Eşitsizlik Annenin Rahminde Başlıyor

Meltem Güneş - Ankara / Birleşmiş Milletler Nüfus Fonu (UNFPA) tarafından gerçekleştirilen araştırma, kız çocuklarının hayatlarının henüz anne karnındayken şekillenmeye başladığını gösteriyor. Çalışmaya göre, güvenli bir gebelik sürecinden sağlıklı doğuma, doğum öncesi ve sonrası bakım hizmetlerine erişim, ilk 6 ay sadece anne sütü ile beslenme, gerekli aşıların yapılması, sağlıklı beslenme alışkanlıklarının kazandırılması ve okul öncesi eğitim gibi temel haklar, 0-5 yaş arasındaki çocuklar için hayati önem taşıyor. Ancak, kırsal bölgelerde ve insani yardım gerektiren yerlerde bu hizmetlere ulaşımda ciddi kısıtlamalar söz konusu. Ayrıca, emzirme ve sağlıklı beslenme konularında yeterli bilinç düzeyine sahip olunmaması, her kadın ve kız çocuğunun bu temel haklardan faydalanmasını engelliyor.

Temel Haklar ve Eğitim

6-10 yaş aralığındaki kız çocuklarının en temel hakları arasında eşit eğitim fırsatlarına erişim, güvenli ve kapsayıcı bir eğitim ortamında bulunma, şiddetten uzak bir aile ortamında yaşama, çocuk sağlığı hizmetlerinden yararlanma, mahremiyetlerinin korunması yer alıyor. Ancak, toplumda var olan cinsiyet kalıpları bu temel hakların sağlanmasını güçleştiriyor. Çocuk yaşta evlilikler ve eğitimden uzak kalma gibi sorunlar bu yaş grubunun karşılaştığı başlıca engeller arasında. 11-19 yaş arası ergen kızlar için ise çocuk yaşta evlilik riski, akran zorbalığı, teknoloji kaynaklı şiddet gibi faktörler temel haklarına erişimlerini sınırlıyor. Bu yaş grubunun hakları arasında şiddetten uzak bir yaşam, eğitimlerine devam edebilme ve yaşa uygun sağlık hizmetlerinden yararlanabilme imkanı bulunuyor.

Eşitsizliklerin Etkisi

UNFPA'in çalışması, çocukluk ve gençlik döneminde biriken eşitsizliklerin, kadınların yetişkinlik döneminde hem ailevi hem de profesyonel yaşamlarını doğrudan etkilediğini ortaya koyuyor. 25-49 yaş aralığındaki kadınlar için adil kariyer fırsatları, iş-yaşam dengesi, sağlıklı ve güvenli çalışma ortamları, ev içi bakım yükünün adil paylaşımı, üreme sağlığı ve kapsamlı sağlık hizmetlerine erişim gibi haklar öne çıkıyor. Ancak, işe alım ve ücretlendirme süreçlerindeki cinsiyet eşitsizlikleri, kayıt dışı istihdam, evdeki ücretsiz bakım yükü gibi sorunlar, bu yaş grubundaki kadınların haklarına ulaşmalarını zorlaştırıyor.

Onurlu Bir Yaşam

50-64 yaş arası kadınların psikososyal destek ihtiyaçlarının karşılanmaması, menopoz ve sağlıklı yaşlanma konularında farkındalık eksikliği, iş yaşamında yaşa bağlı ayrımcılık gibi problemler, bu grubun temel haklarına erişimini engelliyor. 65 yaş ve üzeri kadınların ise yaşa ve cinsiyete duyarlı sağlık hizmetlerine ve sosyal koruma sistemlerine ulaşabilmeleri, şiddet ve istismar gibi tehditlerden uzak onurlu bir yaşam sürmeleri gerektiği belirtiliyor. Ancak, yaşlılık kaynaklı ayrımcılık, yoksulluk ve sosyal izolasyon riskleri, bu hakların erişimini zorlaştırıyor.

Öneriler ve Çözüm Yolları

UNFPA çalışması, eşitsizliklerin azaltılması için öneriler sunuyor:

■ Anne ve yenidoğan sağlığına dair haklar her koşulda güvence altına alınmalıdır.

■ Cinsiyet duyarlı ve kapsayıcı eğitim politikaları geliştirilmelidir.

■ Eğitimciler ve bakım verenler için eşitlik temelli farkındalık artırıcı çalışmalar yapılmalıdır.

■ Ergen sağlığı eğitimi yaygınlaştırılmalıdır.

■ Çocuk yaşta evlilik ve cinsiyete dayalı şiddetle mücadele politikaları desteklenmelidir.

■ Akran zorbalığı ve dijital şiddetle mücadele konusunda farkındalık artırılmalıdır.

■ Gençlerin iklim eylemlerine katılımı teşvik edilmelidir.

■ Kadınlara yönelik iş/yaşam dengesi politikaları geliştirilmelidir.

■ Ücretsiz bakım emeğinin eşit paylaşımı teşvik edilmelidir.

■ Menopoz konusunda rehberler ve standart sağlık destekleri oluşturulmalıdır.

■ Aktif yaşlanma farkındalığı artırılmalıdır.

■ Yaşlanmaya duyarlı iş yerleri teşvik edilmelidir ve esnek çalışma opsiyonları geliştirilmelidir.

Teknoloji ve Şiddet

Türkiye Büyük Millet Meclisi Kadın Erkek Fırsat Eşitliği Komisyonu (KEFEK), BM Kadın Birimi ve Birleşik Krallık Ankara Büyükelçiliği, kadınlara karşı teknoloji aracılığıyla şiddete karşı mücadeleyi güçlendirmek için ortak bir toplantı düzenledi. Nevşehir'de gerçekleşen “Kadınların Siyasete Katılımının Güçlenmesi” başlıklı toplantıda, teknolojinin kadınlara ve kız çocuklarına yönelik şiddetin önlenmesindeki rolü ele alındı.

KEFEK Başkanı Çiğdem Erdoğan, açılış konuşmasında, dijital şiddetin özellikle genç kadınların siyasete katılımını engellediğini belirtti. Erdoğan, kadın siyasetçilerin dijital taciz ve itibarsızlaştırma gibi çok katmanlı baskılarla karşı karşıya kaldıklarını vurguladı. Kadınların hem fiziksel hem de dijital dünyada korkusuzca var olabilmeleri için çalışmalarına devam edeceklerini ifade etti.