Yüksek Tansiyon ve Dil Altı İlaç Kullanımı

Kardiyoloji uzmanı Doç. Dr. Oğuzhan Yücel, halk arasında yaygın olarak kullanılan dil altı tansiyon ilaçlarının her yüksek tansiyon durumunda güvenli bir çözüm olmadığını belirterek, bu tür durumlarda mutlaka tıbbi bir değerlendirmeye ihtiyaç duyulduğunun altını çizdi.

Birçok kişi tarafından ani tansiyon yükselmelerinde çare olarak görülen dil altı ilaçları, aslında her zaman güvenilir bir çözüm sunmuyor. Tansiyonun kontrolsüz ve hızla düşürülmesi, beyin, kalp ve böbrek gibi organlarda kalıcı hasarlara neden olabiliyor. Büyük Anadolu Samsun Hastanesi'nden Kardiyoloji Uzmanı Doç. Dr. Oğuzhan Yücel, bu konuda önemli uyarılarda bulundu. Doç. Dr. Yücel, "Dil altı tansiyon ilacı" olarak bilinen bazı ilaçların yıllardır ani tansiyon yükselmelerinde hızlı bir çözüm olarak görüldüğünü anlattı. Ancak günümüzde bu yaklaşımın her zaman doğru olmadığını daha iyi anladıklarını belirtti. Kontrolsüz ve hızlı tansiyon düşürmenin bazı hastalar için faydadan çok zarar getirebileceğini vurguladı. Hipertansiyonun toplumda oldukça yaygın bir sorun olduğuna dikkat çeken Dr. Yücel, bu nedenle konunun bireysel bir tercih olmanın ötesinde geniş bir halk sağlığı meselesi olduğunu ifade etti. Dil altı ilaçlarının, resmi ürün bilgilerine göre ağızdan alınan tabletler olduğunu ve halk arasında yerleşmiş olan ifade ile resmi kullanım tanımının aynı olmadığını belirtti. Bir uygulamanın uzun süredir biliniyor olmasının, herkes için doğru ve güvenli olduğu anlamına gelmediğini sözlerine ekledi.

Önemli olan sayı değil, tablo

Dr. Yücel, "Tansiyon yükseldiğinde birçok kişinin aklına ilk olarak ‘Kaç çıktı?’ sorusu gelir. Elbette sayı önemlidir, ancak tıbbi açıdan daha önemli olan soru genellikle şudur: Bu yükselmeye tehlikeli bir belirti eşlik ediyor mu? Her yüksek tansiyon aynı değildir. Bazen kişi sakinleştiğinde ve doğru teknikle yeniden ölçüm yapıldığında değerler düşebilir. Ağrı, korku, panik, uykusuzluk, yoğun stres, merdiven çıkmak gibi faktörler tansiyonu geçici olarak artırabilir. Bu nedenle tek bir ölçüme dayanarak kesin bir yargıya varmak her zaman doğru olmayabilir. Öte yandan asıl tehlike, göğüs ağrısı, nefes darlığı, konuşma bozukluğu, yüzde kayma, kol ya da bacakta güçsüzlük, görme kaybı gibi belirtilerle kendini gösterebilir. Hekimlerin öncelikli olarak dikkat ettiği nokta tansiyonun kaç çıktığı değil, bu yüksekliğin vücutta hangi belirtilerle birlikte görüldüğüdür. Bu yüzden konu, ‘Tansiyonum yükseldi, bir hap alayım’ kadar basit değildir. Bazı hastalarda aslında ihtiyaç duyulan şey, evde kendi kendine ilaç almak değil, acil tıbbi değerlendirme yapılmasıdır." diye konuştu.

"Her yüksek tansiyon acil değildir, ancak bazıları gerçekten acildir"

"Her yüksek tansiyon acil değildir, ancak bazıları gerçekten acildir" diyen Dr. Yücel, "Toplumda sık yapılan hatalardan biri, her yüksek tansiyon değerini aynı şekilde değerlendirmektir. Oysa güncel tıbbi yaklaşım, iki farklı tabloyu birbirinden ayırır. İlk durumda, tansiyon yüksek olsa dahi ciddi bir yakınması olmayan ve hedef organ hasarı düşündüren belirti taşımayan durum söz konusudur. Bu kişilerde amaç, tansiyonu dakikalar içinde sert bir şekilde düşürmek değildir. Önce ölçüm doğrulanır, hasta dinlendirilir, ilacını düzenli alıp almadığı sorgulanır ve gerekiyorsa tedavi hekim kontrolünde düzenlenir. İkinci durum ise gerçekten tehlikeli olan tablodur. Yüksek tansiyonla birlikte göğüs ağrısı, nefes darlığı, ani nörolojik belirti, bilinç değişikliği, görme kaybı ya da konuşma bozukluğu gibi belirtiler varsa durum acil olabilir. Böyle bir durumda evde çözüm aramak yerine acil yardım zincirine başvurmak gerekir. Tansiyon ne kadar yüksekse, o kadar hızlı düşürmek gerektiği inancı yaygındır. Ancak bu düşünce her zaman doğru değildir. Özellikle ileri yaşta ve uzun süredir hipertansiyonu olan kişilerde vücut belirli kan basıncı düzeylerine zaman içinde uyum sağlayabilir. Bu nedenle tansiyonun ani şekilde düşürülmesi, beyin, kalp ve böbrek gibi organlara giden kan akımını olumsuz etkileyebilir." dedi.

