Trump'ın Yeni Vergi Politikası: Gelecek Süreçte Neler Bekleniyor?

Yüksek Mahkeme, Başkan Donald Trump tarafından uygulamaya konulan tarifelerin temel alındığı Uluslararası Acil Ekonomik Güçler Yasası'nın (IEEPA) başkana gümrük vergisi koyma yetkisi vermediğine karar verdi.

Mahkeme, 3'e karşı 6 oyla aldığı kararla, gümrük vergisi koyma yetkisinin Kongre'ye ait olduğunu vurguladı.

Trump, geçtiğimiz yıl IEEPA kapsamında ABD'nin birçok ticaret ortağına karşılık olarak gümrük vergileri uygulamış, Çin, Kanada ve Meksika'ya da fentanil akışını gerekçe göstererek tarifeler getirmişti.

Hükümetin IEEPA'yı başkana sınırsız gümrük vergileri uygulama yetkisi veren bir yasa olarak yorumladığı belirtilen mahkeme kararında, yasanın geçmişinde hiçbir başkanın bu büyüklükte tarifeler uygulamadığına dikkat çekildi.

Kararda, yasada yer alan "ithalatı düzenleme" ifadesinin Kongre'nin "vergi koyma" yetkisini kapsamadığı, ekonomik ve siyasi etkisi olan önemli yetki devrinin Kongre tarafından muğlak bir dil kullanılarak yapılamayacağı belirtildi.

IEEPA'nın başkana soruşturma yapmak, engellemek, yasaklamak gibi çeşitli konularda ithalatı düzenleme yetkisi verdiği kararda gümrük vergileri veya harçlardan bahsedilmediği kaydedildi.

SOMUT BİR YOL HARİTASI SUNULMADI

Karar, Trump yönetiminin ticaret politikalarına hukuki bir engel koyarken, IEEPA kapsamında toplanan milyarlarca dolarlık gümrük vergisinin akıbeti konusunda büyük bir belirsizlik oluşturdu.

Penn-Wharton Bütçe Modeli'ne göre, IEEPA tarifeleri için tahsil edilen ve geri ödenmesi gerekebilecek miktarın 175 milyar doların üzerinde olduğu tahmin ediliyor.

Mahkeme kararında toplanan gümrük vergilerinin iadesine dair somut bir yol haritası sunulmazken, Yüksek Mahkeme Yargıcı Brett Kavanaugh, "milyarlarca doların iadesinin" ABD Hazinesi üzerinde önemli sonuçlar doğurabileceğini belirtti.

Kavanaugh, "Mahkeme, hükümetin ithalatçılardan topladığı milyarlarca doları iade edip etmemesi gerektiği konusunda bugün hiçbir şey söylemiyor. Ancak bu süreç muhtemelen karmaşık olacaktır." dedi.

"KULLANABİLECEĞİM DAHA GÜÇLÜ YÖNTEMLER VAR"

ABD Başkanı Trump, Yüksek Mahkeme kararı sonrasında düzenlediği basın toplantısında, "Bu korkunç kararda kabul edilen ve Kongre tarafından tanınan, ABD Başkanı olarak kullanabileceğim IEEPA tarifelerinden daha güçlü yöntemler var." dedi.

Kararın başkanın ticareti düzenleme ve gümrük vergileri uygulama yetkisini daha güçlü hale getirdiğini savunan Trump, eskisinden daha fazla gelir elde edilebileceğini düşündüğünü belirtti.

Trump, kararda tarifelerin geri ödenmesine ilişkin hüküm olmamasını eleştirdi ve bunun gelecek yıllarda dava konusu olacağını söyledi.

IEEPA tarifeleriyle müzakere edilen ticaret anlaşmalarına ilişkin Trump, "Birçoğu geçerli. Bazıları geçerli olmayacak ve diğer tarifelerle değiştirilecek." dedi.

