Hürmüz Boğazı'ndaki Kriz, Deniz Taşımacılığını Kovid-19 Döneminin Altına Çekti

ABD ve İsrail'in İran'a yönelik başlattığı saldırılar, İran'ın Hürmüz Boğazı'nı kapatmasıyla yeni bir boyut kazandı. Bu gelişmeler, mart ayında deniz taşımacılığına büyük bir darbe vurarak Kovid-19 dönemindeki seviyelerin de altına düşmesine yol açtı.

28 Şubat'ta başlayan ve altı haftayı geride bırakan bu çatışmalar, Hürmüz Boğazı'ndan geçen gemi sayısını dramatik bir şekilde azalttı. Savaş öncesinde günlük ortalama 130 gemi geçiş yaparken, bu sayı tek haneli rakamlara kadar geriledi.

ABD, İran ve İsrail arasında 8 Nisan'da sağlanan geçici ateşkes, Hürmüz Boğazı'nın açılmasına ve müzakerelere umut verse de, İsrail'in Lübnan'a yönelik saldırıları ve İran'ın ateşkesi ihlal ettiğine dair açıklamaları, boğazdan geçişlerin normalleşmesini engelliyor.

Mart ayı, petrol piyasaları için sıra dışı bir dönem oldu. Hürmüz Boğazı'nın kapanması, deniz yoluyla taşınan petrol miktarını ve mesafesini önemli ölçüde etkileyen "ton-mil" verilerinde büyük bir düşüşe neden oldu.

ABD merkezli denizcilik yazılım ve veri analitiği şirketi Veson Nautical'un verileri, Boğaz'ın kapanmasından en çok etkilenen gemi grubunun, dev ham petrol tankerleri olan "VLCC" olduğunu gösterdi.

Bu tankerlerin ton-mil oranı mart ayında yıllık bazda yüzde 20 düşerken, gemi başına düşen miktar yüzde 27 azaldı. Bu durum, birçok VLCC'nin atıl kaldığını gösteriyor.

8 Nisan itibarıyla 73 VLCC'nin İç Basra Körfezi'nde sıkıştığı ve 58'inin bölgeden çıkamadığı belirlendi. Aktif 911 VLCC'nin yüzde 6,3'ünün Körfez'de mahsur kalması, küresel petrol lojistiğinde yaşanan sorunları gözler önüne seriyor.

Dev tankerlerin aksine, Aframax ve Suezmax tipi tankerler alternatif rotalarda daha az etkilenerek faaliyetlerine devam ediyor. Mart ayında Aframax tankerlerinin ton-mil oranı yüzde 7 artarken, gemi başına düşen miktar yüzde 10 yükseldi.

Meksika Körfezi'nde Aframax ihracatındaki yıllık yüzde 23'lük artış, ton-mil miktarını yüzde 15 arttırdı. Güneydoğu Asya'da ise ihracat hacmi yüzde 28,5 düşse de, gemilerin daha uzun mesafeler kat etmesi nedeniyle ton-mil oranı yüzde 50 arttı.

Suezmax tankerlerinin ton-mil oranı yıllık bazda yüzde 1 azalarak neredeyse sabit kaldı. Bu durum, Hürmüz geçişine bağımlı olmayan rotaların işleyişini sürdürdüğünü gösteriyor.

VLCC, Aframax ve Suezmax tankerlerinin toplam ton-mil oranı martta yüzde 13,7 düşerek, deniz taşımacılığının Kovid-19 dönemindeki en düşük seviyelerin de altına inmesine neden oldu.

Veson Nautical Ticaret Analitiği Yöneticisi Graham Close, AA'ya verdiği demeçte şubat ayının genelde zayıf veriler ürettiğini belirtti ve mart ayındaki verilerin piyasadaki şoku ortaya koyduğunu ifade etti.

Close, deniz taşımacılığıyla taşınan petrol miktarının martta yıllık yüzde 17,9 azaldığını belirterek, "Gerçek miktar biraz daha yüksek olabilir çünkü Körfez'de bekleyen yüklü gemiler hala denizde sayılıyor." dedi. Şubat ayındaki düşüşlerin dikkate alınmadığını ve bu durumun Eylül 2020'den bu yana en düşük aylık hacim olduğunu ekledi.

Savaş öncesinde Asya rafinerileri, Atlantik Havzası'ndan daha fazla ham petrol almaya başlamıştı. Close, "Nisan ayı kritik olacak. Eğer Asya rafinerileri, Körfez'deki kaybolan arzı Atlantik Havzası'ndan tedarik ederek telafi edebilirse, VLCC ton-milleri toparlanmaya başlayacak ve ortalama mesafeler çatışma öncesine göre daha uzun olacaktır." yorumunu yaptı.