Türkiye, Karadeniz ve Somali'de Hidrokarbon Arayışını İvme Kazandırıyor

Türkiye, Karadeniz'deki Sakarya Gaz Sahası'nda gerçekleştirilen doğal gaz keşfinin ardından, sondaj çalışmalarını artırarak yerel gaz üretim hedeflerini yükseltiyor. Bu yıl, hidrokarbon arama operasyonlarını desteklemek amacıyla filosuna iki yeni sondaj gemisi ekledi.

7. nesil ultra derin deniz sondaj gemilerinden biri olan Yıldırım, Mersin'deki Taşucu Limanı'nda gerekli hazırlıklarını tamamladıktan sonra 26 Ocak'ta İstanbul Boğazı'ndan geçerek Karadeniz'deki belirlenmiş görevine doğru yola çıktı.

Yıldırım'ın özellikleri bakımından benzeri olan Çağrı Bey gemisi ise Şubat ayında Somali'ye hareket etti. Bu geminin, daha önce Oruç Reis'in faaliyet gösterdiği bölgelerde sondaj yapması planlanıyor.

Bu gelişmelerle birlikte, Türkiye'nin enerji filosunda toplam sondaj gemisi sayısı altıya yükselirken, sismik gemilerle birlikte filo büyüklüğü açısından dünya sıralamasında dördüncü sıraya yerleşti.

Sondaj Gemileri

Türkiye'nin ilk milli sondaj gemisi Fatih, 2017 yılında Türkiye Petrolleri Anonim Ortaklığı (TPAO) envanterine katıldı. Fatih, İstanbul'un fethinin 567. yıl dönümünde, 29 Mayıs 2020'de Karadeniz'deki ilk milli sondajı gerçekleştirmek üzere Haydarpaşa Limanı'ndan yola çıktı. 20 Temmuz 2020'de Zonguldak açıklarındaki Tuna-1 lokasyonunda, 3.500 ila 4.000 metre derinlik hedefiyle Türkiye'nin ilk milli derin deniz sondajını başlattı.

Güney Kore'de 2011'de inşa edilen Fatih sondaj gemisi, 6. nesil teknolojisiyle çalışmalarını sürdürüyor. Gemi, 229 metre uzunluğunda, 36 metre genişliğinde ve 51.283 groston ağırlığa sahiptir. Fatih, 12.200 metre derinlikte ve yüksek basınç altında deniz sondajı yapabilme kabiliyetine sahiptir.

Fatih'in iki kulesinin toplam yük kaldırma kapasitesi 1.750 ton olup, aktif konumlandırma sistemi sayesinde 6 metre dalga boyunda bile sabit kalarak operasyonlarını sürdürebilmektedir.

Fatih'in Karadeniz'de gerçekleştirdiği Türkiye tarihinin en büyük doğal gaz keşfi, 2020 yılında denizlerdeki en büyük keşif olarak kaydedildi. Fatih, 23 Mayıs 2024'te Karadeniz'deki Göktepe-2 kuyusunda başladığı sondaj çalışmalarına devam ediyor.

Yavuz Sondaj Gemisi

Yavuz sondaj gemisi, 2011 yılında tamamlandıktan sonra Tanzanya, Kenya, Malezya ve Filipinler gibi çeşitli ülkelerde görev aldı. Türkiye'nin ikinci sondaj gemisi Yavuz, 2018'de TPAO tarafından satın alındı.

Yaklaşık 230 metre uzunluğunda ve 36 metre genişliğinde olan gemi, deniz seviyesinden 103 metre yükseklikte sondaj kulesine sahiptir. 12.200 metre derinliğe kadar, yüksek basınç altında sondaj yapabilen gemi, dinamik pozisyonlama sistemiyle 6 metreye ulaşan dalgalarda sondaja devam edebilmektedir. Yavuz gemisi, çift kuleli tasarımı sayesinde eşzamanlı operasyonlar gerçekleştirerek hem asıl hem de yardımcı işleri yapabilmektedir.

Dünya genelinde bu konseptteki 16 gemiden biri olan Yavuz, spor ve sinema salonları, dinlenme odaları ve tam zamanlı bir doktorun görev aldığı 4 yataklı mini hastane ile donatılmıştır. Elektrik ihtiyacını 42 megavat kapasiteli dizel jeneratörlerden karşılayan Yavuz'un 7,5 milyon litre yakıt kapasitesi bulunmaktadır.

Yavuz sondaj gemisi, Karadeniz'de doğal gaz arama çalışmalarını sürdürüyor.

Kanuni Sondaj Gemisi

Türkiye'nin üçüncü sondaj gemisi Kanuni, 2020 başında filoya katıldı. 2012'de inşa edilen gemi, 227 metre uzunluğa ve 42 metre genişliğe sahiptir. Mart 2020'de Taşucu Limanı'na ulaşan gemi, bakım, güncelleme ve reaktivasyon işlemlerinin ardından 13 Ekim 2020'de Taşucu'dan ayrıldı.

19 Ekim 2020'de Haydarpaşa Limanı'na ulaşan Kanuni, 13 Kasım 2020'de Haydarpaşa Limanı'ndan Karadeniz'e doğru yola çıktı. Kanuni, Filyos Limanı'ndaki kule montajı, deniz seyir testi, sondaj ekipmanlarının montajı ve kuyu dibi emniyet sistemi bakım işlerinin tamamlanmasının ardından Sakarya Gaz Sahası'ndaki görevine başladı.

Kanuni sondaj gemisi, ilk görevi için 5 Mayıs 2021'de Karadeniz'e açıldı. İlk sondajını Sakarya Gaz Sahası'nda yapan gemi, Türkali-2 kuyusunda derin deniz kuyu testlerini gerçekleştirdi.

