Genetik mühendislik: Türk pamuğu bin yıllık farkı kapattı

Türk bilim adamları, CRISPR/Cas9 teknolojisiyle yerel pamuk tohumlarının lif uzunluğunu ve dayanıklılığını artırmayı başardı. Bu yenilikçi proje, Türkiye'nin kaliteli pamuk üretiminde dışa bağımlılığını sona erdirerek dünya pazarında daha güçlü bir konuma gelmesini amaçlıyor.

YÜZYILLAR SÜREN DOĞAL GELİŞİMİ LABORATUVARDA HIZLANDIRDIK

Tarım ve tekstil sektörlerinde devrim yaratacak bu biyoteknoloji projesi, Türkiye'nin genetik mühendislik alanındaki potansiyelini bir kez daha kanıtladı. Türk bilim insanları, pamuk bitkisinin lif uzunluğu, incelik ve dayanıklılık gibi en önemli özelliklerini genetik modifikasyonla yeniden tasarladı.

Üç yılı aşkın süredir devam eden ve ondan fazla yüksek lisans öğrencisinin katkı sağladığı projede, Türkiye'nin dört bir yanından toplanan tohumlar laboratuvar ortamında geliştirildi.

TRGENMER AR-GE sorumlusu Beyza Aydın, doğanın hızını laboratuvar ortamında nasıl aştıklarını şöyle açıkladı:

"Bitkilerin doğal şartlarda bin yılda geliştirdiği genetik özellikleri laboratuvarımızda birkaç yıl içinde elde edebildik. Deneylerimizde birçok başarısız denemeden sonra sonunda başarıya ulaştık. Genetiğini geliştirdiğimiz bitkilerin büyümesini desteklemek için iklimlendirme kabinleri ve çeşitli besi yerleri kullanıyoruz."

ULUSLARARASI STANDARTLARI GEÇMEYİ HEDEFLİYORUZ

Proje liderlerinden Dr. Cihan Taştan, genetik mühendisliği çalışmalarının hedeflerini şöyle açıkladı. Yerli pamuk liflerinin uluslararası standartlardan %10 daha kısa olduğunu belirten Taştan, amaçlarının bu farkı kapatmaktan çok daha ileri gitmek olduğunu belirtti:

"Pamuk tohumlarında lif uzunluğunu ve kuvvetini artıracak şekilde genetik modifikasyonlar yaptık. Sonuçlarımız, yerli tohumların liflerini %30-40 oranında daha uzun hale getirmeyi hedefliyor. Bu sayede sadece uluslararası tohum standartlarına yetişmekle kalmayıp onları geçmeyi amaçlıyoruz."

Bu süreçte tamamen öz kaynakların kullanıldığını vurgulayan Taştan, öğrenci katkısının önemini belirtti:

“Özellikle Buse Kaptan Tekin ve Naz Ceren Ünal başta olmak üzere birçok yüksek lisans öğrencimizin katkılarıyla bu projeyi geliştirdik.”

İTHALAT YERİNE İHRACAT ODAKLI BİR ÜLKE

Türkiye, küresel pamuk üretiminde önemli bir yer tutsa da kaliteli hammaddede dışa bağımlı durumda. Yıllık 1,1 milyon ton pamuk ithalatına karşılık, ihracat sadece 40 bin ton civarında. Bu projeyle ithalat bağımlılığını azaltmak ve stratejik bir hamle yapmak amaçlanıyor.

Taştan’a göre, lif kalitesinde sağlanacak %15-20 iyileşme ile Türkiye, ABD Pima ve Mısır Giza gibi pamuklarla rekabet edebilir hale gelecek. Projenin, 5 yıl içinde milyonlarca dolar değerinde ihracat potansiyeli yaratması ve uzun vadede ekonomiye milyarlarca lira katkı sağlaması bekleniyor.

Daha az su ve kimyasal gerektiren sürdürülebilir pamuk türleri geliştirmek de hedefler arasında. Dr. Cihan Taştan vizyonlarını şöyle özetliyor:

"Bu projeyle sadece pamuk üretmiyoruz; Türkiye’nin tekstil sektörünü genetik düzeyde yeniden tasarlıyoruz. Hedefimiz, ithalat yapan değil, yüksek kaliteli pamuk ihraç eden bir ülke olmak."