Tarım Sektörü Çatışmanın Yeni Cephesi: İthalat Sorunları Derinleşiyor

Ortadoğu'da süregelen çatışmalar, enerji piyasalarının yanı sıra tarım sektörünü de derinden etkiliyor. Hürmüz Boğazı'nda yaşanan tıkanıklık, gübreden tahıla, şekerden pirince kadar birçok kritik üründe sevkiyatları geciktiriyor ve navlun ile sigorta maliyetlerini artırıyor. Tarım piyasaları, pandemi sonrası karşılaştıkları en ciddi arz sıkıntısını yaşıyor. Körfez bölgesi, hem tahıl ithalatı hem de azot bazlı gübre ihracatı için stratejik bir geçiş noktası olması nedeniyle, çatışmaların uzaması üretim maliyetlerini yükseltirken, fiyatlara kalıcı bir 'çatışma primi' ekleyebilir.

Hürmüz'de tanker ve kuru yük gemilerinin rotalarını değiştirmesi, teslim sürelerini haftalarca uzatabiliyor. Bu durum en fazla buğdayı etkiliyor, mısır ise orta derecede risk altında. Soya fasulyesi ise doğrudan ticaret aksaklıklarından ziyade gübre ve enerji piyasalarındaki dalgalanmalardan dolaylı olarak etkilenebilir. İran, Irak ve Suudi Arabistan gibi ülkelerden oluşan Körfez bölgesi, ithal buğdaya büyük ölçüde bağımlı.

Sevkiyatlardaki gecikmeler, sadece fiyatları değil, aynı zamanda ekim planlarını ve stok yönetimini de etkiliyor. Artan petrol fiyatları, biyoyakıt talebini artırarak bitkisel yağ ve şeker piyasalarında ek talep yaratıyor; bu da gıda enflasyonunu yeni bir seviyeye taşıyor. Piyasalarda oluşan 'çatışma primi', pandemi sonrasında toparlanmaya çalışan tedarik zincirlerini yeniden kırılgan hale getiriyor.

Çatışmanın Tarım Üzerindeki Etkileri

■ GÜBRE: Körfez ülkeleri, dünya çapında azotlu gübre ticaretinin yüzde 40 ila 50'sini karşılamakta. Hürmüz'deki tıkanıklıklar, üre ve amonyak sevkiyatlarını zorlaştırıyor. Yükselen fiyatlar, özellikle mısır ve buğday gibi azot yoğun ürünlerde maliyet baskısını artırabilir. Uzun süreli bir aksama, Brezilya, Hindistan, Güney Asya ve Avrupa Birliği'nin bazı bölgeleri gibi gübre ithalatına bağımlı bölgelerde bulunabilirliği ciddi şekilde azaltabilir.

■ ŞEKER: Rafine beyaz şekerin tonu 107 dolarla zirveye ulaştı. Dubai'deki büyük rafinerilerin ham maddeyi Boğaz üzerinden temin etmesi arz sıkıntısı riskini artırıyor. Yüksek petrol fiyatları, Brezilya'da etanol üretimini teşvik ederek küresel şeker arzını daha da sıkılaştırabilir.

■ SOYA ÜRÜNLERİ: Soya yağı, artan petrol fiyatları ve biyoyakıt talebiyle son iki buçuk yılın en yüksek seviyesine ulaştı. Soya küspesi, İran'ın önemli bir ithalatçı olması nedeniyle ticaret akışlarına karşı hassas. ABD ile Çin arasındaki siyasi gerilimler, küresel soya ticaretini yeniden şekillendirebilir.

■ PİRİNÇ (BASMATİ): Yaklaşık 400 bin ton Hint basmati pirinci limanlarda ve yolda bekliyor. Navlun maliyetleri iki katına çıkarken, yeni sözleşmeler askıya alındı. Ortadoğu'daki talep kesintisi fiyatları aşağı çekerken, lojistik sorunlar çözülmezse arz-talep dengesi hızla tersine dönebilir.

■ BUĞDAY: Körfez ve Kuzey Afrika ithalata büyük ölçüde bağımlı. Hürmüz ve Kızıldeniz rotalarındaki riskler, transit sürelerini uzatıyor. Yatırım fonlarının pozisyon kapatması, fiyatlardaki dalgalanmayı artırdı; kalıcı bir aksama fiyatları daha da yukarı itebilir. Şu anda, Chicago vadeli işlemlerinde kile başına fiyat 5.7 doların hemen altında seyrediyor.

■ MISIR: İran, Brezilya mısırının büyük alıcılarından biri. Sevkiyattaki aksama, Brezilya’nın hasat döneminde ticaret dengesini zorlayabilir. Artan gübre maliyetleri, üretim planlarının yeniden değerlendirilmesine neden olabilir. Vadeli işlemlerde, fiyatlar 4,30 dolar civarında seyrediyor.

Rusya, İran'a İthalatı Askıya Aldı

ABD ve İsrail’in saldırılarının ardından Rusya, İran'a yönelik tahıl sevkiyatlarını geçici olarak durdurdu. İran, sezon için planlanan Rus buğdayının büyük bir kısmını alsa da Karadeniz ve Hazar üzerinden yeni yüklemeler askıya alındı. Navlun ve sigorta primlerindeki artış, ödeme kanallarını da zorlaştırıyor. Analistler, sevkiyatların yeniden başlamasını beklese de belirsizlik devam ediyor.