Ukrayna-İsrail Arasında Tahıl Krizi

Kiev yönetimi, İsrail'i Rusya'nın Ukrayna'dan yasa dışı yollarla çıkardığı tahılları satın almakla suçladı. Bu suçlama iki ülke arasında diplomatik bir gerilim yarattı. İsrail, söz konusu tahıl yüklü geminin Hayfa Limanı'na yanaşmasına izin vermeyerek geri çevirdiğini açıkladı.

Ukrayna, Rusya'nın 2014 yılında ilhak ettiği Kırım ve 2022 sonrası işgal ettiği dört bölgeden elde edilen tahılların 'çalıntı' olduğunu iddia ediyor. Bu tahılların Rusya tarafından başka ülkelere satılmasına ise karşı çıkıyor.

Anadolu Ajansı, Tel Aviv ve Kiev arasında yaşanan tahıl gerginliğinin ardından İsrail'in buğday ithalat politikaları ve Rusya-Ukrayna savaşı sonrası yaşanan tahıl krizini değerlendirdi.

ABD Tarım Bakanlığı Ekonomik Araştırma Servisi'nin (USDA Economic Research Service) 23 Mart tarihli raporuna göre, İsrail buğday ihtiyacının yüzde 90'ını ithal etmekte, yerli üretim ise sadece yüzde 10 oranında kalmaktadır.

Raporda, İsrail'in 2026-2027 yılları için buğday ithalatının 2,15 milyon tona çıkmasının beklendiği belirtilirken, bu ithalatın yüzde 70-80'inin Rusya'dan yapılması öngörülüyor. Ukrayna ve Romanya ise diğer önemli tedarikçiler arasında yer alıyor.

Rusya Federal Tarım İhracat Kalkınma Merkezi'nin (Agroexport) verilerine göre, Rusya İsrail'in buğday ithalatının yaklaşık yüzde 90'ını karşılıyor ve bu ülkenin en büyük buğday tedarikçisi konumunda.

Agroexport, İsrail'in 2020-2021 döneminde Rusya'dan yaptığı buğday ithalatının 600 bin ton ile yüzde 39 iken, 2024-2025 döneminde bunun 1,6 milyon tona ve yüzde 89 oranına ulaştığını belirtti.

Romanya ve Ukrayna'nın ise İsrail'e olan ihracatlarının azaldığı, Romanya'nın 300 bin tondan 26 bin tona, Ukrayna'nın ise 200 bin tondan 100 bin tona düştüğü ifade edildi.

Şubat 2022'de başlayan Rusya-Ukrayna Savaşı sonrası İsrail, tahıl ithalat stratejisini yeniden gözden geçirdi.

Karadeniz'e kıyısı olan ülkelerden, özellikle Rusya, Ukrayna ve Romanya'dan yüksek oranda tahıl ithal eden İsrail, bu savaştan etkilenmiş durumda.

İsrail hükümeti, Eylül 2023'te tahıl ithalatını çeşitlendirmek amacıyla 'Buğdaya İyi Bak' adlı bir girişim başlattı.

Tarım ve Gıda Güvenliği Bakanlığı, 2035 yılına kadar yerli buğday üretimini yüzde 10'dan yüzde 30'a çıkarma hedefinde.

'Buğdaya İyi Bak' girişimi kapsamında, İsrail, buğday tedarik güvenliğini sağlamak için Moldova, Fas, Kazakistan, Özbekistan, Azerbaycan ve Romanya ile anlaşmalar yaptı.

İsrail'in ekonomi gazetesi 'Globes', 26 Ocak tarihli haberinde, Tel Aviv yönetiminin Rusya ve Ukrayna'dan buğday ithalatında gümrük tarifelerini artırmayı planladığını yazdı.

Ayrıca, ABD'den buğday ithalatını artırmak amacıyla gümrük vergisi muafiyeti içeren bir anlaşma hazırlığında olduğu da belirtildi.

Filistin'de buğday ihtiyacının yüzde 95'i İsrail limanları aracılığıyla ithalatla karşılanıyor.

İsrail, işgal politikaları nedeniyle yerel üretimin kısıtlandığı Filistin'e ithal edilen buğdayı işleyip un olarak satıyor.

Birleşmiş Milletler Ticaret ve Kalkınma Konferansı (UNCTAD) raporlarına göre, İsrail ununun Filistin pazarındaki payı dönem dönem yüzde 70'lere kadar çıkabiliyor.

Ukrayna Dışişleri Bakanı Andrii Sybiha, 27 Nisan'da yaptığı açıklamada, 'Rusya'nın Ukrayna'dan çaldığı' tahılı taşıyan geminin Hayfa'ya ulaştığı gerekçesiyle İsrail'in Kiev Büyükelçisi Michael Brodsky'i Dışişleri Bakanlığına çağırdıklarını belirtti.

İsrail Dışişleri Bakanı Gideon Saar, Ukraynalı mevkidaşına cevaben, diplomatik ilişkilerin özellikle dost ülkeler arasında Twitter veya medya üzerinden yürütülmeyeceğini ifade etti ve Ukrayna'nın resmi bir başvuru yapmadığını belirtti.

Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy, bu tahılı taşıyanları ve bu suçtan kazanç sağlamaya çalışanlara yönelik bir yaptırım paketi hazırladıklarını açıkladı.

Kiev yönetimi, İsrail'e 'Rusya'nın Ukrayna'dan çaldığı' tahılı taşıyan 'Panoramitis' adlı geminin yakalanması için resmi başvuruda bulundu.

Ukrayna Dışişleri Bakanı Sybiha, Ukrayna Başsavcılığının İsrail'e yaptığı başvurunun, uluslararası hukuki yardım talebi olduğunu belirterek, İsrail'den bu talebi ciddiye almasını beklediklerini söyledi.

İsrail Tahıl İthalatçıları Birliği, kriz yaratan geminin İsrail limanına yanaşmasına izin verilmediğini ve geri çevrildiğini duyurdu.