Tahran ve Batılı Ülkeler Arasında Nükleer Görüşmeler

Dışişleri Bakan Yardımcıları düzeyinde Tahran ve Batılı ülkeler, İstanbul'da İran'ın nükleer programına dair ihtilafları çözmeye yönelik kritik bir görüşme gerçekleştiriyor. İran'ı Mecid Tahtrevançi ve Kazım Garibabadi temsil ederken, görüşmelerin ana gündem maddesi "tetik mekanizması" olarak bilinen hususun işleyişi.

Bu mekanizma, İran'ın Kapsamlı Ortak Eylem Planı (KOEP) kapsamındaki yükümlülüklerini ihlal etmesi durumunda BM yaptırımlarının yeniden yürürlüğe girmesini içeriyor. Görüşmeler, 18 Ekim 2025'te sona erecek olan bu mekanizmanın süresi dolmadan tarafların çözüm bulması için son fırsatlardan biri olarak öne çıkıyor.

Geçmişten Günümüze İran ve Uluslararası Toplum Arasındaki Çekişmeler

İran'ın nükleer programı, 2000'li yılların başından bu yana uluslararası toplumun endişelerini tetikliyor.

2006-2010 yılları arasında BM Güvenlik Konseyi tarafından uygulanan yaptırımlar, İran'ın nükleer programının askeri amaçlar taşıdığı iddialarına dayanıyordu. Türkiye ve Brezilya'nın 2010'daki diplomatik girişimleri kısa süreliğine bir çözüm sunsa da, ABD ve Avrupa ülkeleri tarafından kabul görmedi.

2013'te Hasan Ruhani'nin cumhurbaşkanlığıyla gelen yeni politika, 2015'te imzalanan KOEP'in temelini oluşturdu ve İran'a uygulanan yaptırımların önemli kısmı kaldırıldı.

ABD'nin Anlaşmadan Çekilmesi ve Yeniden Başlayan Yaptırımlar

2018 yılında ABD Başkanı Donald Trump'ın KOEP'ten çekilmesi, İran'a karşı ağır ekonomik yaptırımların yeniden uygulanmasına yol açtı. Avrupa ülkeleri bu karara karşı çıksalar da, İran ile ticari işlemleri kolaylaştırmaya yönelik çabaları başarılı olamadı. İran, bu süreçte anlaşmadaki taahhütlerini aşamalı olarak durdurdu ve uranyum zenginleştirme faaliyetlerini önemli ölçüde artırdı. Batılı ülkelerle olan gerilim, nükleer programın askeri potansiyeli üzerine odaklanarak yeniden tırmandı.

Diplomatik Çıkmaz ve İsrail'in Askeri Müdahaleleri

Joe Biden döneminde ABD ile İran arasında başlayan dolaylı görüşmeler, İsrail'in İran'a yönelik askeri saldırıları nedeniyle kesintiye uğradı.

İsrail'in saldırıları, taraflar arasında gerginliği artırırken, ABD'nin İran'ın nükleer tesislerine yönelik bombalama girişimi müzakere süreçlerini baltaladı. İran ve Batılı ülkeler arasındaki derin anlaşmazlıklar zaman zaman yeniden alevlendi ve işbirliği çabalarını zayıflattı.

Avrupa Ülkelerinin Snapback Tehdidi ve İran'ın Yanıtı

İngiltere, Fransa ve Almanya, İran ile Batı arasında istenilen çözüme ulaşılamazsa BM yaptırımlarını harekete geçireceklerini duyurdu. İran, Avrupa'nın hukuki dayanağının olmadığını savunarak, anlaşmadaki "katılımcı" statülerini kaybettiklerini öne sürüyor.

Avrupa ise 2231 sayılı kararın kendilerine bu yetkiyi verdiğini savunarak, İran'ın yükümlülüklerini yerine getirmediği gerekçesiyle mekanizmayı işletme hakkına sahip olduklarını ifade ediyor.

İstanbul'daki görüşmeler, taraflar için son bir diplomatik çıkış yolu sunarken, ABD'nin de sürece dahil olması, çözüm açısından kritik bir önem taşıyor. .

Kaynak: AA