Zirai Don Tehlikesine Karşı Etkili Koruma Yöntemleri

Meltem Güneş - Geçtiğimiz yıl Türkiye, meyve üretiminde ciddi hasarlara yol açan büyük bir zirai don felaketi yaşamıştı. Bu yıl, bazı bölgelerde benzer bir durumun etkili olacağı tahmin edilse de, alınacak önlemlerle çiftçilerin zararlarının minimum seviyede tutulması mümkün. Tarım ve Orman Bakanlığı, don tehlikesi olan bölgelerde tarımsal faaliyetlerin sınırlı tutulmasını öneriyor. Don olaylarının mevsimsel dağılımı, potansiyel şiddeti ve hava dağılımı dikkatlice incelenmeli. Nehir kenarları ya da eğimli arazilerdeki ağaçlar ve çalılar, soğuk hava akışını engelleyebilir. Soğuk hava akışını durdurmak amacıyla ağaç sıraları, çalılar ve bodur ağaçlar gibi doğal bariyerler kullanılabilir. İşte zirai donla baş etmenin yolları:

ÜRÜN SEÇİMİ: Aynı dönemde çiçek açan meyve türleri arasında dayanıklılık farklılıkları bulunabilir. Dona hassas bölgelerde, daha geç çiçeklenip dayanıklı olan kayısı çeşitleri, elma türleri veya sert kışlık buğday ve yulaf gibi ürünler tercih edilebilir. Dağlık arazilerde ve güney eğimli tepelerde, bağcılık, meyvecilik ve erkenci patates tarımı için ideal alanlar bulunabilir. Dona duyarlı bitkilerin yetiştirildiği topraklarda fazla işlemden kaçınılmalı. Don riski taşıyan alanlarda, hassas bitkilerin çayır, tahıl, fidanlık gibi yerlerin yanında yetiştirilmemesi önerilir.

HAVA VE BİTKİNİN ISITILMASI: Don riskini azaltmanın en yaygın yollarından biri, ısının kaybını önlemek için uygun ısıtma cihazları kullanmak veya küçük ateşler yakmaktır. Isıtıcılar arazide eşit şekilde dağıtılmalı (8-10 adet/da), çok sayıda küçük ateş, az sayıdaki büyük ateşlere göre daha etkili olabilir. Eğer bir sezonda belirli bir bölgede 2-3'ten fazla don olayı yaşanmıyorsa, ısıtma yöntemi ekonomik ve uygun bir çözüm olabilir. Ancak daha sık don olayları yaşayan bölgelerde ekonomik olmayabilir.

SU UYGULAMASI: Zirai donu önlemede üstten sulama veya yağmurlama sistemi etkili çözümler arasındadır. Ancak bu yöntem, sadece buzun ağırlığını taşıyabilecek bitkilerde kullanılmalıdır. Yağmurlama, bitkilerin suyu soğuduğunda ve donduğunda, kaybolan ısıyı geri kazandırmak için eritme ısısı sağlar.

YABANCI OTLARI TEMİZLEME: Don riskinin arttığı dönemlerde toprağın gevşetilmesi önlenmelidir. Dona hassas türlerin yetiştirildiği yerlerde, don tehlikesi başlamadan yabancı otlar temizlenmeli, fakat başka bir kültürel işlem uygulanmamalıdır.

ÇİÇEKLENMEYİ GECİKTİRME: İlkbahar donlarının sıkça yaşandığı yerlerde, çiçeklenmenin geciktirilmesi için ağaç çevresinde 1 metre çapında kar veya buz blokları yerleştirilebilir. Ayrıca, don olayı bekleniyorsa, sulama sistemi kullanılarak birkaç saat sulama yapılabilir ve bu sayede çiçeklenme birkaç gün ertelenebilir.

ZORLANMIŞ HASAT: Don veya don sıcaklıkları konusunda bir uyarı alındığında, çiftçiler olgunlaşmış meyve, sebze ve diğer ürünlerini hızla toplayabilir. Bu ürünlerin korunmuş alanlarda depolanması gerekir.

METEOROLOJİK TAKİP VE TARSİM: Meteoroloji Genel Müdürlüğü ve İl/İlçe Tarım Müdürlüklerinin bildirimleri dikkate alınmalıdır. Tarımsal sigorta da oldukça önemlidir. Sigortalı çiftçiler, riskin gerçekleştiğini öğrendikten sonra en geç 24 saat içinde durumu yetkililere bildirmelidir. ALO TARSİM 172 veya mobil uygulama üzerinden ihbar yapılabilir.