Türkiye'de Çocukların Dijital Dünyada Güvenliği İçin Yeni Adımlar Atılıyor

Küresel ölçekte sosyal medya platformları, yaş sınırlamaları getirerek çocukların çevrim içi güvenliğini artırmaya yönelik adımlar atarken, Türkiye de bu konuda yeni düzenlemelerle dikkat çekiyor. TBMM'de görüşülen ve çocukların sosyal medya kullanımını kısıtlamayı amaçlayan yasa teklifi, Türkiye'yi bu alanda politika belirleyen ülkeler arasına sokmaya hazırlanıyor.

Türkiye Büyük Millet Meclisi'nde (TBMM) ele alınan bir kanun teklifi, 15 yaş altındaki çocukların sosyal medya platformlarında hizmet almasını sınırlandırmak amacıyla gündemdeki yerini aldı. Bu yasa teklifi, Türkiye'yi çocukların sosyal medya kullanımına yaş sınırlaması getiren ülkeler arasında konumlandırıyor.

Kanun teklifi, yalnızca erişim kısıtlamasını değil, aynı zamanda yaş doğrulama, çocuklara uygun hizmet tasarımı ve ebeveyn kontrolü gibi konularda platformlara yeni sorumluluklar yükleyen geniş kapsamlı bir düzenleme sunuyor.

4 Mart'ta TBMM Başkanlığı'na sunulan yasaya göre, sosyal medya sağlayıcıları artık 15 yaşını doldurmamış çocuklara hizmet veremeyecekler. Platformların bu yasağı uygulamak için yaş doğrulama gibi gerekli önlemleri alması gerekiyor.

Ayrıca, 15 yaşını doldurmuş çocuklar için yetişkinlerden farklı bir kullanıcı deneyimi sağlanması ve ebeveynlerin çocuklarının çevrim içi etkinliklerini izleyebilmesine, kullanım sürelerini yönetebilmesine ve hesap ayarlarını kontrol edebilmesine olanak tanıyacak araçların sunulması bekleniyor.

Yasa teklifinin gerekçeleri arasında, çocukların dijital ortamda karşılaşabileceği zararlı içerikler, siber zorbalık ve dijital bağımlılık gibi risklerle mücadele edilerek, onların fiziksel, zihinsel, psikolojik ve sosyal gelişiminin korunmasının hedeflendiği belirtiliyor.

Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanı Mahinur Özdemir Göktaş, 15 yaş altına yönelik sosyal medya düzenlemesinin 1,5 yıl süren çalışmaların sonucu olduğunu ve çocukları dijital dünyada karşılaşabilecekleri risklerden korumaya yönelik önlemlerin Türkiye dışında da birçok ülkede uygulandığını ifade etti.

Türkiye'deki bu tartışma, çocukların çevrim içi güvenliğini devlet, aile ve platformların sorumluluğu çerçevesinde yeniden tanımlamaya çalışan global eğilimin bir parçası olarak gelişiyor.

Örneğin, Avustralya'da 2024 yılında yapılan yasal değişiklikler, 16 yaş altındaki çocukların sosyal medya kullanımına sınırlama getirmiştir. Bu düzenleme kapsamında, 10 Aralık 2025 tarihinden itibaren bazı sosyal medya platformları, bu yaş grubundaki kullanıcıların yeni hesap açmasını engellemek zorunda kalacak.

Avustralya hükümeti, bu modeli, çocukları gelişimlerinin kritik döneminde korumaya yönelik "dünya çapında ilk" düzenleme olarak nitelendiriyor.

ABD'de ise farklı eyaletlerde değişen uygulamalar söz konusu. Örneğin, Florida yasası, sosyal medya platformlarının 14 yaşın altındaki çocukların hesap açmasını engelliyor ve 14-15 yaş grubundakiler için ebeveyn izni şartı getiriyor.

Bu düzenlemelerin uygulanmasıyla ilgili hukuki tartışmalar devam etse de, Florida örneği, ABD'de çocukların sosyal medya kullanımına doğrudan yaş sınırı getiren en dikkat çekici örneklerden biri olarak öne çıkıyor.

Avrupa'da da hükümetler bu konuyu gündemlerine alırken, Norveç geçen yıl sosyal medya erişimi için mutlak yaş sınırının 15'e çıkarılması amacıyla bir yasal danışma süreci başlatacağını duyurdu.

Fransa'da ise 15 yaş altı için kısıtlamalar tartışılırken, Avrupa Komisyonu Ocak ayında üye devletlerin çocuklar için dijital yaş sınırı belirleyebileceğini ve büyük platformların buna uyması gerektiğini bildirdi.

Ancak Avrupa Birliği düzeyinde yaklaşım, doğrudan tüm sosyal medya hizmetleri için tek bir yaş yasağı yerine, çocukların korunmasına yönelik güvenlik ve doğrulama tedbirlerinin güçlendirilmesi üzerine odaklanıyor.

