Ticaret Bakanı Bolat: Daha İyi Bir Gelecek İçin İşbirliği Şart

Ticaret Bakanı Ömer Bolat, mevcut jeopolitik gerginliklerin sadece artmakla kalmayıp, aynı zamanda daha karmaşık ve kalıcı bir nitelik kazandığına dikkat çekerek, "Bölgesel çatışmalar, ticaret yollarını aksatmaya, maliyetleri yükseltmeye ve öngörülebilirliği zayıflatmaya devam ediyor." diye ifade etti.

OECD'nin Yükselen Piyasalar Forumu Serisi'nde düzenlenen ve "OECD Kritik Mineraller Forumu" olarak adlandırılan etkinlik, OECD İstanbul Merkezi'nde gerçekleştirildi. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Alparslan Bayraktar ile birçok davetlinin katıldığı bu toplantının açılışında konuşan Bolat, bu forumun, OECD üye ve ortak ülkeleri ile özel sektör ve sivil toplumdan önemli paydaşlar arasında kalkınma sorunlarına çözüm aramak amacıyla üst düzey ve kapsayıcı bir diyalog platformu sunduğunu belirtti.

Bolat, OECD İstanbul Merkezi'nin, bölge ve dünya genelinde politika yapıcılar, uzmanlar ve paydaşlar için önemli bir bilgi merkezi olduğuna inandıklarını vurguladı. Gösterdiği başarıların, bu merkezin önemini pekiştirdiğini ifade etti.

Küresel ticaretin ve dünya ekonomisinin belirsizliklerle dolu bir dönemde olduğunu dile getiren Bolat, "Jeopolitik gerilimler sadece artmakla kalmıyor, aynı zamanda daha karmaşık ve kalıcı hale geliyor. Bölgesel çatışmalar ticaret yollarını kesintiye uğratmaya, maliyetleri artırmaya ve öngörülebilirliği zayıflatmaya devam ediyor." sözleriyle mevcut durumu özetledi.

Bolat, ticaret politikalarında belirgin bir değişim yaşandığını belirterek şunları söyledi:

"Korumacı önlemler artış gösteriyor. Stratejik sektörler daha fazla devlet desteği alıyor. Ekonomik güvenliğe dair endişeler, ulusal kararları her zamankinden daha fazla şekillendiriyor. Bu gelişmeler, daha parçalanmış ve daha öngörülemez bir küresel ticaret ortamını işaret ediyor. Bu durum geçici değil, yapısal bir dönüşüm. Buna uyum sağlamamız gerekiyor. Kritik minerallerin küresel değer zincirlerindeki rolüne ilişkin zorluklar da bu dönüşümün bir parçasıdır."

İkiz dönüşüm sürecinin küresel ekonomide önem kazandığını belirten Bolat, kritik minerallerin bu yüzyılın büyük dönüşümleri açısından vazgeçilmez olduğunu vurguladı.

Bu minerallerin temiz enerji teknolojileri için, örneğin bataryalar, güneş panelleri, rüzgar türbinleri ve elektrik şebekeleri için kritik öneme sahip olduğunu belirten Bolat, "Ayrıca, dijitalleşmenin temel taşları olan yarı iletkenlerden akıllı telefonlara, veri merkezlerinden yapay zeka sistemlerine kadar birçok alanda da hayati öneme sahip." dedi.

Ticaret Bakanı Bolat, son on yılda kritik minerallere olan talebin önemli ölçüde arttığını belirtti. Lityum talebinin yaklaşık dört katına, nadir toprak elementleri ve kobalt talebinin ise iki katına çıktığını dile getirdi.

Diğer minerallerde de benzer talep artışlarının gözlendiğini vurgulayan Bolat, "Elektrikli ulaşımın yaygınlaşması, yenilenebilir enerji altyapısındaki büyüme ve gelişmiş elektronikler nedeniyle bu eğilim önümüzdeki yıllarda devam edecek." şeklinde konuştu.

Karbonsuzlaşma, dijitalleşme ve tedarik zinciri güvenliğinin güçlendirilmesine yönelik günümüz dünyasında kritik minerallerin stratejik öneminin arttığını belirten Bolat, arzın yoğunlaşması, lojistik darboğazlar ve kesintilerin sanayi üretiminin dayanıklılığı ve ekonomik güvenlik açısından büyük endişe kaynağı olduğunu dile getirdi.

Bolat, "Bazı durumlarda yoğunlaşma sadece tek bir üreticiyle sınırlı kalmıyor, ayrıca sınırlı coğrafyalarda da yoğunlaşma söz konusu. Arz belirli bölgelerde yoğunlaştığında, riskler daha da karmaşık hale geliyor." açıklamasında bulundu.

