eylem planında, yakıt tüketimini azaltmak için uzaktan çalışma modeline geçilmesi, hız limitlerinin düşürülmesi ve büyük şehirlerde tek-çift plaka uygulamalarının başlatılmasını önerdi. Uzmanlar, krizin devam etmesi halinde petrol fiyatlarının 200 dolara ulaşabileceği konusunda uyarıyor. Bu bağlamda, Avustralya son önlem alan ülkelerden biri oldu. Başbakan Anthony Albanese, litre başına 52 cent olan yakıt vergisinin üç ay süreyle yarıya indirileceğini açıkladı. Bu tedbirin hükümete 1.75 milyar dolar (2.55 milyar Avustralya doları) maliyet getirmesi bekleniyor. Ayrıca, Avustralya’nın iki eyaletinde yakıt maliyetleri ve tedarik riskleri sebebiyle toplu taşıma hizmetleri ücretsiz hale getirildi.

Ülkelerin Petrol Krizine Karşı Önlemleri:

TÜRKİYE’DE EŞEL MOBİL SİSTEMİ

Türkiye, 5 Mart'ta başlattığı eşel mobil sistemiyle, petrol ürünlerinde fiyat artışı olduğunda, artışın yüzde 75'ine kadar ÖTV indirimi uygulamaya başladı. 2 Mart'taki petrol fiyatlarının temel alındığı sistemde, akaryakıttaki 10 liralık artışın sadece 2.5 lirası tüketiciye yansıtıldı.

AVUSTRALYA VERGİYİ DÜŞÜRDÜ

Avustralya hükümeti, Orta Doğu'daki gerilim nedeniyle artan akaryakıt fiyatlarıyla mücadele etmek için yakıt vergisini geçici olarak yarıya indirdi. Başbakan Albanese, “Yakıt vergisini üç ay boyunca yarıya indiriyoruz, böylece depoyu doldururken daha az ödeyeceksiniz” diye belirtti. Ülkede benzin ve dizel fiyatlarını 30 Haziran’a kadar düşük tutmayı amaçladıklarını söyledi. Ayrıca, 13 Mart’ta acil durum stoklarından 6 günlük petrol ve 5 günlük dizel rezervleri serbest bırakıldı.

AB’DEN KOORDİNELİ ÇÖZÜMLER

Avrupa Birliği (AB), yükselen petrol fiyatlarına karşı üye ülkelerle koordineli önlemleri devreye alıyor. Fransa ve İtalya, elektrik ve gaz faturalarına üst sınır getirdi. Kamu binalarında ısıtma ve soğutma limitleri düşürüldü. Reklam ve vitrin ışıkları gece kapatılmaya başlandı. Sanayide kademeli gaz kesintisi senaryoları hazırlanırken ABD'den alternatif LNG ithalatı artırıldı.

ALMANYA KÖMÜRE YÖNELİYOR

Petrol fiyatlarının yükselmesinden en çok etkilenen Avrupa ülkesi Almanya, nükleer ve kömür santrallerini yeniden devreye alma planları yapıyor. Ayrıca, toplu taşıma teşvik edilerek biletler ucuzlatılıyor ve enerji tasarrufu teşvik ediliyor.

ABD REZERVLERİ HAREKETE GEÇİRDİ

Savaş başlamadan önce 2 doların altında olan benzinin galon fiyatı ABD'de 4 doları geçti. ABD yönetimi, Stratejik Petrol Rezervi'nden müdahale etti. IEA üyesi 32 ülke, enerji fiyatlarını düşürmek amacıyla rezervlerinden 400 milyon varil petrol ve rafine ürünü piyasaya sürme kararı aldı. ABD Enerji Bakanlığı, 11 Mart’ta Stratejik Petrol Rezervi’nden 172 milyon varil petrolü piyasaya sürdü.

İNGİLTERE ENERJİ YARDIMI YAPIYOR

İngiliz hükümeti, artan enerji maliyetleri nedeniyle hanelere doğrudan enerji faturası desteği başlattı. Ayrıca enerji şirketlerine yüzde 25 “kriz kaynaklı ekstra kâr vergisi” (windfall tax) getirildi.

ÇİN ÇÖZÜM ARAYIŞINDA

Dünyanın en büyük petrol tüketicilerinden biri olan Çin, petrolün yüzde 60'ını Hürmüz Boğazı'ndan temin ediyordu. Çin, çatışmalara rağmen tankerlerini Hürmüz'den geçirmeye devam etse de akaryakıt fiyatlarına kontrol mekanizması getirdi.

HİNDİSTAN RUSYA’DAN PETROL ALIYOR

Hürmüz’ün kapanmasından en çok etkilenen ülkelerden biri olan Hindistan, akaryakıt vergilerini düşürdü ve Rusya’dan indirimli petrol alımını artırdı. Ayrıca ABD’nin izniyle İran’dan çıkarılan ve uluslararası sularda bulunan tankerlerden de petrol almaya başladı.

ÜRDÜN’DE KLİMA YASAĞI

Ürdün hükümeti, savaşın ekonomik etkileriyle mücadele etmek için bakanlıklar ve kamu binalarında klima kullanımını yasakladı. Ayrıca resmi heyetlerin uluslararası seyahatleri ve yabancı heyetlerin ağırlanması iki ay süreyle durduruldu. Resmi araç kullanımı da kısıtlandı.

MISIR ENERJİ KULLANIMINI AZALTIYOR

Mısır, artan petrol ve doğalgaz fiyatları nedeniyle enerji kullanımını azaltma planları yapmaya başladı. Ülkenin doğal gaz ithalat faturasının 560 milyon dolardan 1.65 milyar dolara yükseldiği belirtiliyor.

RUSYA’DAN İHRACAT YASAĞI

Rusya, iç piyasadaki benzin arzını korumak için 1 Nisan 2026’dan itibaren benzin ihracatını yasaklama kararı aldı. Yasak, 31 Temmuz 2026’ya kadar geçerli olacak.