Avrupa Komisyonu, yaş doğrulamanın özellikle çocukların yetişkinlere yönelik içeriklere erişimini önlemede etkili bir araç olduğunu vurgularken, 26 Mart'ta Snapchat hakkında çocukların korunmasına yönelik yükümlülüklerini yeterince yerine getirip getirmediği konusunda resmi bir inceleme başlattı.

Endonezya da çocukların dijital platformlara erişimini sınırlayan yeni bir düzenlemeyi hayata geçirdi. 16 yaş altındaki çocukların YouTube, TikTok, Instagram, Facebook, X ve Roblox gibi platformlara erişimini kısıtlayan kurallar uygulamaya konuldu.

Bu konudaki görüşlerini paylaşan Yeditepe Üniversitesi Rehberlik ve Psikolojik Danışmanlık Bölümü Başkanı Doç. Dr. Serdar Körük, düzenlemenin yalnızca yaş sınırı getirmekten ibaret olmadığını, çocukların korunması, platformların sorumluluğu ve algoritmaların şeffaflığı gibi üç önemli eksen üzerine kurulu olduğunu belirtti.

Körük, taslakta 13 yaş altı çocuklar için doğrudan erişim kısıtlaması, 13-15 yaş arası için ise ebeveyn gözetiminde sınırlı kullanım öngörüldüğünü ifade ederek, kanunun içeriği hakkında şu bilgileri verdi:

"Çocukların korunması birinci ayak. İkinci ayak da bu platformların daha fazla sorumlu tutulması. Bu sosyal medya platformları şimdiye kadar çoğunlukla aracı ve pasif konumdayken, yeni yasayla birlikte hukuki olarak daha fazla sorumluluk yüklenmesi planlanıyor. Üçüncü olarak da algoritmaların şeffaf olması. Sosyal medyada 'reels' ve 'keşfet' gibi alanlarda çıkan videolar belirli algoritmalara göre çalışıyor. Yeni yasaya göre, bu algoritmalar karşıdaki kişinin yaşına ve gelişimsel dönemine uygun olarak planlanmalı. Özellikle genç yaşlardaki bireylere, cinsellik, saldırganlık, şiddet, öfke gibi konularda algoritmaların gösterilmemesi gerekiyor. Yani yeni yasa, hem geçirilen süreyi sınırlandırmayı hem de içeriği daha sağlıklı hale getirmeyi hedefliyor."

Dr. Körük, ergenliğin, kimlik gelişiminin yoğun olarak yaşandığı bir dönem olduğunu ve sosyal medyada alınan aşırı geri bildirimlerin gençlerin psikolojik dengesini olumsuz etkileyebileceğini vurguladı.

Çocukların dijital ortamda şiddet, zorbalık ve zararlı içeriklere maruz kalmasının davranışlarını etkileyebileceğini belirten Körük, "Çocuk, sosyal medya yoluyla şiddet ve savaş eylemleriyle cinsel içerikli yayınları ne kadar çok görürse ve modellerse, günlük hayatta da aynı davranışları uygulayabilir. Ancak gerçek hayatta, sosyal medyadaki gibi bir senaryo ile karşılaşmıyor, çünkü sosyal medya daha kurgusal. Gerçek hayatta bunu göremediğinde bir uyumsuzluk oluşabilir." dedi.

Körük, ergenlik döneminde "ben merkezci" düşünce yapısının sosyal medyayla daha da güçlenebileceğini ve bu yaş dönemindeki gençlerin onaylanma ihtiyacının dijital etkileşimlerle beslendiğini, ancak bunun sağlıksız ve tehlikeli bir psikolojik duruma yol açabileceğini söyledi.

Yaş sınırının önemli bir adım olduğunu, ancak tek başına yeterli olmadığını ifade eden Körük, eğitim sisteminde bilinçli teknoloji kullanımına yönelik derslerin bulunması gerektiğini belirtti.

Körük, sürecin doğru yönetilebilmesi için ebeveynlerin de çok önemli bir rolü olduğunu belirterek sözlerini şöyle tamamladı:

"Çocuğun teknolojiyle ilişkisi yoktur. Ailenin teknolojiyle ilişkisi vardır. Çocuk bu ilişkinin bir parçasıdır. Evdeki tüm kurallar sadece çocuklar için değil, aile için de geçerlidir. Ailenin teknolojiyle sağlıklı bir ilişkisi varsa, çocuğun da sağlıklı bir ilişkisi olur. Çocuk büyürken, ebeveynlerinin teknolojiyle olan ilişkisini gözlemler. Bilgisayarla, filmle, televizyonla olan ilişkilerini de gözlemler. Onların aldığı hazzı da gözlemler ve kendisi de o yöne meyleder. Aileler, çocuklarının teknolojiyi bırakıp daha entelektüel faaliyetlerle meşgul olmasını istiyorsa, kendileri de teknolojiyi bırakıp model olmaları gerekiyor."