Tarladan Markete Fiyat Uçurumunun Arkasındaki Vurgun: Hayali Ticaret ve Sahte Faturalar Deşifre Oldu

Yaş sebze ve meyve fiyatlarındaki fahiş artışların izini süren Vergi Denetim Kurulu, tarladan sofraya uzanan tedarik zincirindeki devasa usulsüzlükleri ve manipülasyon şebekesini deşifre etti. Yapılan kapsamlı incelemeler, üretici ile tüketici arasındaki fiyat uçurumunun arkasında, ekonomik hiçbir gerekliliği olmayan ve sadece fiyatı suni olarak şişirmek amacıyla kurulan hayali ticaret halkalarını ortaya çıkardı. Operasyon kapsamında, ürünlerin doğrudan perakendeye sunulması yerine araya paravan şirketler sokularak 3 ila 5 kez el değiştirdiği ve her aşamada haksız kazanç sağlandığı belirlendi.

Şirket Kayıtlarında Milyonluk Sahte Maliyet Oyunu

Vergi müfettişleri, haksız kazanç zincirini çözmek amacıyla tam 1029 çiftçinin beyanını, müstahsil makbuzlarını, şirketlerin alış-satış kayıtlarını ve Hal Kayıt Sistemi verilerini mercek altına aldı. Yapılan titiz karşılaştırmalar, aracı şirketlerin gerçek alış fiyatlarını gizleyerek kayıtlarında suni maliyetler oluşturduğunu gösterdi. Örneğin; narenciye üreticisi mandalinayı tarlada kilogramı 6 ila 8 lira arasında sattığını beyan ederken, tedarikçi şirketin bu ürünü kendi kayıtlarında 28 lira alış maliyetiyle gösterdiği ve ortalama 31,82 liradan piyasaya sürdüğü saptandı. Bir başka çarpıcı belgede ise üreticiden 12 liraya alınan ürünün, şirket defterlerine 31,48 lira alış bedeliyle işlendiği görüldü. Bu yöntemle şirket, kâğıt üzerinde alış ve satış arasında sadece 17 kuruşluk cüzi bir fark göstererek vergi kaçırırken, tarladaki gerçek fiyat ile beyan edilen maliyet arasında 19,48 liralık haksız bir uçurum oluşturdu.

Hayatını Kaybedenler Adına Sahte Makbuz Düzenlediler

Piyasada fiyatları manipüle etmek ve sahte maliyet oluşturmak için akılalmaz yöntemlere başvurulduğu da müfettiş raporlarına yansıdı. Yapılan incelemelerde, hayatını kaybetmiş 49 kişi adına toplam tutarı 2,5 milyon lirayı aşan 87 adet sahte müstahsil makbuzu düzenlendiği tespit edildi. Bunun yanı sıra, bazı büyük tedarikçilerin piyasaya sürdükleri ürün miktarını kasıtlı olarak düşük gösterdiği, bu yolla "arz yetersizliği" algısı yaratarak fiyatların tırmanmasına zemin hazırladığı belirlendi.

Limonda Fiyat Makası: Tarlada 5 Lira, Markette 100 Lira

Fiyat manipülasyonunun en somut görüldüğü ürünlerin başında gelen limonda ise çarpıcı bir tablo ortaya çıktı. Yeni hasat edilen limonun tarladaki fiyatı 5 liraya kadar gerilerken, bu ürünün haldeki fiyatının 10 lira, pazarda 40 ila 50 lira, market raflarında ise 80 ila 100 lira seviyelerine fırladığı saptandı. Sektör temsilcileri ve uzmanlar, depolarda bekletilen yaklaşık 400 ila 500 bin ton limonun piyasaya kontrollü sürülerek fiyat manipülasyonu aracı olarak kullanılabildiğine dikkat çekiyor. Depolama, işçilik, fire, nakliye ve finansman maliyetlerinin yanı sıra tüccar, hal, dağıtıcı ve perakendeci aşamalarındaki yüksek kâr marjları nihai tüketici fiyatını katlıyor.

Narenciye Üreticilerinden Fiyat Değerlendirmesi

Adana'da narenciye üretimi yapan Bekir Yıldız, şu anda 5 liraya kadar düşen erkenci limon fiyatlarının piyasadaki gerçek durumu yansıtmadığını belirtti. Yıldız, konuya ilişkin yaptığı açıklamada, "Asıl ürün kasım ve aralıkta piyasaya girecek. O nedenle üreticiden alım yok. Birkaç ay sonra arz artacak ve çarşı pazarda fiyatların düşmesini bekliyoruz." ifadelerini kullanarak önümüzdeki dönemde piyasada bir rahatlama yaşanabileceğine işaret etti.