Türkiye'de Bakım Sorumluluğu: 18-74 Yaş Arası Kişilerin Yüzde 43'ü Yük Altında

Türkiye İstatistik Kurumu, 2025 yılına dair "İş ve Aile Yaşamının Uyumu" raporunu kamuoyuna sundu.

Bu kapsamda yapılan araştırma, "Hanehalkı İşgücü Araştırması" ile birlikte, 18-74 yaş arası bireylerden oluşan birinci görüşme hanelerine uygulandı. Araştırma, kullanılan değişkenler ve yöntem bakımından önceki çalışmalardan farklılık göstermektedir.

Avrupa Birliği ülkeleriyle eş zamanlı olarak yürütülen bu çalışma, bireylerin iş gücüne katılım oranlarını, bakım sorumluluklarını ve bu sorumlulukların iş ve aile yaşamındaki etkilerini incelemeyi amaçlıyor.

Bakım sorumluluğu, kişinin aynı evde veya farklı bir konumda yaşayan ve düzenli olarak ilgilendiği 15 yaş altındaki çocuklar, torunlar ile 15 yaş ve üzeri hasta, engelli çocuklar, eşler veya bakıma muhtaç akrabaları kapsıyor.

2025 yılı verilerine göre, 18-74 yaş grubundaki 59 milyon 127 bin kişinin yüzde 43,1'inin bakım sorumluluğu bulunuyor. Bu oran erkeklerde yüzde 40,6 iken, kadınlarda yüzde 45,6 olarak kaydedildi.

Bu yaş grubunda iş gücüne katılım oranı yüzde 58,2 olarak belirlenirken, bakım sorumluluğu olan bireylerde bu oran yüzde 60,5, olmayanlarda ise yüzde 56,4 olarak ölçüldü.

Kadınlarda bakım sorumluluğu olanların iş gücüne katılım oranı yüzde 37,8 iken, bu oran sorumluluğu olmayanlarda yüzde 41,7 olarak kaydedildi. Erkeklerde ise bu oranlar sırasıyla yüzde 86 ve yüzde 70 olarak belirlendi.

Geçtiğimiz yıl, 18-74 yaş grubundaki istihdamdaki kişilerin yüzde 39'unun yalnızca çocuk bakım sorumluluğu bulunurken, yalnızca torun bakım sorumluluğu olanların oranı yüzde 2,3 ve yalnızca yetişkin bakım sorumluluğu olanların oranı da yüzde 2,3 olarak kaydedildi.

Çocuk ve yetişkin bakımını veya torun ve yetişkin bakımını birlikte üstlenenlerin oranı ise yüzde 2,1 olarak hesaplandı.

15 yaş altı çocuk bakım sorumluluğu olan ve çalışan bireylerin yüzde 14'ü kurumsal bakım merkezlerinden, yüzde 1,6'sı evde ücretli bakım hizmetinden, yüzde 1,4'ü ise her iki hizmetten birlikte yararlandı. Bu kişilerin yüzde 83'ü ise profesyonel bakım hizmeti almadı.

Yetişkin bakım sorumluluğu olan çalışanların yüzde 17'si evde ücretli bakım hizmetinden, yüzde 3,6'sı ise kurumsal bakım merkezlerinden faydalanırken, yüzde 79,3'ü bakım hizmeti kullanmadı.

Bakım sorumluluğu olan çalışanlardan çocuk bakım hizmeti kullanmayanların yüzde 50,8'i bakımı kendisi veya eşiyle birlikte üstleniyor. Bu kişilerin yüzde 19,7'si çocukların kendilerine bakabildiğini ifade ederken, yüzde 17,6'sı profesyonel bakım hizmetinin maliyetinin yüksek olduğunu belirtti. Yüzde 5,5'i ise bakımı büyükanne, büyükbaba veya diğer yakınlarıyla yürüttüğünü bildirdi.

Yetişkin bakım hizmeti kullanmayanların yüzde 72,6'sı profesyonel bakım hizmetine ihtiyaç duymadığını belirtti.

Profesyonel bakım hizmeti kullanmayanların yüzde 17,9'u maliyetin yüksek olduğunu ve yüzde 5,3'ü yakın mesafede bakım hizmeti veya boş kontenjan bulunmadığını dile getirdi.

Çalışan ve bakım sorumluluğu olanların yüzde 70,1'i iş ve bakım sorumluluğunu birlikte yürütürken zorluk yaşamadığını belirtti.

Zorluk yaşayan 4 milyon 303 bin kişinin yüzde 38,4'ü uzun çalışma saatlerini, yüzde 26,9'u zahmetli veya yorucu işleri, yüzde 8,9'u ise ev ve iş arasındaki uzun mesafeyi sebep olarak gösterdi.

Uzun çalışma saatleri nedeniyle zorluk yaşayan erkeklerin oranı yüzde 39,3 iken, bu oran kadınlarda yüzde 36,4 olarak kaydedildi.