İran-İsrail-ABD Anlaşmazlığında 9 Potansiyel Gelişme: Füze Stratejileri Değişti!

İsrail, İran ve ABD arasındaki çatışma onuncu gününe girerken, karşılıklı saldırılar hız kesmeden devam ediyor. CNN International, şu ana kadar yaşanan önemli gelişmeler ve gelecekte ortaya çıkabilecek senaryoları değerlendirdi.

Orta Doğu'daki çatışmanın ikinci haftasında dikkat çeken 9 olası senaryo...

1. İRAN ÜZERİNDE HAVA ÜSTÜNLÜĞÜ

ABD ve İsrail, İran üzerindeki hava hâkimiyetini artırmayı başardı. Bu durum, önümüzdeki günlerde askeri operasyonların daha da yoğunlaşacağına işaret ediyor.

Bu gelişme, yalnızca füze sistemlerine değil, aynı zamanda İran’ın füze ve insansız hava aracı üretim tesisleri ile nükleer altyapısına da odaklanılacağı anlamına geliyor.

ABD basınına göre Trump yönetimi, kara harekâtı olasılığını henüz tamamen dışlamış değil. Bu tür bir operasyon, özellikle İsfahan bölgesinde saklı olduğu belirtilen zenginleştirilmiş uranyuma yönelik olabilir. Ancak bu, İran'ın askeri kapasitesi daha fazla zayıflatılmadan gerçekleştirilmesi zor bir adım olarak görülüyor.

2. İRAN LİDERLİĞİNDEKİ BÖLÜNMELER

Öldürülen lider Ayetullah Ali Hamaney’in de aralarında bulunduğu birçok üst düzey yetkilisini kaybeden İran, geçici bir liderlik konseyi oluşturmuştu. Ancak geçtiğimiz gece, öldürülen lider Ali Hamaney’in oğlu Mücteba Hamaney’in yeni dini lider olarak seçildiği açıklandı.

Geçtiğimiz günlerde İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, ABD’nin İran’a karşı komşu ülkeler üzerinden saldırmaması halinde, bu ülkelere yönelik saldırıları durdurabileceklerini belirtmişti.

Buna rağmen, birkaç saat içinde Körfez ülkelerine yönelik saldırılar yeniden başladı. Bu saldırılar arasında Dubai Havalimanı'nı hedef alan bir insansız hava aracı saldırısı da yer aldı.

Bu gelişmeler, İran içindeki komuta-kontrol sisteminin sekteye uğramış olabileceğini, üst düzey yetkililer arasında güç mücadelesi yaşanabileceğini veya bazı birliklerin geçici konseyin emirlerine uymayı reddettiğini düşündürdü.

3. HALEFİYET BELİRSİZLİĞİ

Pazartesi günü erken saatlerde, İran devlet medyası Hamaney'in 56 yaşındaki oğlu Mücteba'nın İran’ın yeni dini lideri olarak seçildiğini duyurdu. Bu, Hamaney’in 1979 devriminden bu yana ülkenin üçüncü dini lideri olacağı anlamına geliyor.

Bu gelişmenin çatışmayı daha da uzatabileceği belirtiliyor. Trump, Venezuela benzeri bir liderlik değişikliği ve ABD ile iş birliğine açık bir yönetim hayal ediyorsa, Mücteba bunun tamamen zıttı bir lider. Mücteba’nın ideolojik olarak sert bir duruşa sahip olduğu ve Devrim Muhafızları ile güçlü bağları bulunduğu biliniyor.

Bununla birlikte, Mücteba'nın gücü pekiştirip pekiştiremeyeceği hâlâ belirsiz. Kamuoyu tarafından pek tanınmıyor ve bugüne kadar halka açık bir konuşma yapmadı.

4. FÜZE DENGESİ

ABD ve İsrail, füze savunmalarında belirli bir başarı elde etmiş görünüyor. ABD Merkez Komutanlığı’na göre, İran'ın füze fırlatmaları bir hafta içinde %90 oranında azaldı ve çoğu füze havada imha ediliyor.

Bu, daha az füzenin havada olması, onları etkisiz hale getirmek için daha az önleyici füze gerektiği anlamına geliyor.

Yine de İran’ın insansız hava araçları sorun olmaya devam ediyor. Sayıca fazla olmaları ve İran’ın hemen her yerinden kolayca fırlatılabiliyor olmaları, bu araçları daha da tehlikeli kılıyor.

Merkez Komutanlığı'na göre, drone saldırıları %86 oranında azaldı, ancak bazıları hava savunmalarını aşmaya devam ediyor. Bu durum, ikinci hafta için önemli bir gösterge olacak.

5. KÖRFEZ ÜLKELERİ ARTIK KENARDA DEĞİL

Uzmanlara göre, İran’ın Körfez ülkelerine saldırma kararı, Tahran için olumsuz sonuçlar doğurmaya devam ediyor. İran, bu ülkeler üzerinde baskı yaparak onların da Washington’a baskı yapmasını ve İran içindeki saldırıların durmasını sağlamayı umuyordu. Ancak durum tersine döndü.

Habere göre, Körfez başkentlerinde hâkim görüş şu: Bu ülkeler savaşı başlatmamış olabilir, ancak savaşa dahil olduktan sonra ABD'nin askeri planlarını sonuna kadar uygulaması gerektiği yönünde.

Birleşik Arap Emirlikleri Cumhurbaşkanı, yaralıları ziyaret ettiği bir hastanede İran’a karşı “dayanıklıyız ve bu savaştan galip çıkacağız” şeklinde konuştu.
ABD basını, “Orta Doğu hava sahasında birçok ordu birlikte çalışmaya başladı, çatışmanın başında durum böyle değildi” ifadelerine yer verdi.

