Türkiye, Tek Kullanımlık Plastik Ürünlere Yasak Getiriyor

Türkiye Cumhuriyeti Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, Sıfır Atık Hareketi çerçevesinde, çevrenin korunmasına yönelik önemli bir adım daha atıyor. Depozito yönetim sistemiyle içecek ambalajlarının geri dönüşümünü teşvik eden Bakanlık, şimdi de tek kullanımlık plastiklerin yasaklanması için harekete geçti.

Geçtiğimiz yıl yayımlanan 2025-2028 Ulusal Döngüsel Ekonomi Stratejisi ve Eylem Planı, Tek Kullanımlık Plastikler, Deniz Çöpleri ve Mikroplastikler Yol Haritası ile bu alanda önemli bir yol haritası çizilmişti. Bu kapsamda, tek kullanımlık plastiklerin çevresel zararlarını azaltmak ve Avrupa Birliği Tek Kullanımlık Plastikler Direktifi'ne uyum sağlamak amacıyla hazırlanan yönetmelik taslağı tamamlanma aşamasına geldi.

Yönetmelik, plastik çatal, bıçak, kaşık, tabak, genleştirilmiş polistiren gıda kapları gibi çevreye zarar veren tek kullanımlık plastik ürünlerin kullanımını yasaklamayı hedefliyor. Taslak, yakında kurumların görüşüne sunulacak ve sivil toplum kuruluşları ile sektör temsilcilerinin katkılarıyla son şekline kavuşacak. Düzenlemenin yıl sonuna kadar yürürlüğe girmesi planlanıyor.

Bu yasağın yürürlüğe girmesiyle birlikte, yıllık yaklaşık 1,5 milyon ton karbondioksite eşdeğer karbon salınımının önüne geçilecek ve 1,5 milyar lira düzeyinde atık yönetimi maliyetinden tasarruf sağlanacak.

Alternatif olarak, cam, porselen, ahşap ve karton ürünlerin kullanımı teşvik edilecek. Ayrıca, kısmen plastikten üretilen içecek bardakları ve gıda kapları, kargo poşetleri, ıslak mendiller gibi ürünlerin kullanımının da azaltılması için kısıtlama ve işaretleme gibi tedbirler devreye alınacak.

TÜRKİYE'DE 2022'DE TEK KULLANIMLIK PLASTİK TÜKETİMİ

Bakanlık, Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) ile yaptığı araştırmada, Türk halkının tek kullanımlık plastik ürünler konusundaki tutumlarını inceledi. Araştırmaya göre, katılımcıların %77,65'i günlük yaşamlarında bu plastikleri daha az kullanmayı desteklerken, %9,99'u bu görüşe karşı çıktı. Yine, %72,52'si bu ürünleri daha az satın almayı desteklerken, %11,68'i aynı görüşte değildi.

Araştırma, katılımcıların %76,40'ının plastik pipet, tabak, çatal-bıçak, kaşık ve bardak gibi ürünlerin kullanımının kısıtlanmasını faydalı bulduğunu, %60,02'sinin ise bu ürünlerin tamamen yasaklanmasını desteklediğini ortaya koydu. Ayrıca, %78,71'i kısıtlamalar getirilirse kağıt ve ahşap gibi alternatif ürünlere yöneleceğini belirtirken, %80,12'si ise çok kez kullanılabilen metal ve porselen ürünleri tercih edeceğini ifade etti.

2022 yılında Türkiye'de 709 bin 348 ton tek kullanımlık plastik ürün tüketildi. Bu tüketim içinde 2 bin 858 ton kulak pamuğu çubuğu, 32 bin 406 ton çatal kaşık, 25 bin 584 ton tabak, 10 bin 234 ton pipet, 5 bin 117 ton plastik karıştırıcı, 63 bin ton gıda kabı, 120 bin ton plastik bardak ve 155 bin 935 ton plastik içecek şişesi bulunuyor.

AVRUPA'DA TEK KULLANIMLIK PLASTİKLERİN DURUMU

Avrupa Birliği'nin 2019 yılında kabul ettiği Tek Kullanımlık Plastikler Direktifi çerçevesinde Fransa, birçok tek kullanımlık plastik ürünün yasaklanmasını sağlayarak yüksek geri dönüşüm hedefleri belirledi. Almanya, direktifin maddelerini ulusal yasaya aktararak üreticilerden raporlama talep etti ve çevresel projeleri desteklemek için finansal mekanizmalar oluşturdu.

İspanya, tek kullanımlık plastiklerin satışını yasaklarken, plastik ambalajlara vergi uygulamalarıyla sürdürülebilir malzemelere geçişi teşvik etti. Hollanda, belirli ürünlerde ücretlendirme uygularken, İrlanda direktifin ötesine geçerek ıslak mendil ve tek kullanımlık servis ürünlerini yasaklama planları yaptı.

İtalya, AB direktifi kapsamında temel yasakları uygularken kompostlanabilir plastiklere istisna tanıdı. Yunanistan, kamuda tek kullanımlık ürünleri yasaklarken, Estonya, Letonya, Polonya, Slovenya ve Finlandiya direktifi ulusal yasalara tamamen aktarma sürecini sürdürüyor.

Bu adımlar, Türkiye'nin sürdürülebilir bir çevre ve döngüsel ekonomi hedefleri doğrultusunda önemli bir değişimin kapısını aralayacak.