Orta Doğu'daki Çatışmalar Havacılık Dünyasında Kalıcı Etkilere Yol Açabilir

Amerika Birleşik Devletleri ve İsrail'in İran'a yönelik saldırıları, havacılık sektöründe de önemli etkiler yarattı. Bahçeşehir Üniversitesi Pilotaj Bölüm Başkanı Dr. Öğr. Üyesi Tüzün Tolga İnan, 1-4 Mart tarihleri arasında her gün 4 binden fazla uçuşun iptal edildiğini belirtti. İnan, savaşın ve uzayan rotaların maliyetleri artırarak kalıcı değişikliklere neden olabileceğini ifade etti.

ABD ve İsrail'in İran'a 28 Şubat'ta başlattığı saldırılar, bölgeyi savaş ortamına sürüklediğinde, birçok sektör bu durumdan etkilendi. Bu etkiler arasında en belirgin olanlardan biri de havacılık sektörü oldu. Saldırılar nedeniyle birçok uçuş iptal edilirken, bazı uçuşlarda ise ciddi aksamalar meydana geldi.

Dr. Öğr. Üyesi Tüzün Tolga İnan, 1-4 Mart arasında günlük ortalama 4 binden fazla uçuşun iptal edildiğini ve 19 bin uçuşta gecikme yaşandığını belirtti. İnan, konuyla ilgili değerlendirmesinde şu ifadelere yer verdi:

"ABD ve İsrail'in İran'a yönelik geniş kapsamlı hava operasyonları ve İran'ın bu operasyonlara karşılık vermesi, Orta Doğu hava sahasında geniş kapatmalara ve NOTAM'ların (uçuşa yasak/uyarı) yayınlanmasına yol açtı. Bu, küresel rotalarda ani değişikliklere, binlerce uçuşun iptaline veya gecikmesine ve hava kargosu ile yolcu taşımacılığında ciddi aksamalara neden oldu."

4 binden fazla uçuş iptali

İran, İsrail, Katar ve diğer bazı Körfez ülkelerinde ve komşu bölgelerde çeşitli hava sahası kapatmalarının rapor edilmesinin ardından birden fazla ülke hava sahasını geçici olarak kısıtladı. İnan, "Bu durum, birçok uzun menzilli uçuşun doğrudan rotasını imkânsız hale getirdi. Çeşitli kaynaklar, bu birkaç günlük süreçte on binlerce uçuşun etkilendiğini belirtti. Sadece 1 Mart günü 3 bin 400 uçuş iptal edildi ve yaklaşık 20 bin gecikme yaşandı. 5 Mart'a kadar her gün ortalama 4 binden fazla uçuş iptali ve 19 bin gecikme rapor edildi. Bu durum yolcu mağduriyetine ve bağlantı zincirlerinin kırılmasına yol açtı" dedi.

Değişen rotalar uçuş maliyetlerini artıracak

Tüzün Tolga İnan, bu sürecin Orta Doğu'daki büyük havayollarını doğrudan etkilediğini belirtti ve şunları ekledi:

"Körfez taşıyıcıları ve birçok Avrupa ile Asya taşıyıcısı rotalarını askıya almak veya yoğun şekilde yeniden düzenlemek zorunda kaldı. Bazı taşıyıcılar, belirli hatlarını tamamen durdurdu. Doha, Dubai, Abu Dabi gibi büyük geçiş merkezlerinin geçici kapanması, küresel transit akışını bozdu. Hava sahası riskinin artmasıyla uçaklar daha uzun rotalar kullanmak zorunda kaldı. Örneğin, Asya-Avrupa seferleri için alternatif Kuzey ve Orta Asya rotalarına sapma yaşandı. Bu, yakıt tüketimini, uçuş süresini ve mürettebat maliyetlerini artıracaktır."

Tazminat taleplerinde artış

Aktif çatışma bölgelerine yakın uçuşların sigorta maliyetlerini yükselteceğini de belirten İnan, "Bazı sigortalar 'savaş eylemi' nedeniyle kapsamını sınırlayabilir. Dolayısıyla taşıyıcılar ya ek prim ödemek ya da sigorta kapsamı dışındaki riskleri kendileri üstlenmek zorunda kalabilir. Raporlar, bu baskının hızlı bir şekilde arttığını bildiriyor" dedi. Yoğun iptal ve yeniden yönlendirme durumları, tüketici hakları ve tazminat taleplerinde artışa sebep olabilirken, havalimanları ve otoritelerle koordinasyon yükünün de artacağını belirtti.

Kargo taşımacılığında aksamalar oluyor

Kargo taşımacılığındaki sorunlara da değinen Dr. Öğr. Üyesi Tüzün Tolga İnan, "Özellikle Avrupa-Asya ve Kuzey Amerika-Asya hatlarındaki aktarmalar etkilendi. Bu nedenle yüksek değerli ve acil sevkiyatlarda gecikmeler tedarik zincirlerinde aksamalara neden oluyor. Genel olarak, 2026'da hava kargo talebinin yüzde 2,6 büyüme öngördüğü bildiriliyordu. Mevcut durum, kısa vadede bu büyümeyi aksatabilir veya yönlendirebilir" dedi.

Fiyatlar kalıcı olarak değişebilir

Dr. Tüzün Tolga İnan, savaşın orta ve uzun vadede sektörel ve politik sonuçlar doğurabileceğini belirtti ve sözlerini şöyle tamamladı:

"Eğer Körfez geçiş merkezlerindeki güvenlik algısı uzun süre düşük kalırsa, taşıyıcılar Asya içi, Avrupa kuzey koridoru gibi alternatif aktarma merkezleri geliştirerek uzun vadede hub paterninde kalıcı değişimlere neden olabilirler. Ayrıca, daha uzun uçuşlar, artan sigorta primleri ve yakıt maliyeti dalgalanmaları nedeniyle taşıyıcılar hizmet fiyatlarına kademeli zam yapabilir veya kârlılık baskısı yaşayabilir. Bu da kalıcı fiyat artışlarına neden olabilir. Uluslararası sivil havacılık otoriteleri (ICAO, Ulusal Sivil Havacılık Kurulları), yüksek risk dönemlerinde uçuş emniyeti ve NOTAM yönetimini sıkılaştırabilir; standardizasyon talepleri artabilir."