İran'ın Hürmüz Boğazı Hamlesi ve Petrol Piyasaları

İran'ın Hürmüz Boğazı'nı kapattığına dair resmi bir açıklama henüz gelmemiş olsa da, uluslararası basında yer alan bazı haberler, İran Devrim Muhafızları Ordusu'nun bölgede geçen gemilere “Geçişe izin yok.” mesajı verdiğini iddia ediyor.

Bu gelişmelere rağmen, Hürmüz Boğazı'nda ticari gemi trafiğinin tamamen durmadığı, bazı konteyner gemilerinin Umman Körfezi ve boğaz hattında rotalarını değiştirip geri döndüğü ve bazı ticari gemilerin Körfez'de beklediği gözlendi.

Uzmanlar, piyasaların açılmasıyla birlikte jeopolitik risk priminin hızla fiyatlara yansıyacağını tahmin ediyor.

Hürmüz Boğazı, Tahran'ın elindeki en stratejik baskı unsurlarından biri olarak kabul ediliyor. Günde yaklaşık 20 milyon varil petrol ve petrol ürünü bu boğazdan geçiyor ve bu miktarın büyük bir kısmı başta Çin olmak üzere Asya pazarlarına yöneliyor.

Deniz yoluyla taşınan ham petrolün üçte biri bu stratejik geçit üzerinden dünya pazarlarına ulaşıyor. Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri gibi Orta Doğu'nun büyük petrol üreticileri için bu koridor, kritik bir sevkiyat noktası.

Küresel doğal gaz ticaretinin de yaklaşık yüzde 20'si bu önemli su yolundan geçiyor.

İran yönetimi, Hürmüz Boğazı'nı kapatma tehdidini geçmişte de zaman zaman dile getirmişti ancak bu genellikle stratejik bir baskı aracı olarak görülüyordu.

Basra Körfezi'nin girişinde bulunan bu dar deniz koridorunun kapanmasına yönelik iddiaların, küresel enerji piyasalarında sert fiyat dalgalanmalarına neden olabileceği belirtiliyor.

HAM PETROL FİYATLARINDA 10 DOLARIN ÜZERİNDE ARTIŞ BEKLENİYOR

Washington Arap Körfez Ülkeleri Enstitüsü'nden Misafir Öğretim Üyesi Kate Dourian, doğrudan askeri çatışmaya girilmesinin piyasa hesaplamalarını değiştirdiğini belirtti.

Dourian, pazartesi günü piyasaların sert bir tepki vermeye hazırlandığını söyleyerek, “Asya piyasaları açıldığında ham petrol fiyatlarında 10 dolar ve üstünde artış olabilir. Sonuçta etkiler, piyasa açılışına kadar gelişmelerin nasıl ilerleyeceğine bağlı olacak.” dedi.

İran'ın olası misilleme saldırılarının yukarı yönlü fiyat baskısını artırabileceğini belirten Dourian, Tahran'ın İsrail, ABD ve bölgedeki müttefik hedeflere saldırılar düzenlediğini, ancak enerji altyapısına yönelik füze saldırısı riskinin tamamen ortadan kalkmadığını söyledi.

Dourian, Hürmüz Boğazı'nda ticari gemilere yönelik uyarıların petrol piyasaları açısından kritik önem taşıdığına vurgu yaparak, “Hürmüz Boğazı, Katar'ın LNG ihracatının da ana çıkış noktası konumunda. ABD'nin büyük askeri üssüne ev sahipliği yapan El-Udeid Hava Üssü'nün bulunduğu Katar'ın da misilleme saldırılarının hedefi olma riski, LNG yüklemelerinde önleyici tedbirlerin artmasına ve LNG fiyatlarında sıçramaya neden olabilir.” değerlendirmesinde bulundu.

Washington'dan gelen siyasi mesajların da piyasadaki belirsizliği artırdığına işaret eden Dourian, şöyle devam etti:

“Şu an Orta Doğu petrol üretimi veya ihracatında büyük bir kesinti doğrulanmış değil. Körfez üreticileri, üretime normal şekilde devam ediyor fakat piyasaların hassasiyeti, arz kesintilerine karşı tampon kapasitenin sınırlı olmasından kaynaklanıyor. Küresel yedek üretim kapasitesinin büyük kısmı, Körfez bölgesinde yoğunlaşmış durumda. Tanker trafiğinde yaşanacak yavaşlama bile piyasaları sıkılaştırabilir. Asya pazarları, özellikle hızlı etkilenecek. Çin, Hindistan, Japonya ve Güney Kore gibi ülkeler, Körfez petrolüne yüksek derecede bağımlı. Asıl belirleyici unsur, İran'ın sonraki adımları olacak.”

BRENT PETROLDE YÜZDE 50'YE VARAN ARTIŞ SENARYOSU

George Mason Üniversitesi'nden Enerji Uzmanı Umud Shokri, Hürmüz Boğazı'nın kapatılması durumunda piyasaların başlangıçta güçlü volatilite ve sert fiyat artışlarıyla tepki vereceğini belirtti.

Shokri, bu durumda Brent petrol fiyatının, arz korkularının etkisiyle yüzde 20-50 aralığında yükselebileceğini ifade etti.

Shokri, stratejik rezervlerin kullanılmasının piyasa şokunu kısmen hafifletebileceğini ancak panik alımları, spekülatif hareketler ve jeopolitik risk primini tamamen ortadan kaldıramayacağını vurguladı. “Alternatif arz kanalları devreye girerse zamanla fiyatlar dengelenebilir ancak kısa vadede hedge işlemleri ve belirsizlik dalgalanmayı artırabilir.” değerlendirmesinde bulundu.

Boğazın kapanması, petrol ve LNG arz kesintilerinin kısa vadede fiyatları 100-150 dolar bandına taşımasının ABD'de benzin fiyatlarını ve enflasyon beklentilerini artıracağını belirten Shokri, “ABD'de benzin fiyatları, mevcut seviyelere göre galon başına yaklaşık 1-2 dolar veya daha fazla artabilir. Bu durum, taşımacılık ve üretim maliyetlerini yükselterek ekonomi genelinde baskı oluşturur. Enflasyon beklentilerinin yükselmesi, ABD Merkez Bankasının daha sıkı para politikasını daha uzun süre sürdürme baskısıyla karşılaşmasına neden olabilir. Etkiler, tüketici harcamalarına, gıda ve sanayi ürünleri fiyatlarına da yayılabilir.” dedi.

Shokri, Hürmüz Boğazı'nın kapatılmasının savaşın askeri ve diplomatik seyrini de etkileyebileceğine dikkat çekerek, sözlerini şöyle tamamladı:

“Boğazın kapatılması, özellikle ABD ve müttefiklerinin geçişi yeniden açmak için harekete geçmesi halinde daha geniş çaplı askeri müdahale olasılığını artırabilir. Yükselen petrol fiyatları, enflasyon ve büyük ekonomilerde resesyon riski gibi küresel ekonomik etkiler, diplomatik baskıyı artırarak gerilimin azaltılması yönünde baskı oluşturabilir. Kısa vadede askeri tırmanış, sonrasında ise ekonomik maliyetler arttıkça ateşkes yönünde uluslararası baskı artabilir.”