Orta Doğu Çatışmaları Helyum Arzını Tehdit Ediyor: Yarı İletken Sektörü Zorda

Orta Doğu'da devam eden çatışmalar, dünya genelinde helyum arzında ciddi sıkıntılar yaratıyor. Bu durum, özellikle yarı iletken endüstrisindeki işleyişin geleceği konusunda endişelere yol açıyor.

Çatışmalardan en çok etkilenen ülkelerden biri olan Katar, helyum tedariğinde küresel bir merkez konumunda. İran'ın Ras Laffan kompleksine yönelik gerçekleştirdiği insansız hava aracı ve füze saldırıları, helyum üretimini ciddi ölçüde etkiledi. Bu nedenle, helyum arzındaki sıkıntıların kısa süre içinde çözüme kavuşması beklenmiyor.

Jeopolitik gerginlikler azalsa bile, Katar'ın helyum ihracatında düşüş bekleniyor. Asya, bu durumdan en çok etkilenecek bölge olarak öne çıkıyor. Güney Kore ve Tayvan, küresel yarı iletken tedariğinde önemli rol oynayan iki ülke.

Her iki ülke de Katar ve Orta Doğu'dan yoğun helyum ithal ediyor. Bu nedenle uzun süreli bir aksaklık, çip üretiminde tıkanıklıklara yol açabilir. Küresel elektronik piyasasında da zincirleme etkiler meydana gelebilir.

Helyumun geniş bir yelpazede kullanılması nedeniyle, üretimde yaşanacak sıkıntılar, bu alanların ekonomik faaliyetlerinde de sıkıntılara neden olabilir.

Katar'daki Ras Laffan'ın devre dışı kalması piyasayı sarstı

Asya piyasaları analisti Sadi Kaymaz, AA muhabirine verdiği demeçte helyumun önemine dikkat çekti. Kaymaz, "Helyum dendiğinde çoğu kişinin aklına uçan balonlar gelebilir. Fakat bu hafif gaz, endüstrinin damarlarında dolaşıyor. Yarı iletken üretiminden MRI cihazlarına, füzyon reaktörlerinden kuantum bilgisayarlara kadar geniş bir kullanım alanına sahip." dedi.

Kaymaz ayrıca, arzın büyük ölçüde ABD, Katar ve Rusya'ya bağlı olduğuna dikkat çekerek, Katar'da Ras Laffan'ın devre dışı kalmasının piyasayı sarstığını belirtti.

"Helyumun yerini alabilecek bir gaz yok"

Kaymaz, Asya'nın bu gelişmelerden önemli ölçüde etkileneceğini belirterek, "Dünyanın üretim merkezlerinin bulunduğu Asya, durumu yakından takip ediyor. Yarı iletken sektörü en hassas alan. Çip üretiminde helyum, termal kontrol, vakum ortamları ve sızıntı tespitinde kullanılıyor. EUV litografi makinelerinde de helyum soğutma için vazgeçilmez. ASML'in ürettiği makineler olmadan ileri düzey çip üretimi mümkün değil. Bu uygulamalar için helyumun yerini alabilecek bir gaz yok. Güney Kore, helyumunun yüzde 65'inden fazlasını Katar'dan alıyor. Samsung ve SK Hynix, küresel yüksek bant genişlikli belleğin yüzde 80'ini, DRAM'ın yaklaşık yüzde 70'ini üretiyor. Ancak sevindirici haber, şu anda Kore'deki üreticilerin altı aylık stoğu var." dedi.

TSMC'nin ise o kadar rahat olmadığını söyleyen Kaymaz, dünyanın neredeyse tüm gelişmiş çiplerini üreten şirketin Tayvan operasyonları için mayıs ortasına kadar yetecek rezervi olduğunu belirtti. Şirket ABD'den tedarik yapabildiğini ancak stoklarının azaldığını bildirdi.

Geri dönüşüm önemli ama yeterli değil

Kaymaz, modern çip tesislerinde gelişmiş geri dönüşüm sistemlerinin kurulu olduğunu ve helyumun yüzde 90-95'inin geri kazanılabildiğini ifade etti. "Samsung, sektörde ilk helyum geri dönüşüm sistemini kurmuştu ve yılda 4,7 ton tasarruf sağlıyor. Japonya ve Tayvan'daki gelişmiş fabrikaların yüzde 70'inden fazlasında geri dönüşüm sistemi mevcut. Singapur'da bu oran yüzde 50'nin altında. Geri dönüşüm yardımcı oluyor ancak arz açığını kapatacak ölçekte değil." dedi.

Kaymaz, sabit disk sektörüne de dikkat çekti. "Yüksek kapasiteli sabit disklerde hava yerine helyum kullanılıyor. Bu, aerodinamik sürtünmeyi azaltıyor ve güç tüketimini düşürüyor. Western Digital 2014'ten bu yana 27 milyondan fazla helyumlu sürücü sevk etti. Seagate de helyumlu sürücü üretiyor. Sabit disk sektörü helyuma doğrudan bağımlı. Tıbbi alanda da durum kritik. Dünya genelinde 14 binden fazla MRI cihazı çalışıyor ve hepsinin süper iletken mıknatısları sıvı helyumla soğutuluyor. Helyum olmadan mıknatıslar çalışmıyor. Fiber optik kablo üretimi de helyuma bağlı. Fiber optik talebi, yapay zeka patlamasıyla birlikte hızla artıyor." dedi.