Petrol Fiyatlarının 100 Doları Aşması Dünyayı Ayağa Kaldırdı: Asya'dan Avrupa'ya Protesto Dalgası

Küresel piyasalarda ham petrol fiyatlarının varil başına 100 dolar sınırını aşması, dünya genelinde büyük bir ekonomik ve sosyal krizi tetikledi. Özellikle gelişmekte olan ülkelerin bütçeleri üzerinde devasa bir baskı oluşturan bu artış, hükümetleri zorlu bir yol ayrımına sürükledi. Ülke yönetimleri ya yüksek maliyetleri doğrudan halka yansıtarak kitlesel protestoları göze almak ya da sübvansiyonları artırarak zaten kritik seviyede olan kamu borçlarını daha da büyütmek zorunda kalıyor. Bu çıkmaz, Asya'dan Avrupa'ya, Latin Amerika'dan Orta Doğu'ya kadar geniş bir coğrafyada halkı sokaklara döktü.

Asya ve Uzak Doğu'da Enerji Krizi: Kontak Kapatan Sürücüler ve Boş Kalan Ağlar

Bütçe planlamasını petrolün varil fiyatını 70 dolar seviyesinde öngörerek hazırlayan Endonezya hükümeti, tırmanan fiyatlar karşısında çareyi petrol ithalatını kısmakta buldu. Bu hamle, özellikle Sulawesi ve Java eyaletleri başta olmak üzere ülkenin pek çok bölgesinde ciddi bir akaryakıt kıtlığına yol açtı. Hükümetin benzinde karne sistemini devreye sokmayı planlaması üzerine, taksi şoförleri ve üniversite öğrencileri sokaklara dökülerek zamları protesto etmeye başladı.

Filipinler'de ise tırmanan motorin fiyatları, geçimini denizden ve taşımacılıktan sağlayan kesimleri çaresiz bıraktı. Ülkedeki balıkçılar, yüksek maliyetler nedeniyle motorin alamadıkları için denize açılamaz hale geldi. Toplu taşıma ve otobüs şoförleri de art arda protestolar düzenlerken, bazı sürücüler günde 15 ila 18 saat boyunca direksiyon sallamalarına rağmen yalnızca tek bir öğün yemek parası kazanabildiklerini belirterek isyan ediyor.

Enerji ihtiyacının yüzde 90 gibi çok yüksek bir oranını dışarıdan ithal edilen petrol ve sıvılaştırılmış doğal gaza (LNG) bağlayan Bangladeş, tam anlamıyla bir enerji darboğazına girdi. Ülkede günde 4-5 kez yaşanan elektrik kesintileri, ekonominin lokomotifi olan hazır giyim fabrikalarında üretimi durma noktasına getirdi. Muhalefet partileri, enerji sektöründe faaliyet gösteren kartelleri ve hükümetin zam politikalarını hedef alarak geniş katılımlı eylemler organize ediyor.

Avrupa ve Latin Amerika'da Yollar Kilitlendi

Enerji krizinin vurduğu bir diğer bölge olan Avrupa'da, Portekiz'de dizel fiyatı litre başına 15 sent artışla 2.169 euroya, benzin fiyatı ise 12 sent yükselerek 2.142 euroya ulaştı. Hükümetin Petrol Ürünleri Vergisi (ISP) üzerinden yaptığı indirimler zamların etkisini tamamen sıfırlamaya yetmedi. Sürücüler, yüksek fiyatları protesto etmek amacıyla trafikte kasıtlı olarak yavaş ilerleme eylemleri başlattı. Bu eylemler nedeniyle başkent Lizbon’daki ünlü 25 Nisan Köprüsü de dahil olmak üzere pek çok ana ulaşım arteri saatlerce kilitlendi.

Latin Amerika ülkesi Guatemala'da ise tarım üreticileri ve ulaşım sektörü çalışanları artan akaryakıt fiyatlarına karşı sert tepki gösterdi. Barikatların kurulduğu ve bazı bölgelerde araçların ateşe verildiği şiddetli eylemlerde göstericiler, başkentte dev yürüyüşler düzenleyerek akaryakıt üzerindeki tüm vergilerin derhal kaldırılmasını talep ediyor.

Orta Doğu ve Güney Asya'da Borç Kıskacı ve Zam Öfkesi

Gelişmekte olan ülkeler arasında en yüksek dış borç yüküne sahip ülkelerin başında gelen Sri Lanka'da, akaryakıt istasyonlarına yakıt sağlayan dağıtım şirketleri zarar ettikleri gerekçesiyle piyasaya ürün sunmayı kısıtladı. Hükümet bir yandan yeni sübvansiyon modelleri üzerinde çalışırken diğer yandan yeni fiyat artışlarını devreye sokmayı değerlendiriyor.

Yıllardır süren iç karışıklıklarla mücadele eden Suriye'de ise hükümetin benzin ve motorin fiyatlarına yüzde 40'a varan oranlarda zam yapması bardağı taşıran son damla oldu. Kararın duyurulmasından yalnızca birkaç saat sonra başlayan protestolarda halk yolları barikatlarla kapattı ve lastikler yaktı. Bazı kentlerde göstericiler ile güvenlik güçleri arasında tansiyon yükselirken yer yer sıcak gerginlikler yaşanmaya devam ediyor.