Finans Sektöründe Yapay Zekanın Genişleyen Etki Alanı ve Etik Sorunlar

İstanbul

Dijitalleşmenin getirdiği risklerin karmaşık yapısına dikkat çeken Doç. Dr. Bilal Bağış, bilgi asimetrileri ve yanlış bilgilendirmenin yanı sıra büyük veri analizlerinin öneminin arttığını vurguladı.

Finans sektöründeki dijital dönüşüm, yapay zekanın benimsenmesini hızlandırarak otomasyon, optimizasyon ve finansal öngörülerde önemli değişimlere yol açıyor. Bu durum, analitik yaklaşımları ve bilinçli karar alma süreçlerini de etkiliyor.

FSMVÜ İktisat Bölüm Başkanı Doç. Dr. Bilal Bağış, AA muhabirine yapay zekanın dolandırıcılık tespiti, düzenleyici uyum ve yatırım stratejilerindeki rolü hakkında değerlendirmelerde bulundu. Ayrıca dijitalleşme ile blokzincir teknolojilerinin finansal sistemdeki yapısal değişikliklerini de ele aldı.

Bağış, yapay zekanın finans sektöründeki kullanımı sayesinde maliyetlerin düşmesi, verimliliğin artması ve risklerin erken tespit edilmesi gibi avantajlar sağladığını belirtti. Ayrıca, risk yönetiminde yapay zekanın gerçek zamanlı analizler ile dolandırıcılık ve anomali tespiti yapabildiğini ifade etti.

Operasyonel süreçlerin optimizasyonunda yapay zekanın etkin kullanılabileceğini belirten Bağış, şu şekilde devam etti:

“Özellikle risk tahmin modelleri, dolandırıcılık tespiti ve kredi skorlama gibi alanlarda yapay zekanın uygulanabilirliğine dikkat çekebiliriz. Yapay zeka destekli sistemler kompleks ve adaptif anormallikleri ortaya çıkarabilir. Daha isabetli kredi skorlama ve temerrüt risk tahmini yapmak mümkün. XGBoost ve LSTM gibi modeller, endekslerdeki tahmin hatalarını azaltarak risk yönetimini güçlendiriyor. Çağrı merkezlerinde yapay zeka uygulamaları operasyonel yükü azaltarak verimliliği ve müşteri memnuniyetini artırabilir. RPA otomasyonları ile maliyetleri düşürmek, hızı artırmak ve insan hatalarını en aza indirmek mümkün. Büyük veri analizi ile talep tahmini, kaynak planlama ve tahminsel analiz desteklenebilir. Finans kuruluşları, büyük veriyi işleyerek rasyonel kararlar almak ve riskleri etkin yönetmek için yapay zeka algoritmalarından faydalanıyor.”

Doç. Dr. Bağış, yeni teknolojilerin işlem hızlarını artırmanın yanı sıra kişiselleştirilmiş hizmetler ve tahmine dayalı analizler sunarak müşteri deneyimlerini geliştirebileceğini ifade etti. Ancak, bu teknolojilerin etik ve şeffaflık açısından düzenlemeye ihtiyaç duyduğunu da belirtti.

Dolandırıcılık ve Vergi Kaçakçılığı ile Mücadele

Bağış, dijital dönüşüm ve yapay zeka uygulamaları sayesinde dolandırıcılık ve vergi kaçakçılığı gibi suçların önlenmesinde önemli bir aşama kaydedilebileceğini belirtti. Ancak, finans sektöründe yapay zeka kullanımının etik, riskler, zorluklar ve güvenlik sorunları açısından kapsamlı bir şekilde değerlendirilmesi gerektiğine dikkat çekti.

