Hal Yasası Taslağı ile Zincir Marketlere Üreticiden Alım Zorunluluğu Getiriliyor

Hazırlanan yeni Hal Yasası taslağı, sebze ve meyve ticaretinde kayıt dışılıkla mücadele etmek, üreticileri desteklemek ve zincir marketlerin tedarik süreçlerini yeniden düzenlemek amacıyla gündeme geldi. Türkiye Halciler Federasyonu (TÜRKHAL) Başkanı Yüksel Tavşan, taslağın üreticiyi koruyan hükümlerini olumlu karşıladıklarını belirterek, düzenlemenin piyasada daha şeffaf bir yapı oluşturabileceğini ifade etti.

Zincir marketler üreticiden ne kadar ürün alacak?

Yeni düzenleme kapsamında zincir marketlerin satışa sundukları ürünlerin belirli bir oranını doğrudan üreticilerden veya üretici örgütlerinden temin etmesi zorunlu hale getiriliyor. Yüksel Tavşan, bu konuda yaptığı açıklamada, "Büyük marketlerin sattığı ürünün yüzde 20'sini doğrudan üreticiden alma zorunluluğu gelecek. Kriterleri belirlenirse bunların faydası olabilir" ifadelerini kullandı. Bu adımın, üreticinin pazara erişimini kolaylaştırması ve tedarik zincirindeki işlemleri daha görünür kılması bekleniyor.

Üretici birliklerine hangi teşvikler sağlanacak?

Taslak metin, üreticilerin yanı sıra üretici birlikleri ve kooperatifleri koruyan çeşitli teşvik mekanizmalarını da içeriyor. Üreticilere kira, depolama, nakliye ve vergi alanlarında kolaylıklar sağlanması planlanırken, üretici birliklerinin hal benzeri yapılar kurması durumunda Cumhurbaşkanlığı tarafından ücretsiz arazi tahsisi ve maddi destek verilmesi öngörülüyor. Yüksel Tavşan, üreticinin sektörün "atardamarı" olduğunu vurgulayarak, bu desteklerin üreticinin mağduriyetini azaltacağını belirtti.

Türkiye genelindeki sebze ve meyve ticaretini kökten değiştirmeyi hedefleyen Hal Yasası taslağı, zincir marketlere yüzde 20 oranında doğrudan üreticiden ürün alma zorunluluğu getirerek kayıt dışılığı önlemeyi ve üreticiyi korumayı amaçlıyor. TÜRKHAL Başkanı Yüksel Tavşan, düzenlemenin kira, nakliye ve vergi teşvikleriyle destekleneceğini, ayrıca hal dışı ticari faaliyetlerin sıkı bir teminat ve kayıt sistemiyle denetleneceğini açıkladı.

İlgili yasal süreç, taslağın yasalaşması ve ardından ikincil mevzuatların oluşturulmasıyla ilerleyecektir. Düzenlemenin yürürlüğe girmesiyle birlikte zincir marketlerin tedarik zinciri süreçlerinde uyum denetimleri başlayacak, üretici örgütleri ise belirlenen kriterler çerçevesinde devlet desteklerinden yararlanmak üzere başvuruda bulunabilecektir. Uygulamanın detayları ve denetim mekanizmaları, ilerleyen dönemde ilgili bakanlıklar tarafından kamuoyuyla paylaşılacaktır.

Çıkarılacak sonuç

Yeni Hal Yasası taslağı, tarımsal ürünlerin tarladan sofraya ulaşma sürecinde aracılık maliyetlerini dengelemeyi ve üreticiyi doğrudan piyasa aktörü haline getirmeyi hedefleyen yapısal bir reform niteliği taşıyor. Özellikle kayıt dışı ticaretin engellenmesi ve üretici birliklerine sağlanan lojistik destekler, tarımsal üretimin sürdürülebilirliği açısından kritik bir adım olarak değerlendirilebilir.

Bununla birlikte, fiyatların düşüşü konusunda yalnızca aracı sayısının azaltılmasının yeterli olmayacağı, piyasa dinamiklerinin çok yönlü olduğu görülmektedir. Düzenlemenin başarısı, getirilen zorunlulukların denetim süreçlerinin etkinliğine ve üretici örgütlerinin kurumsal kapasitelerinin artırılmasına bağlı olacaktır.

Muhtemel etkiler

Bu düzenleme, öncelikle zincir marketlerin tedarik stratejilerini değiştirmelerine ve yerel üreticilerle daha doğrudan iş birlikleri kurmalarına yol açabilir. Üreticiler için nakliye ve kira gibi maliyet kalemlerinde yaşanacak iyileşmeler, üreticinin kâr marjını artırabilir ve tarımsal üretimi teşvik edebilir.

Tüketiciler açısından ise tedarik zincirindeki şeffaflığın artması, uzun vadede fiyat istikrarı üzerinde olumlu bir etki yaratabilir. Ancak, marketlerin operasyonel süreçlerini yeni zorunluluklara göre uyarlaması sırasında geçici bir adaptasyon süreci yaşanması ve bu durumun piyasa fiyatlarına yansıması beklenebilir.