Rusya'nın Ekonomik Mücadelesi: Yaptırımların Beşinci Yılında Zorlu Dönüşüm

Moskova'dan Haber

Ukrayna ile 24 Şubat 2022'de başlayan çatışmalar, Batılı ülkelerin Rusya'ya yönelik geniş kapsamlı yaptırımlarını tetikledi. Ancak bu süreçte Rusya, ekonomisini ayakta tutmayı başardı.

İlk üç yıl boyunca askeri harcamaların hızla artması, ülkenin sanayi üretimini genişletirken, çatışmalarda yaşamını yitirenler ve ülkeyi terk edenler nedeniyle istihdam sorunları, bütçe dengesizlikleri ve yüksek enflasyon gibi problemler daha da derinleşiyor.

Rusya Merkez Bankası'nın yaklaşık 300 milyar dolarlık uluslararası rezervinin dondurulması ve SWIFT sisteminden çıkarılması, ülkenin finansal sisteminde sarsıntılara neden olsa da, alınan önlemlerle bu etkiler hafifletildi.

Rus sanayisi, sivilden ziyade askeri taleplere odaklanarak dönüşüm geçirirken, ekonomideki büyümenin 2024 ve 2025 yıllarında savunma bütçesinden fabrikalara aktarılan kaynaklarla desteklendiği görülüyor.

Bu yeni ekonomik model, bazı uzmanlar tarafından 'askeri Keynesçilik' olarak adlandırılıyor. Devletin savunma sanayindeki siparişleri, demir, çelik, makine ve kimya gibi ağır sanayi dallarında üretim artışlarını tetikliyor.

Ekonomik büyümenin sürdürülebilirliği ve kalitesi tartışma konusu olurken, savunma harcamalarının Rusya'nın federal bütçesindeki payının bu yıl %38'e ulaşması bekleniyor.

Savaş döneminde sosyal harcamaların kısıtlanması, tüketici ürünlerinde arz sıkıntıları ve ithalata bağımlılığın 'paralel kanallar' üzerinden devam etmesine neden oldu.

İstihdam Sorunları Derinleşiyor

Rus ekonomisinin beşinci yıla girerken karşı karşıya kaldığı en önemli yapısal sorunlardan biri iş gücü kıtlığı.

İşsizlik oranı %2,4 ile tarihi düşük seviyelere gerilese de, uzmanlar bunu demografik bir kriz olarak yorumluyor.

Kısmi seferberlik nedeniyle ülkeyi terk edenler ve cephedeki personel ihtiyacı, yüksek teknoloji, mühendislik ve üretim sektörlerinde personel kıtlığına yol açıyor.

Rusya Sanayi ve Ticaret Bakanlığı'na göre, 2026 başı itibarıyla sanayi sektöründe nitelikli işçi açığı 4,8 milyon kişiye ulaşacak. Fabrikaların üretim kapasitelerini artırmak için işçi yarışına girmesi, reel ücretlerin verimlilikten daha hızlı artmasına yol açtı.

Bu durum, Rusya Merkez Bankası'nın enflasyonu kontrol altına almak için faiz oranlarını uzun süre %20 seviyesinde tutmak zorunda kalmasına neden oldu. Banka Başkanı Elvira Nabiullina, özellikle ekonomik durgunluk nedeniyle eleştiriliyor.

Enerji Diplomasisinde Büyük Değişim

Yaptırımlar, Rusya'nın 2. Dünya Savaşı sonrası kurduğu enerji diplomasisini köklü bir şekilde değiştirdi. Avrupa Birliği'nin Rus doğal gazı ve petrolüne ambargosu, Moskova'yı yeni bir enerji stratejisi geliştirmeye zorladı.

2021'de AB, Rus enerji ihracatının yarısını oluştururken, bu oran 2022 sonunda %4'e düştü.

Rusya bu boşluğu Çin ve Hindistan ile doldurmaya çalışırken, Sibirya'nın Gücü doğal gaz boru hattının tam kapasiteye ulaşması ve Arktik bölgesindeki LNG projelerinin hız kazanması, enerji gelirlerinin bir kısmını korudu.

Ancak bu iki ülkenin artan önemi, Rusya'nın enerji fiyatlandırmasında, Asya pazarındaki alıcıların indirim taleplerine karşı daha savunmasız kalmasına ve lojistik maliyetlerin artmasına neden oldu.

2026'ya Yönelik Beklentiler

Rusya'nın finans sistemi, dördüncü yılın sonunda Batı'dan büyük ölçüde bağımsız bir yapıya kavuştu. Çin yuanının ticaretteki payının artması ve yerli ödeme sistemlerinin yaygınlaşması, SWIFT'ten dışlanmanın etkilerini azalttı.

Rublenin değerine dair belirsizlikler ve dış ticaret ödemelerinde ikincil yaptırım riskleri, ithalat maliyetlerini artırmaya devam ediyor.

2026 yılına yönelik makroekonomik tahminler, Rus ekonomisinin aşırı ısınmadan soğuma evresine geçtiğini ve yakında durgunluk dönemine girebileceğine işaret ediyor.

2024'te %4,3'e çıkan ekonomik büyümenin, 2026 sonunda %1'in altına inmesi bekleniyor. Yüksek faiz oranları, iş gücü kıtlığı ve teknolojik izolasyon, 2026'nın belirleyici unsurları olacak.

Rus Kalkınma Bankası'ndan Uyarılar

Rus devlet kalkınma bankası VEB'in güncel tahminleri, 2026 yılına dair durgunluk beklentilerini güçlendiriyor. GSYH büyüme hızının %0,8 seviyesine düşerek Merkez Bankası'nın hedef aralığının alt sınırına yaklaşacağı öngörülüyor.

Bu yavaşlama, savaş ekonomisinin yarattığı yüksek kapasite kullanımının sınırlara ulaştığının bir göstergesi olarak değerlendiriliyor.

Geçen yıl durağan seyreden yatırım hacminin, 2026'da %0,9 oranında daralması bekleniyor. VEB analistleri, Merkez Bankası'nın sıkı para politikasının kurumsal kredi imkanlarını daralttığını ve kredi sıkışıklığının doğrudan yatırımları baskıladığını belirtiyor.

İmalat sanayisinin ekonominin ana lokomotifi olmaya devam ettiği, ancak perakende talebindeki düşüşün iç tüketimin zayıfladığına işaret ettiği belirtiliyor.

Enflasyonun yıl sonunda %6,2 seviyesinde gerçekleşmesi beklenirken, VEB ruble konusunda daha iyimser bir duruş sergiliyor ve Rus para biriminin dolar karşısında ortalama 84 seviyelerinde kalacağını öngörüyor.

Perakende sektöründeki talep daralması ve yatırım iştahındaki azalma, Rus ekonomisinin askeri harcamalara dayalı büyüme modelinin sürdürülebilirliği konusundaki soru işaretlerini artırıyor.