Türkiye Tek Kullanımlık Plastikleri Yasaklamaya Hazırlanıyor

Ankara'dan Önemli Çevre Adımı

Depozito yönetim sistemini hayata geçirerek içecek ambalajlarının geri dönüşümünü teşvik eden Çevre Bakanlığı, şimdi de tek kullanımlık plastiklerin yasaklanması için önemli bir adım atıyor.

Geçtiğimiz yıl, Bakanlık 2025-2028 Ulusal Döngüsel Ekonomi Stratejisi ve Eylem Planı çerçevesinde Tek Kullanımlık Plastikler, Deniz Çöpleri ve Mikroplastikler Yol Haritası'nı yayımladı.

Bu bağlamda, deniz çöpleri, mikroplastikler ve tek kullanımlık plastiklerin çevreye olan zararlarını azaltmak ve AB Tek Kullanımlık Plastikler Direktifi'ne uyum sağlamak amacıyla düzenlenen yönetmelik çalışmaları sona yaklaştı.

Plastik çatal, bıçak, kaşık, yemek çubuğu, tabak, genleştirilmiş polistiren (EPS) gıda kapları, içecek kapları ve bardakları, kulak pamuğu çubukları ve pipet gibi ürünlerin kullanımını sonlandırmayı hedefleyen yönetmelik taslağı, kısa süre içinde ilgili kurumların görüşüne sunulacak.

Sivil toplum kuruluşları ve sektör temsilcilerinin katkılarıyla son halini alacak olan düzenlemenin yıl sonunda yürürlüğe girmesi bekleniyor.

Yasaklanacak tek kullanımlık plastik ürünlerle yıllık 1,5 milyon ton karbondioksit eşdeğerinde karbon salımı önlenecek ve 1,5 milyar liralık atık yönetimi maliyetinden tasarruf sağlanacak.

Plastik ürünlerin yerine çevre dostu cam, porselen, ahşap ve karton alternatifler sunulacak.

Gelecek dönemde, kısmen plastik içeren içecek bardakları, gıda kapları, kargo poşetleri, ıslak mendiller ve temizlik havluları gibi ürünlerin de tüketiminin azaltılması için kısıtlama ve işaretleme gibi önlemler planlanıyor.

Türkiye'de Plastik Kullanımı 2022'de Yüksek Seviyede

Bakanlık, Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) ile beraber yaptığı araştırmada, halkın tek kullanımlık plastiklere dair tutumunu inceledi.

Araştırmaya göre, insanların yüzde 77,65'i günlük yaşamda plastik kullanımını azaltmayı destekliyor, yüzde 9,99'u ise buna karşı çıkıyor. Yüzde 72,52'si bu ürünlerden daha az satın almayı düşünürken, yüzde 11,68'i bu fikre katılmıyor.

Katılımcıların yüzde 76,40'ı plastik pipet, tabak, çatal-bıçak, kaşık ve bardak gibi ürünlerin kullanımının kısıtlanmasını faydalı buluyor ve yüzde 60,02'si bu ürünlerin yasaklanmasını destekliyor.

Çoğunluğu oluşturan yüzde 78,71, kısıtlama veya yasak durumunda kağıt, karton ve ahşap gibi alternatif malzemelerin kullanımını destekliyor. Yüzde 80,12 ise metal, porselen ve seramik gibi tekrar kullanılabilir ürünlere geçişi onaylıyor.

2022 yılında Türkiye'de 2 bin 858 ton kulak pamuğu çubuğu, 32 bin 406 ton çatal kaşık, 25 bin 584 ton tabak, 10 bin 234 ton pipet, 5 bin 117 ton plastik karıştırıcı, 63 bin ton gıda kabı, 120 bin ton plastik bardak ve 155 bin 935 ton içecek şişesi gibi toplamda 709 bin 348 ton tek kullanımlık plastik tüketildi.

Avrupa'da Geniş Kapsamlı Yasaklar

Avrupa Birliği'nin 2019 yılında kabul ettiği Tek Kullanımlık Plastikler Direktifi kapsamında, Fransa birçok tek kullanımlık plastik ürünü yasakladı ve geri dönüşüm hedeflerini yükseltti.

Almanya ise direktifin maddelerini ulusal yasalarına dahil etti ve üreticilerden raporlama talep ederek çevresel projeleri finansal mekanizmalarla destekledi.

İspanya, plastik satışını yasaklayan maddeleri uygulamaya koyarken, sürdürülebilir malzemelere geçişi teşvik etmek için plastik ambalajlara vergi getirdi.

Hollanda, 2023 yılında belirli ürünlerde ücretlendirmeye başladı ve 2024'ten itibaren bazı ürünlerin satışını durdurmayı planladı.

İrlanda ise ıslak mendil ve tek kullanımlık servis ürünlerini yasaklayarak, bardaklar için ek ücret uygulamayı düşünüyor.

İtalya, kompostlanabilir plastiklere istisna tanırken, Yunanistan kamu sektöründe tek kullanımlık ürünleri yasakladı.

Estonya, Letonya, Polonya, Slovenya ve Finlandiya, direktifi ulusal yasalarına entegre etmek için çalışmalarını sürdürüyor.