Kanuni, Karadeniz'de doğal gaz arama çalışmalarına devam ediyor.

Abdülhamid Han Sondaj Gemisi

Abdülhamid Han sondaj gemisi de 2022'de Türkiye'nin filosuna katılan dördüncü gemi oldu.

TPAO tarafından Kasım 2021'de satın alınan gemi, Güney Koreli Daewoo Shipbuilding & Marine Engineering firması tarafından "Cobalt Explorer" adıyla Okpo Tersanesi'nde inşa edildi. Güney Kore'deki Okpo Limanı'ndan 7 Mart 2022'de yola çıkan gemi, Mayıs 2022'de Taşucu Limanı'na ulaştı. Yedinci nesil üstün teknolojiye sahip 238 metre uzunluğunda ve 42 metre genişliğinde olan geminin kule yüksekliği 104 metre.

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, 13 Haziran 2022'de geminin adının "Abdülhamid Han" olarak belirlendiğini açıkladı.

Aktif konumlandırma sistemi bulunan 200 mürettebat kapasiteli gemi, kontroller ve boyama çalışması gibi sondaja hazırlık süreci için yaklaşık 2 ay limanda kaldı. 12.200 metre derinlikte sondaj yapabilen gemi, teknik donanımı ve fiziki özellikleriyle filonun "en güçlüsü" olarak görev yapıyor.

Gemi, 9 Ağustos 2022'de limanda düzenlenen uğurlama töreniyle Yörükler-1 kuyusuna sondaj için gönderilmiş ve 17 Ağustos 2022'de ilk sondajını gerçekleştirmişti. Abdülhamid Han sondaj gemisi, Kocaeli açıklarındaki Kandıra-2 kuyusunda yılın ilk keşif sondaj faaliyetlerini sürdürüyor.

7. Nesil Teknolojiye Sahip Yıldırım ve Çağrı Bey Gemileri

Son olarak filoya katılan iki gemiden biri olan ve inşası 2024'te Güney Kore'de tamamlanan Yıldırım, derin denizde 12.000 metreye kadar sondaj yapabiliyor. 7. nesil ultra derin deniz sondaj gemisi olarak adlandırılan geminin uzunluğu 228 metreye, genişliği ise 42 metreye ulaşıyor.

Üzerinde helikopter pisti bulunan gemi, 200 personele yaşam alanı sunuyor. Yıldırım sondaj gemisinin Karadeniz'deki arama ve üretim operasyonlarına hazır hale getirilerek görevine başlaması planlanıyor.

Sahip olduğu teknoloji bakımından Yıldırım'ın ikizi durumundaki Çağrı Bey'in de sondaj çalışmaları için Nisan ayında Somali'ye ulaşması bekleniyor.

Çağrı Bey, Türkiye'nin enerji filosunun Oruç Reis'ten sonra yurt dışında görev yapan ilk sondaj gemisi olacak.

Sismik Gemiler

Deniz araştırma, arama ve işletme ruhsat alanlarında sismik veri toplama projeleri sürdüren Türkiye, bu çalışmaları önceleri hizmet alımı şeklinde yürütürken, 2012'nin sonunda Türkiye'nin ilk sismik arama gemisi olarak devreye giren Barbaros Hayreddin Paşa sayesinde ülkede yerli envanter oluşturulmaya başlandı.

2012 sonunda satın alınan Barbaros Hayreddin Paşa gemisi, denizin 8 kilometre altındaki jeolojik yapıları inceleyebiliyor, iki ve üç boyutlu sismik veri toplayabiliyor. Brüt 4 bin 711 ton ağırlığındaki gemi, yön ve pozisyon tayinini uydu haberleşmesiyle otomatik olarak yapabiliyor. Uzunluğu 84, genişliği 21,6 metre olan gemide bir helikopter pisti bulunuyor.

Barbaros Hayreddin Paşa gemisi halihazırda Karadeniz'de çalışmalarını sürdürüyor.

Diğer sismik araştırma gemisi Oruç Reis'in inşasına ise 2012'de tamamen yerli imkanlarla başlandı. İleri teknoloji ürünü birçok bilimsel ve teknik ekipmanla donatılan gemi, Ağustos 2017'de operasyon, test, eğitim ve tecrübe faaliyetlerine başladı.

Açık denizlerde iki ve üç boyutlu derin sismik araştırmalar yapabilecek kapasitede modern sevk ve manevra sistemleriyle donatılan Oruç Reis gemisiyle, petrol ve doğal gaz araştırmalarının yanı sıra kara alanlarının deniz altındaki devamlılıklarının izlenmesi bağlamında kıta sahanlığı gibi stratejik öneme sahip bilimsel araştırmalar da etkin bir şekilde icra edilebiliyor.

Oruç Reis ile deniz tabanından itibaren 15 bin metre derinlikteki jeolojik yapılar görüntülenebiliyor. Modern uzaktan kumandalı sualtı aracıyla 1500 metre su derinliğindeki deniz tabanı ayrıntılı olarak izlenebiliyor, deniz suyundan ve tabanından numune alınarak ölçüm ve analizler anında yapılabiliyor.

Boyu 87, genişliği 23 metre olan gemide değişik açılarda aktif 35 kamera bulunuyor.

Türkiye ve Somali'nin hidrokarbon arama konusunda işbirliği kapsamında geçen yıl Somali'deki deniz sahalarında arama faaliyetlerinde bulunan Oruç Reis, halihazırda Filyos Limanı'nda bulunuyor.