“Örneğin, Türkiye'de kamu kurumları kayıt dışı faaliyetlerle ve vergi kaçakçılığıyla mücadele etmek için yapay zeka destekli birçok yeni teknoloji kullanmaya başladı. Yapay zeka bu süreci katalizör etkisi ile destekliyor. BDDK, TCMB ve HMB gibi kurumların yapay zeka tabanlı uygulamaları KAŞİF, RİTAP ve RADAR, bu alanda pratik örneklerdir. Yapay zeka yardımı ve veri analitiği tabanlı modellerle işlem verilerindeki anormallikler daha hızlı ve doğru şekilde tespit edilebilir. Davranışsal analizler ve büyük veri analizi ile sahte veya şüpheli işlemler daha erken tespit edilebilir. Gelişmiş analitik ve davranışsal modelleme ile anormalliklerin tespiti kolaylaşır,” dedi.

Düzenleyici uyum alanında RegTech çözümlerinin önemine dikkat çeken Bağış, yapay zeka destekli sistemlerin kara para aklama ile mücadelede müşteri tanıma ve raporlama süreçlerinde hızlı ve maliyet etkin çözümler sunduğunu belirtti. “Yapay zeka tabanlı çözümler, düzenleyici alanlarda şüpheli işlemleri daha kısa sürede tespit edebilir, böylece uyum maliyetlerini azaltırken düzenleyici riskleri de düşürebilir,” diye ekledi.

Sözlerini sürdüren Doç. Dr. Bağış, “Yapay zeka modelleri, karmaşık ve volatil piyasalarda yatırım kararlarını optimize ederek piyasa trendlerini ve riskleri hızlı bir şekilde değerlendirebilir. Robo-danışmanlar kişiselleştirilmiş yatırım önerileri sunabilir ve dinamik portföy yönetimi ile stratejik karar desteği sağlayabilir. Yatırım kararları açısından portföylerin farklı senaryolara dayanıklılığının simüle edilmesi önemli faydalar sağlar,” dedi.

Bağış, kararların yalnızca istatistiksel ilişkiler veya yaptırım gücü perspektifiyle değil, rasyonel bir şekilde açıklanmasının önemine dikkat çekti ve “Etik kaygılar nedeniyle yapay zekanın dolandırıcılık veya sahtekarlık konusunda nihai kararı vermemesi önemlidir. Yapay zeka uygulamaları daha şeffaf, hesap verebilir ve itiraza açık olmalıdır,” diye ekledi.

Merkeziyetsizlik ve Merkezileşme Arasında Denge Arayışı

Bağış, blokzincir teknolojisinin getirdiği merkeziyetsizlik ile yapay zeka ve dijitalleşmenin arttırdığı verimlilik ve merkezileşme arasında denge arayışına değindi.

“Dijitalleşme trendi ve blokzincir teknolojileri, finansal aracılık yapısını dönüştürüyor, ödeme sistemlerinde hız ve maliyet açısından önemli değişiklikler yaratıyor. Bu da finansal piyasaların şeffaflığını ve güvenini artırarak sektörde köklü değişikliklere yol açıyor. Ancak, bu merkeziyetsiz yapılar, DeFi platformları üzerinden kredi verme, borçlanma ve likidite sağlama hizmetlerini merkezsiz yürütürken, merkez bankası dijital para projeleri merkezi yapıyı güçlendirebilir,” dedi.

Akıllı otonom ajanların DeFi ekosistemlerine yerleştirilerek tehditleri önceden tespit edebileceğini belirten Bağış, “Akıllı otonom yapay zeka, DeFi'yi optimize etmek ve yeni nesil FinTech'i daha şeffaf ve güvenli hale getirmek için etkili bir şekilde kullanılabilir,” açıklamasında bulundu.

Bağış, yapay zeka ve dijital dönüşümün avantajlarının yanında, bu dönüşüm dalgasının siber güvenlik, aşırı oynaklık ve hukuki düzenleyici belirsizlikler gibi risklerine de dikkat çekti. “Bu dönüşümün hız ve maliyet avantajları, finansal kapsayıcılık gibi faydalarının yanı sıra, dikkatle ele alınması gereken birçok riskli yönü bulunmaktadır,” diyerek sözlerini sonlandırdı.