Ömer Bolat konuşmasında, Demokratik Kongo Cumhuriyeti'nin küresel kobalt üretiminin yaklaşık dörtte üçünü sağladığını, Filipinler'in ise Endonezya ile birlikte nikel üretiminin üçte ikisinden fazlasını karşıladığını ifade ederek, "Avustralya ve Şili, lityum üretiminin yarısından fazlasını temsil ediyor. Bazı ülkeler ise nadir toprak elementlerinin üretimi ve işlenmesinde hakim konumlarını koruyor. Bu yoğunlaşma, ithalatçılar açısından stratejik kırılganlıklar yaratırken, üreticiler açısından da çıkartma faaliyetlerinin yeterli yerel katma değer, teknoloji transferi, beceri geliştirme ve altyapı yatırımları olmaksızın yürütülmesi halinde yapısal eşitsizlikler doğuruyor." dedi.

Bakan Bolat, ihracat kısıtlamaları veya vergiler gibi piyasa bozucu politika ve uygulamaların kritik mineraller alanında giderek daha fazla önem kazandığını vurguladı.

Bu durumun küresel tedarik zincirlerine ekstra bir karmaşıklık kattığını belirten Bolat, "Önümüzdeki soru, kritik minerallerin önemli olup olmadığı değil. Asıl soru, bu minerallerin küresel tedarik zincirine ilişkin yönetişimin eski dengesizlik ve bağımlılık kalıplarını derinleştirip derinleştirmeyeceğidir." dedi.

Bolat, adil bir ikiz dönüşüm ve ortak refah sağlayacak dengeli ve hakkaniyetli bir uluslararası düzen için kritik mineraller tedarik zincirinin yönetiminin dört temel sütuna dayanması gerektiğini belirtti.

İlk olarak, dayanıklılığı artırmak için çeşitlendirme gerektiğini söyleyen Bolat, "Üretimin, teknolojilerin, ulaşım koridorlarının ve finansman kaynaklarının çeşitlendirilmesi, küresel karşılıklı bağımlılığı daha istikrarlı hale getirmenin temel araçlarıdır." değerlendirmesinde bulundu.

Bolat, "İkinci olarak, adil ve öngörülebilir ticarete ihtiyaç vardır. Öngörülemez kısıtlamalar, şeffaf olmayan sübvansiyon rekabeti ve tedarik bağımlılıklarının silah haline getirilmesi tüm küresel ekonomi için maliyet oluşturuyor." diye ekledi.

Üçüncü olarak, maden zengini gelişmekte olan ülkelerin kaynaklarından daha fazla değer elde etmesi gerektiğini belirten Bolat, "Sanayi devriminin ilk aşamalarında doğal kaynaklar bakımından zengin ülkeler, sanayi kapasitesi açısından yoksul kalmıştır." dedi.

Dördüncü ve son olarak, kritik mineraller arzında yalnızca çıkarımı düşünmemeliyiz. Geri dönüşüm, yeniden kullanım, ikame, malzeme verimliliği ve batarya kimyası ile sanayi tasarımındaki yenilikler de tedarik yönetiminin parçası olmalıdır. Türkiye’nin, bu alanda küresel yönetişimi ve ekonomik dayanıklılığı ortak bir sorumluluk olarak gördüğünü özellikle vurgulamak isterim." ifadelerini kullandı.

Ticaret Bakanı Bolat, kritik minerallere ilişkin küresel karşılıklı bağımlılığın oluşturduğu zorlukların hiçbir ülke tarafından tek başına çözülemeyeceğini belirterek, daha güçlü ve kapsamlı uluslararası işbirliğine ihtiyaç olduğunu vurguladı.

Bolat, şeffaf piyasa bilgisi, riskleri önceden tespit edecek erken uyarı sistemleri, uyumlu standartlar, daha güçlü teknoloji ortaklıkları, daha iyi finansman araçları ve yatırımların riskten arındırılmasına yönelik güvenilir mekanizmalar üzerinde çalışılması gerektiğinin altını çizdi.

Mevcut zorluklar karşısında, kritik minerallerin uluslararası yönetiminin eski bir hikayenin yeni bölümü olmaması gerektiğini dile getiren Bolat, sözlerini şöyle tamamladı:

"Ekonomik ikiz dönüşümün yeni çağı ortaya çıkarken, ortak refahı ve gelecek nesiller için daha iyi bir dünyayı hedefleyen yeni bir işbirliği hikayesine ihtiyacımız var. Türkiye, kritik mineraller için daha çeşitlendirilmiş, güvenli ve verimli tedarik zincirlerini desteklemede aktif rol oynamaya hazır."