AB-nin təhlükəsizlik çıxılmaz vəziyyətinə düşməsi üçün strateji resept: Türkiyə müdafiə sənayesi

Avropa İttifaqı (Aİ) son illərdə öz tarixində ən ciddi təhlükəsizlik və müdafiə böhranlarından birini yaşayır. Qlobal geosiyasi tarazlıqların sürətlə dəyişdiyi bu dövrdə avropalı strateqlər və təhlükəsizlik ekspertləri qitənin müdafiə arxitekturasındakı boşluqları aradan qaldırmağın ən real və strateji çıxış yolunun Türkiyə müdafiə sənayesi olduğunu bildirirlər. Keçmişdə rifah yönümlü siyasətlərə diqqət yetirən Avropa indi sürətlə hərbi potensialını artırmaq məcburiyyətində qalıb və gözlərini Ankaraya çevirib.

Avropanın təhlükəsizlik illüziyası və Ukrayna müharibəsinin oyanışı

Təhlükəsizlik üzrə analitiklər Avropanın keçmiş strateji səhvlərini qeyd edirlər. İkinci Dünya Müharibəsindən sonra Berlin divarının yıxılması və Sovet İttifaqının dağılması ilə Avropa ölkələri bütün diqqətini qloballaşmanın təqdim etdiyi iqtisadi imkanlara yönəltdilər. Təhlükəsizlik çətirini Amerika Birləşmiş Ştatlarına (ABŞ) həvalə edən və sənaye istehsalını Çinə köçürən Avropa, uzun illər əldə etdiyi imkanlarla ancaq rifah səviyyəsini yüksəltmək üçün addımlar atdı. Lakin bu rahatlıq zonası uzun sürmədi.

Təhlükəsizlik mənbələri vurğulayır ki, bir neçə il əvvələ qədər yalnız ekoloji siyasət, dizel avtomobillərinin emissiya dərəcələri və karbon vergiləri kimi məsələləri müzakirə edən Aİ-yə üzv dövlətlər 2022-ci ilin fevralında Rusiyanın Ukrayna sərhədində hərbi karvanlar topladığı zaman çox sərt bir reallığa oyandılar. ABŞ-ın müdafiə dəstəyinin azaldılması və birgə müdafiə layihələrinin dayandırılması siqnalları Avropanı ciddi istehsal və təchizat böhranı ilə üz-üzə qoydu.

Aİ daxilində parçalanmış səslər və Ankara ilə Qazan-Qazan Formulu

Mövcud böhran şəraitində Aİ üzv dövlətləri kollektiv müdafiə şüurunu inkişaf etdirmək və öz milli maraqlarını qorumaq arasında qalıblar. Bəzi üzv ölkələr Türkiyənin müdafiə sənayesindəki yüksəlişinə maneçilik törədir. Analitiklər bu vəziyyəti belə yekunlaşdırırlar: "Bir tərəfdə nə NATO, nə də Aİ üçün konkret əlavə dəyər yarada bilməyən, ancaq Türkiyəyə qarşı veto hüququndan şəxsi ambisiyalarına uyğun istifadə edən ölkələr var. Digər tərəfdən isə milli təhlükəsizlik maraqlarını ittifaqın bürokratik külfətindən üstün tutan rasional aktorlar var"

Bu rasional ölkələrin əsas məqsədi AB-nin ortaq çətin mexanizmlərindən asılı olmayaraq Türkiyə ilə birbaşa, sürətli və qazan-qazan müdafiə tərəfdaşlığı qurmaqdır. Türkiyənin İspaniya, Portuqaliya, Fransa, Rumıniya və İtaliya kimi kritik ölkələrlə çox qısa müddətdə ikitərəfli müdafiə layihələri imzalaması bu vəziyyətin ən konkret sübutu kimi önə çıxır. Şərqi Avropa, Balkanlar və Aİ-nin qurucu dövlətləri indi hərbi ehtiyaclarını ödəmək üçün Ankaranın qapısını döyürlər.

Kritik hədd: Türkiyədə NATO Zirvəsi və Gələcəyin Müdafiə Körpüsü

Müdafiə sənayesində vaxt kompensasiya edilə bilməyən ən kritik amillərdən biridir. Mütəxəssislər vurğulayırlar ki, Avropa ölkələrinin öz yerli müdafiə sənayesini sıfırdan qurmaq və ya mövcud imkanlarını kifayət qədər səviyyəyə çatdırmaq üçün kifayət qədər vaxtları yoxdur. Bu nöqtədə Türkiyənin ev sahibliyi edəcəyiNATO Zirvəsi tarixi bir fürsət təqdim edir. Bu sammitin Türkiyə müdafiə sənayesi ilə NATO və Aİ ölkələri arasında yeni və güclü bir körpü quracağı gözlənilir.

Strateqlər Avropanın gələcəyinin bu inteqrasiyadan asılı olduğunu bildirib və dəyərləndiriblər: "Günün sonunda Avropa Birliyinin Türkiyə müdafiə sənayesi ilə hansı əməkdaşlıq modeli inkişaf etdirəcəyi birbaşa olaraq önümüzdəki onilliklərdə qitənin təhlükəsizliyini müəyyən edəcək. Türk müdafiə məhsullarının Avropa bazarındakı bürokratik maneələri aradan qaldırılarsa, Avropanın müdafiə qabiliyyəti daha güclü olacaq.p>