Fransa'da Başörtüsü Yasağının Miladı: 35 Yıllık Tartışmayı Başlatan 'Creil Hadisesi'

Fransa'da kamusal alanda ve eğitim kurumlarında uygulanan başörtüsü yasaklarının tarihsel kökeni, 1980'li yılların sonuna dayanıyor. Bugün hala ülkenin en hararetli siyasi tartışma konularından biri olan bu yasakların fitilini ateşleyen gelişme, literatüre "Creil başörtüsü hadisesi" olarak geçen olay oldu. Fransız devlet memurlarının görev başındayken dini simgeler takması zaten yasakken, kamu okullarındaki öğrencileri de kapsayan bu süreç, zamanla tüm ülkeyi etkisi altına alan bir yasaklar silsilesine dönüştü. Fransa'nın laiklik anlayışını kökten değiştiren bu sürecin perde arkasını ve medyanın bu süreçteki rolünü, "Hayali İslam: Fransa'da İslamofobi'nin medya yoluyla inşası, 1975-2005" kitabının yazarı, ünlü Fransız editör ve araştırmacı Thomas Deltombe anlattı.

Creil Hadisesi: Üç Kız Öğrencinin Okuldan Atılmasıyla Başlayan Süreç

Her şey Ekim 1989'da, Fransa'nın Creil kentindeki Gabriel-Havez Ortaokulu'nda eğitim gören 3 kız öğrencinin, sınıfta başörtülerini çıkarmayı reddettikleri gerekçesiyle okuldan atılmasıyla başladı. Bu yerel olay, kısa sürede medyanın ve siyasetin ana gündem maddesi haline gelerek ulusal bir krize dönüştü. Yaşanan kriz üzerine dönemin en yüksek idari mahkemesi olan Danıştay, 27 Kasım 1989'da tarihi bir karar verdi. Danıştay, öğrencilerin dini aidiyetlerini ortaya koyan simgeler taşımalarının tek başına laiklik ilkesine aykırı olmadığına hükmetti. Ancak bu karar, ülkedeki muhafazakar ve ulusalcı kesimlerin tepkisini çekmekten öteye geçemedi.

Medyada "Bakışların İslamileştirilmesi" ve Algı Yönetimi

Fransız medyasının İslam ve başörtüsü konusunu nasıl bir takıntı haline getirdiğini araştıran Thomas Deltombe, 1962'de bağımsızlığını kazanan eski sömürge Cezayir'den sonra 1970'lere kadar medyada İslam'ın pek yer bulmadığını belirtiyor. 1970'li yıllardan itibaren ise Müslüman ülkelerden gelen "yabancı işçiler" üzerinden kültürel röportajlar yapılmaya başlandığını ifade eden Deltombe, 1980'lerde ise çok radikal bir kırılma yaşandığına dikkat çekiyor. Deltombe, bu dönemi "bakışların İslamileştirilmesi" olarak tanımlayarak, gazetecilerin ve siyasetçilerin Müslümanları diğer tüm insani kimliklerinden sıyırıp yalnızca "Müslüman kimliğine" indirgediğini vurguluyor.

Özellikle 1989 yılının başında yaşanan Salman Rüşdi'nin "Şeytan Ayetleri" krizinin ardından, İran'da giyilen çarşafı (çador) simgeleyen tartışmaların Fransız medyasında adeta bir takıntı haline geldiğini belirten Deltombe, Creil hadisesinin de bu suni gündem dalgasıyla büyütüldüğünü ifade ediyor. O dönemde yeni kurulan özel televizyon kanalları arasındaki reyting rekabetinin, sansasyonel ve toplumdaki yabancı düşmanlığını körükleyen haberleri ön plana çıkardığını söyleyen yazar, hem sağ hem de sol siyasetçilerin "okulda başörtüsü laikliğe aykırıdır" ortak paydasında birleştiğini aktarıyor.

Genelgelerden Kanunlara: Yasakların Kronolojik Yükselişi

Danıştayın 1989 yılındaki özgürlükçü kararını delmek isteyen dönemin Eğitim Bakanı François Bayrou, 1994 yılında kamu okullarında dini simgeleri yasaklayan bir genelge yayımladı. Genelgede doğrudan "başörtüsü" kelimesi geçmese de hedef alınan kitlenin kim olduğu herkes tarafından biliniyordu. Bu dolaylı baskılar, nihayet 15 Mart 2004 tarihinde yasalaşarak ilkokul ve ortaöğretim seviyesindeki tüm kamu okullarında başörtüsü takılmasının tamamen yasaklanmasıyla sonuçlandı. Deltombe, bu yasanın laikliğin özgürlükçü doğasını değiştirerek Müslüman karşıtı muhafazakar kesimler için tam bir zafer olduğunu belirtiyor.

Yasaklar zinciri sonraki yıllarda da genişleyerek devam etti:

- 2010 Yılı: Kamusal alanda peçe kullanımı tamamen yasaklandı ve uymayanlara 150 avro para cezası getirildi.
- 2012 Yılı: Okul gezilerine refakat eden başörtülü annelere yasak getiren bir genelge yürürlüğe girdi.
- 2013 Yılı: Danıştay, başörtülü anneler lehine karar vererek bu genelgeyi iptal etti.
- 2024 Yılı: Paris'te düzenlenen Olimpiyat Oyunları'nda ev sahibi Fransa, kendi kadın sporcu delegasyonuna başörtüsü yasağı uygulayarak tartışmaları uluslararası boyuta taşıdı.

Bugün gelinen noktada, önümüzdeki yıl gerçekleştirilecek cumhurbaşkanı seçimleri öncesinde aşırı sağcı Ulusal Birlik (RN) Partisi, iktidara gelmeleri durumunda başörtüsü yasağını referandum yoluyla tüm kamusal alana yayacaklarını ve uymayanlara para cezası keseceklerini vaat ediyor. Creil'de 35 yıl önce başlayan tartışma, Fransa'da siyasetin ve toplumsal kutuplaşmanın en güçlü enstrümanı olmaya devam ediyor.