Sosyal Medya Devlerine Çocuk Davaları Kıskacı: Trilyon Dolarlık Tazminat Riski Kapıda

Amerika Birleşik Devletleri'nde sosyal medya platformlarının çocukların ve gençlerin ruh sağlığı üzerindeki olumsuz etkileri nedeniyle açılan davalar, adeta bir domino etkisi yaratarak büyüyor. Geçtiğimiz mart ayında, Facebook ve Instagram'ın çatı şirketi Meta, çocuklara yönelik çevrim içi tehlikeler konusunda kamuoyunu yeterince uyarmadığı gerekçesiyle New Mexico eyalet mahkemesi tarafından 567 milyon dolar tazminat ödemeye mahkum edilmişti. Bu kararın hemen ardından, Meta ve YouTube'un sahibi Google, 20 yaşındaki bir kullanıcıyı algoritmik tasarımlarla bağımlı hale getirerek zarar verdikleri gerekçesiyle toplamda 6 milyon dolarlık yeni bir tazminat cezası aldı. Mahkeme, bu cezanın yüzde 70'ini (2.1 milyon dolar) Meta'ya, yüzde 30'unu (900 bin dolar) ise YouTube'a yükledi. Davanın ikinci aşamasında ise jüri, şirketlerin kötü niyetli ve aldatıcı uygulamalarla hareket ettiğine kanaat getirerek 3 milyon dolarlık ek bir cezai tazminat kararı daha verdi. Tek bir kişi için hükmedilen bu 6 milyon dolarlık ceza, benzer binlerce dava için emsal teşkil ediyor.

Tütün Sektörünün Kaderini Paylaşıyorlar: 1.4 Trilyon Dolarlık Dev Risk

New Mexico'daki mahkemenin Meta'ya verdiği 567 milyon dolarlık cezayı temyize götüreceğini açıklayan şirket, çocuk ihmali suçlamaları nedeniyle şu ana kadar 950 milyon dolara yakın tazminat ödemek zorunda kaldı. Ancak uzmanlar, bu rakamın sadece buzdağının görünen kısmı olduğunu ve şirketin trilyon dolarlık bir tazminat riskiyle karşı karşıya olduğunu belirtiyor. Kaliforniya federal mahkemesinde başlayan jüri seçimi süreci, sosyal medya devlerini daha da zorlu bir hukuki sürecin içine sürüklüyor. Hukukçular, bu davayı 1990'lı yıllarda tütün şirketlerine karşı açılan tarihi davalara benzetiyor. Eyalet savcıları, Meta'nın platformlarını çocuklarda kasıtlı olarak bağımlılık yaratacak şekilde tasarladığını ispatlamaya çalışırken; Meta ise gençleri çevrim içi ortamda korumak adına uzun süredir önemli çalışmalar yürüttüğünü savunarak suçlamaları reddediyor.

Berkeley Yaşam Bilimleri Hukuku ve Politika Merkezi’nden Vincent Joralemon, davanın teknoloji ve bağımlılık ilişkisini ele almasının yanı sıra hukuki açıdan doğrudan Meta’nın iş modellerini sorguladığını ifade etti. 1990'larda tütün şirketlerinin sigaranın sağlık risklerini gizlediğinin ortaya çıkmasının ardından ABD eyaletleri ortaklaşa dava açmış ve 1998 yılında milyarlarca dolarlık tarihi bir uzlaşma sağlanmıştı. Oakland'daki davada eyaletler, Meta’nın işleyişinde köklü değişiklikler yapılmasını ve şirketin piyasa değerine yakın bir seviye olan 1.4 trilyon dolara kadar rekor bir ceza verilmesini talep ediyor. Davada Meta CEO'su Mark Zuckerberg'in de tanık sandalyesine oturarak ifade vermesi bekleniyor.

Tazminat Zinciri Büyüyor: 3 Binden Fazla Yeni Dava Yolda

Mayıs ayında Snap, TikTok, YouTube ve Meta, Kentucky'deki bir okul bölgesinin açtığı davayı 27 milyon dolar ödeyerek uzlaşma yoluyla kapatmıştı. Son olarak federal temyiz mahkemesi, Meta, Google, Snap ve TikTok'a karşı açılan 3 binden fazla yeni davanın önünün açılmasına ve yargılama süreçlerinin devam etmesine karar verdi. Bu durum, sosyal medya platformlarının üzerindeki hukuki baskının küresel ölçekte artarak devam edeceğini gösteriyor.

Türkiye'de Ebeveynlere Dava Yolu Açılıyor: Yeni Yasa Eylül Ayında Yürürlükte

ABD'de yaşanan bu hukuki gelişmeler Türkiye'de de yankı buldu. TBMM Dijital Mecralar Komisyonu Başkanı Nazım Elmas, çocukların sosyal medyadaki mağduriyetlerini önlemek amacıyla hazırlanan yeni yasa tasarısının detaylarını paylaştı. Elmas, "Komisyon olarak kapsamlı bir yasa çalışması yürüttük. Hazırladığımız tasarıya göre, 15 yaş altındaki çocukların sosyal medyaya girişleri sınırlandırılacak ve platformlar üzerinden paralı bir işlem gerçekleştirdiklerinde ailelerine anlık mesaj bildirimi gidecek. Ayrıca 16-18 yaş grubundaki çocukların sadece kendi pedagojik gelişimlerine uygun oyunları oynamalarını sağlayacak bir altyapı oluşturduk. Bu düzenlemeler eylül ayından itibaren yürürlüğe girecek. Bu tarihten sonra sosyal medyada mağduriyet yaşayan çocukların ebeveynleri bireysel olarak dava açma hakkına sahip olacak. Platformlar gerekli tedbirleri almazsa, hükümet tarafından çok ağır idari ve finansal cezalara çarptırılacak" dedi.

"Çocuklarımızı Küresel Güçlerin İnsafına Bırakamayız"

TBMM Dijital Mecralar Komisyonu eski Başkanı Hüseyin Yayman ise çocukların sosyal medyadaki istismarına karşı sert tedbirler alınması gerektiğini vurguladı. Yayman, "AK Parti olarak aile, çocuk ve kadın hakları bizim en net kırmızı çizgimizdir. Sosyal ağların birer kötülük merkezine dönüşmesi artık bir milli güvenlik sorunu haline gelmiştir. ABD'de teknoloji devlerine karşı açılan binlerce dava, dijital platformların sorumlulukları açısından yeni bir dönemi başlatmıştır. Türkiye'de de çocuklarımızın dijital güvenliğini merkeze alan güçlü bir hukuki ve idari mekanizma kurulması şarttır. TBMM'de çocukları algoritmaların zararlı etkilerinden koruyacak kanun teklifleri bulunmaktadır. Mesele sadece sosyal medya kullanımı değil; çocuklarımızın ruhsal gelişimini korumak ve teknoloji şirketlerinin sınırlarını netleştirmektir. Bu mücadele, Türkiye Yüzyılı'nın en önemli sosyal politikalarından biridir" değerlendirmesinde bulundu.