Yapay Zeka Anlatısında Kadınların Etik Katkısı

Ankara

Gelişen büyük dil modellerinin dilsel ve kültürel boyutlarını daha etkili bir şekilde yönetebilmesi için, beşeri bilimler alanındaki uzmanların katkısının önemi giderek artıyor.

Çankaya Üniversitesi Kadın Çalışmaları Uygulama ve Araştırma Merkezi (KADUM) Direktörü ve UNESCO Türkiye Milli Komisyonu Üyesi Prof. Dr. Zeynep Karahan Uslu, bu değişimin özellikle kadınların güçlü olduğu alanlarla örtüştüğünü belirtiyor.

Uslu, teknoloji dünyasında kadınların etkisinin henüz tam anlamıyla hissedilmediğini belirterek, "Büyük teknoloji şirketlerinin üst düzey yöneticileri, yapay zekanın beşeri bilimler mezunlarına olası etkileri konusunda çelişkili görüşler öne sürüyor. Ancak, marka dili oluşturma, iletişim tonu ve kültürel hassasiyetler gibi konularda beşeri bilimler eğitimi almış kişilere ihtiyaç devam edecek." dedi.

Kadınların Yapay Zeka Ekosistemindeki Rolü

Nörobilim çalışmalarına göre, kadınlar sosyal biliş ve hafıza alanlarında daha üstün performans gösterebiliyor.

Uslu, bu verilerin yapay zeka alanında daha kapsayıcı yaklaşımlar geliştirilmesine katkıda bulunabileceğini ifade etti.

Ancak mevcut sektör yapısının bu potansiyelin tam olarak ortaya çıkmasına engel olduğunu belirten Uslu, "Women in Tech Stats 2026 verilerine göre, yapay zeka iş gücünün sadece yüzde 22 ila 30'u kadınlardan oluşuyor. Bu dengesizliğin giderilmesi, yapay zeka alanında devrim niteliğinde bir ilerleme için şart." diye konuştu.

Uslu, temsil sorununun önemli bir engel olduğunu vurguladı.

Büyük dil modellerinin duygusal ipuçlarını tanıyabilmesi ve bilişsel empatiyi taklit edebilmesi bu modellerin gerçek duygular geliştirmesi anlamına gelmiyor. Uslu, "Yapay zeka modelleri, duygusal ipuçlarını tanıyıp empatiyi taklit edebilir ancak gerçek duygular hissetmedikleri için şefkatli ve anlamlı bağlantı kurmaları mümkün değil." dedi.

Yapay Zeka Anlatı Stratejileri ve İnsan Odaklı Yaklaşımlar

Son yıllarda, yapay zeka şirketleri arasındaki rekabet, sadece teknolojik performansla sınırlı kalmayıp, insan odaklı ve etik yaklaşımlar etrafında da şekilleniyor.

Uslu, belirsizlik çağında yaşayan toplumların teknolojiye duyduğu güvenin büyük ölçüde bu anlatılar üzerinden inşa edildiğini belirtti. "Belirsizlik çağında, AI şirketleri hikaye anlatıcılığı ile yapay zekaya güven inşa ediyor." diyen Uslu, kadınların bu anlatılardaki rolünün kritik olabileceğini ifade etti.

Bu etkinin sadece iletişim seviyesinde değil, karar alma ve tasarım süreçlerinde de kadınların yer almasıyla mümkün olabileceğini belirten Uslu, "Kadınların yapay zekada merkezi bir anlatıcı rolü üstlenmesi, etik bir teknoloji dili oluşumuna katkı sağlayabilir." değerlendirmesinde bulundu.

Uslu, kadın akademisyenlerin ve araştırmacıların bu tartışmanın gelişiminde önemli bir rol oynadığını söyledi.

"Fostering Women's Leadership 2024 raporu, yapay zeka araştırmalarında kadın liderliğinin, önyargılı modellerin etik sorunlarını ele alarak daha adil uygulamaların savunulmasına katkı sağladığını gösteriyor." dedi.

Türkiye İçin Yeni Fırsatlar

Türkiye'de de sosyal bilimler eğitimi almış gençler için yapay zeka ekosisteminde yeni kariyer fırsatları doğuyor.

Uslu, "Anlatı tasarımı, yapay zeka etiği ve kullanıcı deneyimi gibi alanlar giderek daha önemli hale geliyor." diyerek sözlerine devam etti.

"Yapay zekanın daha kapsayıcı ve önyargılardan arındırılmış olması için ürün yönetimi, kullanıcı deneyimi ve etik tasarım alanlarında çalışmalar yapılabilir. Türkiye'nin kültürel zenginliği, yapay zeka modellerinin eğitiminde önemli bir kaynak olabilir." diye ekledi.

"Kadın yazarlar ve edebiyatçılar, büyük dil modellerinin eğitimine katkı sağlayabilir. Türkçe gibi diller, kısıtlı kaynaklı olarak sınıflandırıldığından, yerel veriyle eğitilmiş modeller geliştirmek büyük önem taşıyor." dedi.

Uslu, "Tekil başarılı örnekler motivasyon kaynağı olsa da, yapay zeka ekosistemindeki istihdam oranları hala sınırlı. Kadın ve erkek bakış açılarının dengeli olduğu bir ekosistem, daha adil ve kapsayıcı bir teknoloji gelişimine katkı sağlayabilir." diye sözlerini sonlandırdı.