Bazı Körfez ülkeleri, İran’a karşı meşru müdafaa kapsamında yanıt verme hakkını saklı tuttuklarını açıkladı. Bu hafta bu ülkelerin İran’a saldırması mümkün.

İran’ın bölgedeki İngiliz ve Fransız tesislerine yönelik saldırıları da Paris ve Londra’yı ABD ile daha yakın işbirliğine itti. Bu kapsamda üslerin kullanıma açılması ve Fransız ile İngiliz askeri unsurlarının bölgeye konuşlandırılması sağlandı.

Özetle, İran geçen hafta içinde daha da yalnızlaştı ve ABD müttefiklerinden daha fazla destek aldı.

6. RUSYA VE ÇİN

Analize göre, İran uzun yıllardır Rusya ve Çin ile stratejik birlikteliği olduğunu savunuyordu ve zor anlarında bu ülkelerden yardım bekliyordu. İran, Rusya’nın Ukrayna çatışmasına destek vermesi karşılığında Moskova’nın da kendisine yardım edeceğini varsaydı.

Ancak Moskova ve Pekin'den şu ana kadar yalnızca sözlü destek geldi.

CNN International, hafta sonunda Rusya'nın, İran’a ABD gemilerine karşı hedef bilgisi verdiğini bildirdi. Eğer bu doğruysa, Washington’un buna bir yanıt vermesi beklenebilir.

Trump’ın böyle bir adım atması olası görünmüyor, ancak Moskova’nın İran’a desteğini çekmesi için en etkili yöntem bu olabilir.

Çin ise bu kriz süresince neredeyse görünmez durumda. Hürmüz Boğazı’ndan geçen petrol akışına büyük ölçüde bağımlı olduğu için İran’ın bu geçidi tehdit eden hamlelerinden memnun kalması beklenmiyor.

Trump, ay sonunda Pekin’i ziyaret etmeyi planlıyor. Bu ziyaret, Çin’e İran’ın füze ve drone programlarına verdiği destek konusunda baskı yapmak için bir fırsat olabilir.

7. ENERJİ ŞOKU

Habere göre, en önemli gösterge askeri ya da siyasi değil, ekonomik olabilir. Dünya enerji ticaretinin %20’si her gün Hürmüz Boğazı’ndan geçiyor. Çatışma başladıktan sonra gemiler, İran saldırısı korkusuyla bu dar geçidi kullanmamaya başladı. Sigorta maliyetleri ve petrol fiyatları hızla arttı.

Küresel petrol fiyatları son bir haftada %35 arttı. Bu sorun çözülmezse, Körfez üreticileri depolama kapasitesinin dolması nedeniyle üretimi azaltmak zorunda kalabilir. Bu da arzı daha da riskli hâle getirir. Beyaz Saray’ın bir çözüm arayışında olduğu ifade edildi.

Geçen hafta 20 milyar dolarlık bir sigorta fonu oluşturulduğu ve Hindistan’a giden 140 milyon varil petrol taşıyan gemilere yönelik yaptırımların askıya alındığı açıklandı.

Uzmanlara göre, ABD ordusunun Hürmüz Boğazı’ndan geçen tankerleri korumak için devreye girmesi gerekebilir. Reagan döneminde benzer bir uygulama yapılmıştı, ancak bugün İran’ın uzun menzilli insansız hava araçları nedeniyle bu görev çok daha zor.

8. TIRMANMA ÜSTÜNLÜĞÜ

ABD askeri yetkilileri, bu hafta yaptıkları brifinglerde ABD askeri gücünün artarken, İran’ın gücünün hızla azaldığını vurguladı. ABD ve İsrail, İran’ın bölge dışında güç yansıtma kapasitesini giderek zayıflatıyor.

Ancak bu durum, İran’ın kendi halkına karşı güç kullanma kapasitesini etkilemiyor. Bu nedenle, mevcut eğilim devam ederse, İran askeri açıdan ciddi şekilde zayıflamış ancak rejim değişikliği yaşanmamış bir ülke olarak kalabilir. Hava gücü, tek başına siyasi sonuçları değiştiremez.

9. DOĞAL BİR BİTİŞ NOKTASI YOK

Habere göre, bu operasyonun doğal bir bitiş noktası olmaması, Trump’ın iki başkanlık döneminde karşılaştığı diğer operasyonlardan farklı bir durum.

Ancak ikinci haftaya girerken, savaşın nasıl sona erebileceğine dair bazı işaretler ortaya çıkıyor.

Pentagon, geçen hafta hedeflerinin “belirli ve sınırlı” olduğunu açıkladı: İran’ın bölgesel güç projeksiyonu kapasitesini yok etmek. Buna füzeler, insansız hava araçları, donanma ve nükleer tesisler dahil. Bu hedeflerin tamamının yok edilmesi birkaç hafta daha sürebilir.

Bu süreçte ABD ve İsrail’in hava kuvvetleri, İran hava sahasında devriye uçuşlarını sürdürebileceği belirtildi.

Canlı Anlatım Özeti

• 1. İRAN ÜZERİNDE HAVA ÜSTÜNLÜĞÜ
• 2. İRAN LİDERLİĞİNDEKİ BÖLÜNMELER
• 3. HALEFİYET BELİRSİZLİĞİ
• 4. FÜZE DENGESİ
• 5. KÖRFEZ ÜLKELERİ ARTIK KENARDA DEĞİL
• 6. RUSYA VE ÇİN
• 7. ENERJİ ŞOKU
• 8. TIRMANMA ÜSTÜNLÜĞÜ
• 9. DOĞAL BİR BİTİŞ NOKTASI YOK