Prof. Dr. İskender Pala'dan Kültür ve Dil Üzerine Derinlemesine Bir Bakış

Toplumlar üzerinde sanatın ve dilin etkilerinin ne denli önemli olduğunu ifade eden Prof. Dr. İskender Pala, kültürel değerlerin fiziksel varlıktan daha hayati bir rol oynadığını belirtti.

İskender Pala, kaleme aldığı librettosu ile Lidya-Pers Savaşları'nın Anadolu'daki sahnelerinde geçen bir aşk hikayesini konu alan Edusa operasında, kültür kavramının altını çizdi.

Ünlü yazar, bir toplumu tanımlayan unsurların fiziksel varlıktan öteye, kültürel birikimlerine dayandığını söyleyerek, Edusa'nın hikayesine dair şu görüşleri paylaştı:

"Bir savaştan, salgından ya da doğal felaketten sonra toplumun tüm bireyleri yok olabilir; ancak geriye kalan birkaç kişi kültürlerini koruduğu sürece, o toplum tekrar aynı kültürel çerçevede, aynı millet olarak var olabilir. Fakat bir milletin tüm bireylerini yaşatırken kültürünü yok ederseniz, o millet aynı millet değildir. Dolayısıyla bireylerin ölümünden ziyade kültürün yok olması daha büyük bir felakettir. Yeni nesiller, ölen bireylerin yerini alabilir; ancak eğer kültürünüz yok olursa, gelecek nesiller artık o toplumun bir parçası olamaz. Benim ana mesajım buydu ve bunu bir Anadolu hikayesi ile aktarmaya çalıştım."

Pala, Edusa isminin Yunan mitolojisine çağrışım yaptığını belirterek, "Tam da bu noktadan yakalamak istiyorum. Yunan medeniyetinin etkileriyle hareket eden topluma, yerli kültürün ne anlama geldiğini anlatmak istiyorum. Bu tarihsel hikayeyi biraz günümüze uyarlayarak, insanların kendi kimliklerini sorgulamalarını ve 'Yerlilik ve Anadolu' kavramlarını anlamalarını istiyorum. Aslında Yunan hikayesi olarak bildiğimiz birçok şey, Anadolu hikayeleridir. Çünkü topraklarımız bizimdir ama Yunan medeniyeti bu mirası alıp götürmüştür. Bu sancıyı hissediyorum." dedi.

Bu bağlamda eserdeki başkahramanların adlarındaki gizemli dönüşüme de değinen Pala, Edusa (Asude), Halludas (Sadullah), Kufu (Ufuk) ve Mehte (Ethem) isimlerinin tersten okunduğunda Anadolu'ya özgü adlara dönüştüğüne dikkat çekti.

Türkiye'de opera metinlerinin nadiren yazıldığını belirten Pala, "Bazı kesimlerin ilgisini çekmeyen bir alan olsa da opera çok neşeli ve keyifli bir tür. Keşke kendi hikayelerimizden daha fazla opera üretsek. Bizdeki konu zenginliğini Batı'nın formuyla birleştirirsek, dünyaya zengin bir içerik sunabiliriz." şeklinde konuştu.

Edusa operasının yaratım sürecine de değinen Pala, "Daha önce yazdığım bazı şiirlerin bestelendiğini biliyorum, ancak Güldiyar Hanım bana hazırladığı formu dinlettiğinde 'Burada bu sözler yer almalı.' diye düşündüm. O da yazdığım metni okuduğunda müziğin kendiliğinden zihninde oluştuğunu söylemişti. Bu karşılıklı bir etkileşim oldu. Enstrümantal olarak sadece müziği dinliyorsunuz. Sözler ise zihninizde canlanıyor. Bu güzel bir duyguydu çünkü ortaya çıkardığınız eser, bir evlat gibi. Bir çocuğunuz doğduğunda nasıl sevinirseniz, bu da öyle bir heyecan verici duygu seliydi." dedi.

Pala, opera metinlerinin genellikle daha yoğun ve sıkıştırılmış olduğuna dikkat çekerek, "1,5-2 saatlik bir sürede her şeyi anlatmaya çalışıyorsunuz. Edusa'yı yazarken, hangi kelimelerin fazla olduğunu düşünerek, metni sıkıştırmak zorunda kaldım. Ama roman yazarken çok daha özgürsünüz. Bir librettoda, 350 sayfalık bir romanın hikayesini 15 sayfada anlatmanız gerekiyor." dedi.

"Soygun" adlı yeni romanından da bahseden İskender Pala, eserin güncel tartışmalarla bağlantı kurduğu 2. Mahmut döneminde geçtiğini belirtti.

