Türkiye ve Özbekistan Diplomatik İlişkilerinin 34. Yılını Kutluyor

Taşkent

Türkiye, 31 Ağustos 1991'de bağımsızlığını ilan eden Özbekistan'ı 16 Aralık 1991'de tanıyan ilk ülke olarak, 4 Mart 1992'de diplomatik ilişkiler kurdu.

Özbekistan'da büyükelçilik açan ilk ülke Türkiye oldu. Türkiye'nin Taşkent Büyükelçiliği Nisan 1992'de, Özbekistan'ın Ankara Büyükelçiliği ise Ocak 1993'te faaliyete başladı.

Özbekistan'ın bağımsızlığından sonraki 24 yıllık dönemde, iki ülke ilişkileri çeşitli sebeplerle dalgalı bir seyir izledi.

Özbekistan, jeostratejik konumu, zengin kültürel mirası, ekonomik potansiyeli, 38 milyonu aşkın nüfusu ve Orta Asya'daki komşu ülkeleriyle bölgenin kilit ülkelerinden biridir. Türkiye-Özbekistan ilişkilerinde yeni dönem, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın Kasım 2016'da Semerkant'a ziyaretiyle başladı.

Bu ziyaret sırasında Erdoğan, Özbekistan Cumhurbaşkanı Şevket Mirziyoyev ile görüşerek ikili ilişkileri canlandırdı. Mirziyoyev, Ekim 2017'de 21 yıl aradan sonra Türkiye'yi ziyaret eden en üst düzey Özbek yetkili oldu.

İlişkiler Yüksek Düzeyli Stratejik Ortaklık Seviyesine Çıkarıldı

İki ülke liderleri arasındaki yakın dostluk ve güçlü siyasi irade sayesinde, Türkiye-Özbekistan ilişkileri 2017'de stratejik ortaklık düzeyine yükseltildi. Türkiye-Özbekistan Karma Ekonomik Komisyonu Toplantıları yeniden düzenlenmeye başlandı.

2018'de iki liderin öncülüğünde Türkiye-Özbekistan Yüksek Düzeyli Stratejik İşbirliği Konseyi kuruldu. Konseyin ilk oturumu Şubat 2020'de Ankara'da, ikinci oturumu Mart 2022'de Taşkent'te, üçüncü oturumu ise Haziran 2024'te Ankara'da yapıldı.

Son yıllarda üst düzey ziyaretler ve temaslar yoğunlaştı. İki lider son üç yılda beş kez karşılıklı ziyaret gerçekleştirdi.

Özbekistan Cumhurbaşkanı Mirziyoyev, en son ocak ayında Ankara'ya resmi bir ziyaret yaparken, Türkiye-Özbekistan Yüksek Düzeyli Stratejik İşbirliği Konseyi'nin dördüncü oturumu gerçekleşti.

Toplantıda, Cumhurbaşkanı Erdoğan ve Mirziyoyev, "Türkiye-Özbekistan Yüksek Düzeyli Stratejik İşbirliği Konseyi 4. Toplantısı Ortak Bildirisi" ve "Türkiye Cumhuriyeti ile Özbekistan Cumhuriyeti Arasında Kapsamlı Stratejik Ortaklık İlişkilerinin İşbirliği Mekanizmaları Hakkında Karar" imzalarken, çeşitli alanlarda işbirliğine yönelik 10'dan fazla anlaşma imzaladılar.

Bu ziyaretten önce Ankara'da Türkiye-Özbekistan Ortak Stratejik Planlama Grubu Dördüncü Toplantısı ve iki ülkenin dışişleri, içişleri ve savunma bakanları ile istihbarat başkanlarının katılımıyla Türkiye-Özbekistan 4+4 Mekanizması Birinci Toplantısı yapıldı.

Özbekistan Zor Günlerin Dostu Olduğunu Gösterdi

Şubat 2023'te Türkiye'de meydana gelen depremlerin ardından Özbekistan, iki ülke arasındaki sağlam bağların bir göstergesi olarak hızla yardım ederek "kara gün dostu" olduğunu kanıtladı.

Deprem sonrası arama-kurtarma ve sağlık ekiplerini Türkiye'ye gönderen Özbekistan, yaklaşık 700 ton yardım malzemesi ulaştırdı. Ayrıca birçok Özbek vatandaşı afet bölgelerinde gönüllü olarak çalışmalara katıldı.

Özbekistan hükümeti, Hatay'da depremzedeler için 306 daireden oluşan bir konut projesi gerçekleştirdi.

Mirziyoyev'in son Türkiye ziyaretinde, Özbekistan hükümetinin Hatay'da inşa ettiği konutların yer aldığı Özbekistan Mahallesi'nin açılışı yapıldı. Törende, iki ülke lideri bazı ailelere yeni evlerinin anahtarlarını teslim etti.