Evde ne yapılmalı, ne yapılmamalı?

Doç. Dr. Oğuzhan Yücel, şöyle devam etti:

"Öncelikle kişi çok yüksek bir ölçüm gördüğünde panik yapmamalıdır. Ölçümün doğru teknikle yapılıp yapılmadığı, manşonun uygun olup olmadığı, kişinin birkaç dakika dinlenip dinlenmediği, kısa süre önce kahve ya da sigara tüketip tüketmediği gibi faktörler önemlidir. Uygun koşullarda birkaç dakika dinlenip ölçüm tekrarlanmalıdır. Evde doğru ölçüm için dikkat edilmesi gereken bazı basit kurallar vardır: Ölçümden önce kısa bir dinlenme süresi olmalı, kişi konuşmadan oturmalı, sırtı desteklenmeli, kol kalp seviyesinde tutulmalı ve ölçüm mümkünse art arda birkaç kez değerlendirilmelidir. Tek bir ölçüm, özellikle kaygılı anlarda yanıltıcı olabilir. İkinci önemli nokta, başkasının ilacını kullanmamaktır. Komşunun, eşin, dostun ya da akrabanın ‘bana iyi geliyor’ dediği bir ilaç, başka biri için güvenli olmayabilir. Tansiyon ilaçları kişiye özel tedavi planının parçasıdır. Aynı ilaç, farklı hastalarda farklı etki ve riskler doğurabilir. Bu nedenle başkasının ilacını kullanmaktan kaçınılmalıdır. Üçüncü nokta, bu ilaçları ‘evde dursun, yükselince alırım’ mantığıyla genel bir çözüm gibi görmemektir. Böyle bir yaklaşım, altta yatan tehlikeli bir durumu gözden kaçırabilir."

Hangi durumlarda acile başvurulmalı?

Yücel, şu bilgileri verdi:

"Yüksek tansiyona şu belirtilerden biri eşlik ediyorsa kişi beklememeli; 112’yi aramalı ya da en yakın acil servise başvurmalıdır:

Göğüs ağrısı veya göğüste baskı hissi, nefes darlığı, konuşma bozukluğu, yüzde kayma, kol veya bacakta güçsüzlük, ani görme kaybı veya belirgin görme bozukluğu, bilinç bulanıklığı, sersemlik ya da bayılma, çok şiddetli ve alışılmadık baş ağrısı. Bu belirtiler varken konuyu yalnızca ‘tansiyon yükseldi’ diye görmek yanıltıcı olabilir. Çünkü bazen yüksek tansiyon asıl sorunun nedeni değil, sonucudur; bazen de acil müdahale gerektiren hastalıklarla birlikte görülür. Toplumda bazı uygulamalar yıllar içinde öylesine yerleşir ki, insanlar bunları neredeyse tartışılmaz doğru kabul eder. ‘Dil altı tansiyon ilacı’ anlayışı da büyük ölçüde böyle bir alışkanlığın ürünüdür. Geçmişte bazı ortamlarda bu tür uygulamalar daha sık görülmüş olabilir. Ancak güncel tıbbın bakışı, yüksek tansiyon yönetiminde daha seçici, daha kontrollü ve daha güvenli olma yönündedir. Bugün asıl amaç, tansiyonu gelişigüzel ve hızla düşürmek değil; hangi hastanın gerçekten acil durumda olduğunu ayırt etmek ve tedaviyi buna göre planlamaktır. Bu da bize çok açık bir kamu sağlığı mesajı verir: Her yüksek tansiyon tablosu ‘dil altına bir hap atıp geçsin’ anlayışıyla yönetilmemelidir."

Doğru yaklaşım; doğru hastada, doğru değerlendirme

Dr. Yücel, açıklamasını şöyle tamamladı:

Yüksek tansiyonla yaşayan kişiler için en etkili koruma, yalnızca kriz anında ne yapılacağını bilmek değildir. Düzenli takip, ilaç uyumu, tuz kısıtlaması, kilo kontrolü, egzersiz ve hekim önerilerine bağlı kalmak, ani yükselmelerde panik çözüm aramaktan çok daha değerlidir. Halk arasında ‘dil altı tansiyon ilacı’ diye bilinen ilaçlar, sanıldığı kadar basit bir çözüm değildir. Tansiyonu hızlıca düşürmek her zaman doğru tedavi anlamına gelmez. Doğru yaklaşım; doğru hastada, doğru zamanda ve doğru değerlendirmeyle belirlenir. Akılda tutulması gereken en önemli cümle belki de şudur: Yüksek tansiyon tek başına bir sayı değildir; bazen dikkatle değerlendirilmesi gereken bir uyarıdır. Bu uyarıyı doğru okumak, yanlış bir alışkanlıktan daha değerlidir. Kısa hatırlatma: Her yüksek tansiyon tablosu evde ‘dil altı’ diye bilinen ilaçlarla müdahale gerektirmez. Asıl önemli olan, tehlike işareti olup olmadığını ayırt etmek ve gerektiğinde zaman kaybetmeden tıbbi yardım almaktır."