ABD Hazine Bakanı Scott Bessent, alternatif yasal yetkilerin kullanılmasının tarife gelirlerini "neredeyse hiç" değiştirmeyeceğini belirtti. Bessent, Yüksek Mahkemenin tarifelere karşı bir karar vermediğini, sadece IEEPA'nın bunun için kullanılamayacağını söyledi.

YÜZDE 10'LUK KÜRESEL TARİFE

Trump, tüm ülkelere yönelik yüzde 10 küresel gümrük vergisi getirilmesine ilişkin bir karar imzaladı.

Beyaz Saray, Trump'ın 1974 Ticaret Yasası'nın 122. maddesi uyarınca yetkisini kullandığını belirtti.

ABD'ye ithal edilen ürünlere 150 gün süreyle yüzde 10 oranında ithalat vergisi getirildiği, kararın 24 Şubat'tan itibaren yürürlüğe gireceği açıklandı.

Bazı ürünlerin geçici ithalat vergisine tabi olmayacağı belirtilerek, kritik mineraller, enerji ürünleri, tarım ürünleri, ilaçlar, belirli elektronik ve otomotiv ürünleri, havacılık ürünleri ve bilgi materyallerinin vergiden muaf tutulduğu bildirildi.

BUNDAN SONRAKİ SÜREÇTE NELER OLACAK?

Trump'ın belirttiği gibi ABD yönetiminin, ulusal güvenliği gerekçe gösteren 1962 tarihli Ticaret Genişletme Yasası'nın 232. maddesi, haksız ticaret uygulamalarına karşı yetki veren 1974 tarihli Ticaret Yasası'nın 301. maddesi veya dış ticaret açıklarını hedefleyen 122. madde gibi diğer federal yasaları kullanması bekleniyor.

Ancak bu yasalar, IEEPA'nın aksine ek soruşturmalar, kamuoyu görüşleri ve belirli kurum raporları gibi daha karmaşık bürokratik ve prosedürel adımlar gerektiriyor.

Yüksek Mahkemenin Başkan'ın tarife uygulama yetkisini tamamen ortadan kaldırmadığı, sadece IEEPA kapsamında gümrük vergisi koyarak "yanlış yasal seçeneği işaretlediğine" hükmettiği aktarılıyor.

Yüksek Mahkemenin kararı ithalatçıların ödedikleri vergilerin iadesini talep etmesi için yasal bir dayanak sağlıyor. İthalatçı firmaların mahkeme kararını emsal göstererek para iadesi için toplu dava açacakları bekleniyor.

ABD basınında ithalatçıların geri ödeme talep etmek üzere Uluslararası Ticaret Mahkemesine binlerce dava başvurusunda bulunduğu ve yeni bir dava akımının da başlamasının beklendiği belirtiliyor.

Bazı küçük ithalatçıların dava açmak için yüksek yasal masraflar nedeniyle potansiyel iadeden vazgeçebileceği ifade ediliyor.

ABD Ulusal Perakendeciler Birliği'nden yapılan açıklamada, ithalatçılara gümrük vergilerinin iadesi için alt mahkemenin sorunsuz bir süreç sağlaması talep edilirken, iadelerin ekonomiye ivme kazandıracağı kaydedildi.

Uzmanlar, sürecin teknik olarak kaosa dönüşebileceği uyarısında bulunuyor, Gümrük ve Sınır Muhafaza biriminin hangi ürün grubu için, ne kadar iade yapacağı konusundaki yasal düzenlemelerin aylar, hatta yıllar sürebileceği ifade ediliyor.

TİCARET ANLAŞMALARI TEHLİKEDE Mİ?

Trump yönetimi, birçok ülkeyle yürüttüğü ticaret diplomasisinde IEEPA tarifelerini bir "pazarlık kozu" olarak kullanırken, karar imzalanmış veya müzakeresi süren ticaret anlaşmalarının akıbeti için belirsizlik yaratıyor.

