Havacılık Sektöründe Kriz: Uçak Bileti Fiyatları Tavan Yaptı

İSMAİL ŞAHİN / İSTANBUL - Orta Doğu'da patlak veren İran merkezli çatışma, küresel enerji piyasalarında önemli dalgalanmalara neden oldu ve bu durum havacılık sektörünü ciddi şekilde etkiledi. Savaşın başlamasından itibaren 50 bin civarında uçuş iptal edildi. Batı ile Uzakdoğu arasında önemli bir aktarma merkezi olan Dubai Havalimanı'nın yaklaşık 17 gündür tam kapasite kullanılamaması, küresel uçuş ağında büyük aksamalara yol açtı.

Krizin en belirgin etkisi petrol fiyatlarında görüldü. Dünya Bankası, bu yıl için petrol fiyatlarının 65 dolar seviyesinde kalacağını tahmin ediyordu ancak fiyatlar kısa sürede 106 doların üstüne çıktı. Bu yükseliş, havacılık sektöründe kullanılan jet yakıtı maliyetlerini de hızla artırdı.

İflas Tehlikesine Dikkat Çekildi

Uzmanlar, jet yakıtındaki bu artışın havayolu şirketlerinin toplam operasyon maliyetlerini yüzde 20 ila 30 arasında artırdığını belirtiyor. Havayolu firmaları, çoğu biletin aylar öncesinden satılması nedeniyle artan maliyetleri hemen fiyatlara yansıtmakta zorlanıyor.

‘Depo savaşları’

ABD'de açıklanan verilere göre, havayolları ocak ayında jet yakıtı için galon başına ortalama 2.36 dolar ödedi. Ancak savaş sonrası fiyatların hızla yükseldiği bildiriliyor.

Analistler, maliyet artışının şirketleri zor bir ikilemle karşı karşıya bıraktığını ifade ediyor. Fiyatları çok fazla artırmak talebi düşürürken, artırmamak ise zarar riskini büyütüyor.

Havacılık yazarı Zach Griff, petrol fiyatlarındaki artışın yanı sıra savaş nedeniyle birçok havayolunun Orta Doğu uçuşlarını askıya almak zorunda kaldığını belirtti. Griff, "Orta Doğu'ya yapılan uçuşların büyük kısmı uzun mesafeli ve oldukça kârlı rotalardı. Bu uçuşların durması ve yakıt maliyetlerinin yükselmesi özellikle düşük maliyetli havayolları için ciddi risk oluşturuyor. Eğer yakıt fiyatları böyle devam ederse bazı şirketlerin iflas etmesinden endişe ediyorum" dedi.

Kriz, yolcuların ödediği ücretlere de hızla yansımaya başladı. Deutsche Bank'ın yaptığı bir analiz, ABD'de bazı uçuşlarda ortalama bilet fiyatlarının yüzde 15 ila 124 arasında arttığını gösterdi.

Örneğin, düşük maliyetli havayolu Spirit Airlines'ta mart sonu için satılan bazı biletlerin fiyatı 86 dolardan 193 dolara kadar çıktı. Transatlantik ve kıtalararası uçuşlarda artış oranının yüzde 100'ü aşabildiği belirtiliyor. Uzmanlar, özellikle Avrupa – Asya ve Avustralya – Avrupa arası gibi uzun mesafeli rotalarda fiyat artışlarının daha belirgin olacağını vurguluyor.

Maliyetleri Azaltmanın Yolları

Artan maliyetlere karşı havayolu şirketleri çeşitli stratejiler geliştiriyor. Bunların başında "yakıt riskinden korunma" (fuel hedging) adı verilen yöntem geliyor. Bu yöntemde şirketler, gelecekte kullanacakları yakıtın fiyatını finansal sözleşmelerle önceden sabitliyor. Ancak bu strateji ciddi nakit gerektiriyor ve petrol fiyatlarının düşmesi halinde şirketlerin daha pahalıya yakıt almasına neden olabiliyor.

Bazı havayolları filolarını modernize ederek daha az yakıt tüketen uçaklara geçiş yapıyor. Yeni nesil motorlar ve daha hafif gövde tasarımları sayesinde koltuk başına yakıt tüketiminin yaklaşık yüzde 10 azaltılabildiği belirtiliyor.

Sektörün bir diğer alternatifi ise biyoyakıt. 2025 itibarıyla havacılık sektöründe kullanılan yakıtın yaklaşık yüzde 7'sinin biyoyakıtlardan oluşması bekleniyor.

Boeing 777'nin Yakıt Kapasitesi

Uzun menzilli uçaklar oldukça büyük yakıt kapasitesine sahip. Boeing 777 gibi geniş gövdeli bir yolcu uçağı yaklaşık 170 bin litre jet yakıtı alabiliyor. Bu kapasite, uçağın yaklaşık 14-16 saat kesintisiz uçabilmesini sağlıyor.

Saatte 6-7 Ton Yakıt Tüketimi

Yakıt tüketimi uçak tipine ve uçuş mesafesine göre değişiklik gösteriyor. Uzun menzilli bir Boeing 777, saat başına yaklaşık 6 ila 7 ton jet yakıtı tüketiyor. 10 saatlik bir uçuşta toplam yakıt tüketimi 70 tonun üzerine çıkabiliyor.

Petrol fiyatlarının yüzde 60'a yakın arttığı bir ortamda bu tüketim miktarı, havayolu şirketlerinin maliyetlerini dramatik biçimde yükseltiyor.

Fiyat Artışına Giden Havayolları

Yükselen jet yakıtı maliyetleri nedeniyle birçok havayolu şirketi bilet fiyatlarını artırdı veya yakıt ek ücreti getirdi. Fiyat artışı veya yakıt ek ücreti açıklayan bazı havayolları şöyle: Qantas Airways, New Zealand, SAS (Scandinavian Airlines), Cathay Pacific, Air France-KLM, Air India, Hong Kong Airlines, AirAsia, Thai Airways, FlySafair.

Bazı şirketler bilet fiyatlarına doğrudan zam yaparken bazıları ise yakıt ek ücreti (fuel surcharge) uygulamasını devreye aldı.

Petrol Fiyatları 106 Dolara Yaklaştı

Piyasalar, haftaya petrol fiyatlarına dair endişeleri fiyatlamaya devam ederek başladı. ABD Başkanı Donald Trump'ın Hürmüz Boğazı'nın güvenliği için uluslararası destek çağrısına rağmen yatırımcıların odağı, Orta Doğu'daki petrol altyapısına yönelik tehditlere çevrildi. Brent petrol fiyatı yüzde 2.82 artışla 106 dolara, WTI yüzde 2.43 yükselişle 100 doları aştı.

Yükselen enerji fiyatları, ABD'de kısa vadede faiz indirimi beklentilerini zayıflatarak altın üzerinde baskı yaratırken, doların zayıflaması kayıpları sınırladı. Külçe altın ons başına 5.000 dolar seviyesinde işlem görürken gram altın ise haftaya 7 bin 242 TL'den başlarken gün içinde yüzde 1 değer kaybetti.