2. Mahmut'a hakkını teslim etmenin önemine değinen Pala, roman karakterlerinin izdüşümlerinin günümüzde de görülebildiğini ifade etti. Yeniçeri Ocağı'nın kaldırıldığı dönemdeki iktidar-muhalefet mücadelesinin bugünkü ortama benzer bir atmosfer sunduğunu belirterek, "Muhalefet ve iktidar. Karanlığa küfretmek, olmayan kişiler üzerinden hesaplaşmak... Bugüne çok benzeyen bir çağ. İnsanların mutsuzluk dönemi. Tarihe baktığımızda bugün yaşananlar benzer şekilde geçmişte de yaşanmış. Orada bir adam var, ülkesine bir şeyler yapmaya çalışıyor. Okullar, yollar açıyor, iyi şeyler yapıyor ama bir türlü kendini kabul ettiremiyor. Çünkü muhalefet böyle bir şey. Ben bugünün hikayesini 2. Mahmut dönemi üzerinden anlatmaya çalıştım." dedi.

Günümüzde kullanılan Türkçenin sığlığından duyduğu endişeyi dile getiren Pala, "Bir yazarın görevi, okuyucunun anladığı dilde yazmak değil, okuyucuyu kendi seviyesine çıkarmaktır. Bugünkü okuyucuya göre dilimi ağır bulanlar var. 'Hocam, anlayamadığımız birçok kelime var.' diyorlar. Ancak ben buna dikkat ediyorum. Siyak ve sibakından, bu kelimeyi bilmiyorum ama herhalde şu anlama geliyordur diye tahmin edebilmeli diye araya kelimeler serpiştiriyorum." şeklinde konuştu.

Yazar olarak sorumluluk taşıdığını belirten Pala, "Kelime dağarcıklarını sürekli kısaltarak, hecelere bölerek, 350 kelimeyle yaşamaya çalışmalarına yahut buna razı olmalarına üzüntü duyuyorum. Kitabımı anlayamıyorsa okuyucu alıp okumasın, problem yok. Ama ben yazar olarak bir sorumluluk taşıyorum. Anlayan ve kitabımı okuyan birisi biraz yükselmeli. En azından o kitabı okuyorsa, para verip karşılığında bir şeyler zihnine eklemelidir." dedi.

Yazar, kitaplarındaki aşk, heyecan ve maceranın başka bir amaca hizmet ettiğini belirterek, "Dünyada kimse öğrenmek için para, emek ve zaman harcamaz. Ama eğlenmek için harcar. O zaman roman bir eğlence aracıdır. Ama ben bu eğlence aracının içinde insanlara bir şeyler öğretmeliyim. Çünkü aksi takdirde öğrenmiyorlar. Bunu hayıflandığım için söylemiyorum. Aydının görevi uyandırmaktır." dedi.

İnsanların sahip oldukları kelimelerle bir hayat yaşadıklarını vurgulayan Pala, "Uykularınızdan uyanın ve kelimelerinizi çoğaltın. 350 kelimeyle sığ bir hayat yaşarsanız böyle görürsünüz ama 3 bin 500 kelimeniz olursa her yeri görebilirsiniz. O zaman Filistin’deki acıya ortak olursunuz, dünyanın bir yerindeki sevinç de sizin için sevinç olur. Evet, 350 kelimeyle daha basit ama daha mutsuz yaşarsınız." dedi.

Türkçe sözlüklerinde 98 binden fazla kelime olduğuna dikkat çeken İskender Pala, "3 bin 500 kelime belki az değil ama bir de 35 bin kelimeyle düşündüğümüzü hayal edin. Bunu yapabiliriz. Bugünkü neslin kelime konusunda çok nankör olduğunu düşünüyorum. Bunun farkına varacaklardır hiç şüphesiz. Yaşları 35'e gelince fark edecekler. 'Ben söyledim.' demek çare değil. Bunu bir sistem olarak gençlere kazandırmak lazım." değerlendirmesinde bulundu.

Başarısını ilhamdan çok yoğun çalışmaya borçlu olduğunu belirten Pala, kendisini "daktilo işçisi" olarak tanımladı.

Gençlere hedeflerini yüksek tutma ve çok çalışma önerisinde bulunan Pala, "Hedeflerini yüksek koysunlar ve çok çalışsınlar. Ben çok büyük bir romancı ya da ilham sahibi değilim ama çok çalışan biriyim. Günde 10 saatim masa başında geçiyor. Eskiden askerdim, askeri bir disiplinle günde yaklaşık 10 saat çalışıyorum. Gerçi şimdi yaş ilerleyince 8-9 saate indim. Örneğin bir kitabı yazmak için aylarca okurum. Romanın başıyla sonu zihnimde şekillenir. Romanı yazmak benim için 1,5 ay süren bir süreç. Daktilo işçisiyim çünkü. Yazdıktan sonra da kabalıklarını nasıl yontabilirim diye tekrar tekrar okuyorum. Daha zarif nasıl ifade edilebilir, daha güzel nasıl olabilir? Bazen 400 sayfalık romanı yayıncıya götürüyorum ama yayınlandığında 250 sayfa oluyor. 'Onlar gereksiz, bu burada fazla, bu olmasın.' diyerek atıyorum." dedi.