Uzmanlar, ticaret ortaklarının "ABD Başkanı ile yapılan anlaşmaların yargıdan dönebilmesi" riskini daha fazla fiyatlayacağına işaret ediyor.

Yargıç Kavanaugh'un muhalefet şerhinde IEEPA tarifelerinin yabancı ülkelerle yapılan ticaret anlaşmalarını kolaylaştırdığı için Mahkeme'nin kararının belirsizlik yaratabileceği ifade ediliyor.

AB ve İngiltere hükümeti sözcüleri, etkilere dair daha fazla netlik kazanmak için ABD yönetimi ile temas halinde olacaklarını belirtiyor.

TİCARET POLİTİKASI BELİRSİZLİĞİ DALGASI YOLDA

Oxford Economics Küresel Başekonomisti Ryan Sweet, Yüksek Mahkeme'nin tarifelerle ilgili kararının etkin tarife oranını yüzde 12,8'den yüzde 8,3'e indirdiğini belirtti.

Kısa vadede tarifelerin düşürülmesinin ekonomiye katkısının uzun süreli belirsizlikle kısmen dengelenebileceğine işaret eden Sweet, yönetimin tarifeleri başka yollarla uygulamasıyla tarife oranının mevcut seviyelere yakın kalabileceğini aktardı.

Sweet, Yüksek Mahkeme'nin kararının karşılıklılık esasına dayalı ülke bazlı tarifelerin çoğunun dayanağını oluşturan acil durum ilanını geçersiz kıldığını belirterek "Yüksek Mahkeme, yönetimin söz konusu tarife ilanı kapsamında ödenmiş olan 130 milyar dolardan fazla gümrük vergisini iade etmesi gerekip gerekmediği konusunda bir karar vermedi, bu da uzun sürecek bir hukuk mücadelesine yol açacaktır." dedi.

Trump yönetiminin başvurduğu 122. Bölüm kapsamındaki yetkiye de değinen Sweet, soruşturmalar gerektirse de hukuken daha kalıcı olduğunu ifade etti.

Sweet, "Yönetim, diğer yollarla genel tarife düzeyini yeniden oluşturabilse bile sektör ve ülke bazındaki etkiler çok farklı görünebilir, bu da işletmeler, yatırımcılar ve hanehalkları için bir başka ticaret politikası belirsizliği dalgası yaratacaktır. Bu belirsizlik, bu yıl büyümeyi rayından çıkarmaktan ziyade olumsuz etkileyebilecek önemli bir aşağı yönlü risktir." diye konuştu.

KARAR, YÜZDE 10'UN ÜZERİNDE TARİFE İÇEREN TİCARET ANLAŞMALARINI RİSKE ATIYOR

Fitch Ratings ABD Ekonomik Araştırmalar Başkanı Olu Sonola, yüzde 10'luk gümrük vergisinin belirsizliği azaltmaya yardımcı olabileceğini ifade etti.

Geri ödeme sürecinin gelecek aylarda dava konusu olacağını belirten Sonola, Yüksek Mahkeme kararının şirketlere ve tüketicilere paralarını geri talep etmek için yasal dayanak sağladığını söyledi.

Sonola, kararın yüzde 10'un üzerinde gümrük vergisi oranları içeren ticaret anlaşmalarını riske atabileceğini belirterek, gümrük vergileri yasa dışı kabul edildiğinde, 122 Madde'de izin verilen yüzde 10 oranından daha yüksek tarife uygulamaya devam etmek için yasal bir gerekçe kalmayacağını ifade etti.

Küresel piyasaların durumu önemsemeyebileceğini belirten Sonola, "Bu durum, olayların nasıl gelişeceği konusunda daha net bir fikir edindikçe değişebilir. Karar, şu anda yüzde 10'un üzerinde IEEPA gümrük vergisi oranlarıyla karşı karşıya olan birçok Asya ve Avrupa ülkesine fayda sağlayabilir." değerlendirmesinde bulundu.