Mirziyoyev, bu etkinlikte "dost kara günde belli olur" atasözünü hatırlatarak, halkının o zor günlerde Türk halkının acısını kendi sorunları gibi kabul ettiğini ve dayanışma sergilediğini ifade etti.

6 Şubat depremlerinin ardından Özbekistan'dan birçok arama kurtarma görevlisi Türkiye'ye gelerek deprem bölgelerinde çalıştı ve bu şekilde ülkesinin "kardeşlik görevini" yerine getirdiğini vurguladı.

Mirziyoyev, Hatay'da yapılan deprem konutlarının "ata yurdunun mütevazı bir katkısı" olarak görülmesini isteyerek şöyle dedi:

"Bu refah yerleşimleri ve güzel binalar, zorlu sınavlarda başlarını eğmeyen cesur Türk halkıyla olan ebedi dostluğumuzun parlak bir sembolü olacak. Yeni evleriniz hayırlı olsun.

Bugünün istikrarsız ve hızla değişen dünyasında temiz hedeflerimizi iyi niyetlerle birleştirip cesurca ilerlersek, aynı köklere sahip halklarımızı hiçbir güç, hiçbir tehlike yenemez."

Türkiye, Özbekistan'ın Önemli Ticari Ortağı

Türkiye ile Özbekistan arasındaki ticari ilişkiler son yıllarda önemli bir ivme kazandı. 2016'da 1 milyar 242 milyon dolar olan ticaret hacmi, 2025'te 3 milyar doları aştı. Taraflar, yakın vadede bu rakamı 5 milyar dolara, uzun vadede ise 10 milyar dolara çıkarmayı hedefliyor.

Türkiye, Özbekistan'ın dış ticaretinde yüzde 3,7'lik payla en büyük dördüncü ticari ortağı haline geldi.

Türkiye'nin 2025'te Özbekistan'a ihracatı 1 milyar 888 milyon 100 bin dolar, Özbekistan'dan ithalatı ise 1 milyar 136 milyon 400 bin dolar olarak kaydedildi.

Türkiye, Özbekistan'a makine, elektronik cihazlar, mobilya, prefabrik yapılar, motorlu taşıtlar, tekstil, gıda ve tüketim ürünleri ihraç ederken, Özbekistan'dan plastik ürünler, bakır, çinko ve pamuk ipliği ithal ediyor.

Eğitimde İşbirliği Gelişiyor

İki ülke arasında eğitim, sağlık ve kültür alanında işbirlikleri de gelişti. Sağlık ve eğitim forumları düzenlenerek somut projelere imza atıldı.

Özbekistan'da TOBB Ekonomi ve Teknoloji Üniversitesi Taşkent Şubesi, Buhara'da Sağlık Bilimleri Üniversitesi İbni Sina Tıp Fakültesi ve Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksekokulu, Semerkant'ta SBÜ Tıp Fakültesi ve Taşkent'te SBÜ Hemşirelik Akademisi faaliyet gösteriyor.

Taşkent'te Yunus Emre Türk Kültür Merkezi hizmet verirken, Semerkant İnşaat ve Mimarlık Üniversitesi'nde bir Türk akademisyen rektörlük görevini yürütüyor.

Taşkent'te geçen yıl açılan Uluslararası Türk Devletleri Üniversitesi'nde İstanbul Teknik Üniversitesi, Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Hacettepe Üniversitesi ve Ege Üniversitesinin müfredatlarıyla mühendislik, bilişim, sağlık ve tarım programlarında eğitim veriliyor.

Havayolu Bağlantıları Artıyor

Mirziyoyev'in göreve gelmesiyle vize işlemlerinde kolaylık sağlandı. 2018'de Türk vatandaşlarına 30 günlük vize muafiyeti tanınmasıyla karşılıklı ziyaretler arttı.

2016'da Türkiye'ye gelen Özbek sayısı yaklaşık 150 binken, 2025'te bu rakam 500 bine yaklaştı. Haftalık uçak seferleri 2016'ya kadar 5 iken şimdi 100'e çıktı.

Karşılıklı ilişkilerin gelişmesiyle iki ülke hava yolları farklı güzergahlar sunmaya başladı. Taşkent-İstanbul hattının yanı sıra Ankara, İzmir ve Trabzon ile Semerkant, Buhara, Ürgenç, Namangan ve Fergana arasında uçuşlar yapılıyor.

Geçen yıl imzalanan Turizm Alanında Niyet Protokolü ve Eylem Planı ile uçuşların artırılması ve karşılıklı ziyaretçi sayısının 1 milyona çıkarılması hedefleniyor.