EUB-niň howpsuzlyk howpy üçin strategiki resept: Türk Goranmak Senagaty

Unionewropa Bileleşigi (EUB) soňky ýyllarda taryhynda iň çynlakaý howpsuzlyk we goranyş krizislerini başdan geçirdi. Global geosyýasy deňagramlylyklaryň çalt üýtgeýän döwründe Europeanewropaly strategler we howpsuzlyk hünärmenleri yklymyň goranyş arhitekturasyndaky boşluklary ýapmagyň iň real we strategiki ýolunyň Türkiýäniň goranyş pudagydygyny aýdýarlar. Geçmişde abadançylyga gönükdirilen syýasatlara ünsi jemlän Europeewropa indi harby kuwwatyny çalt artdyrmaga mejbur bolýar we gözüni Ankara gönükdirýär.

Europeewropanyň Howpsuzlyk illýuziýasy we Ukraina söweşiniň oýanmagy

Howpsuzlyk analitikleri Europeewropanyň öňki strategiki ýalňyşlyklaryny görkezýärler. Ikinji jahan urşundan soň, Berlin diwarynyň ýykylmagy we Sowet Soýuzynyň dargamagy bilen Europeanewropa ýurtlary bütinleý globallaşma tarapyndan hödürlenýän ykdysady mümkinçiliklere ünsi jemledi. Howpsuzlyk çägini Amerikanyň Birleşen Ştatlaryna (ABŞ) tabşyrmak we senagat önümçiligini Hytaýa geçirmek, Europeewropa diňe köp ýyllaryň dowamynda gazanan mümkinçilikleri bilen hal-ýagdaýyny ýokarlandyrmak üçin çäreleri gördi. Şeýle-de bolsa, bu rahatlyk zolagy dowam etmedi.

Howpsuzlyk çeşmeleri, birnäçe ýyl ozal diňe daşky gurşaw syýasaty, dizel ulaglarynyň zyňyndylary we uglerod salgytlary ýaly meseleleri ara alyp maslahatlaşan EUB-ne agza ýurtlaryň 2022-nji ýylyň fewral aýynda Russiýanyň Ukraina serhedinde harby kerwenleri ýygnap, gaty ýiti hakykata sebäp bolandygyny nygtaýar. ABŞ-nyň goranyş goldawyny azaltmak we bilelikdäki goranyş taslamalarynyň togtadylmagy baradaky signallar Europeewropany çynlakaý önümçilik we üpjünçilik krizisine sezewar etdi.

EUB-de bölek sesler we Ankara bilen Win-Win formulasy

Häzirki krizis gurşawynda EUB-ne agza ýurtlar köpçülikleýin goranyş düşünjesini ösdürmek we öz milli bähbitlerini goramak arasynda dur. Käbir agza ýurtlar Türkiýanyň goranyş pudagynda ösmegine obstruktiw garaýana meňzeýär. Analitikler bu ýagdaýy şu sözler bilen jemleýärler: "Bir tarapdan, NATO ýa-da EUB üçin haýsydyr bir goşmaça gymmaty öndürip bilmeýän, emma weto güýjüni Türkiýä garşy şahsy ambisiýalaryna laýyklykda ulanýan ýurtlar bar. Beýleki tarapdan, milli howpsuzlyk bähbitlerini kärdeşler arkalaşygynyň býurokratik kynçylyklaryndan has ýokary goýýan paýhasly aktýorlar bar."

Bu rasional ýurtlaryň esasy maksady, EUB-niň umumy kyn mehanizmlerinden garaşsyz Türkiye bilen göni, çalt we ýeňiş gazanan goranyş hyzmatdaşlygyny ýola goýmak. Türkiýeniň gysga wagtyň içinde Ispaniýa, Portugaliýa, Fransiýa, Rumyniýa we Italiýa ýaly möhüm ýurtlar bilen ikitaraplaýyn goranyş taslamalaryna gol çekendigi bu ýagdaýyň iň anyk subutnamasy bolup durýar. Gündogar Europeewropa, Balkanlar we theB-ni esaslandyryjylar indi harby zerurlyklaryny kanagatlandyrmak üçin Ankaranyň gapysyny kakýarlar.

Möhüm çäk: NATO-nyň Türkiýede sammiti we Geljegiň Goranyş köprüsi

Goranmak pudagynda wagt öwezini dolup bolmaýan iň möhüm faktorlardan biridir. Hünärmenler Europeanewropa ýurtlarynyň öz içerki goranyş pudaklaryny noldan gurmak ýa-da bar bolan mümkinçiliklerini ýeterlik derejä çykarmak üçin ýeterlik wagtynyň ýokdugyny bellediler. Bu pursatda Türkiye tarapyndan geçiriljek NATO sammiti taryhy pursat hödürleýär. Bu sammitiň, Türkiýäniň goranyş senagaty bilen NATO we EUB ýurtlarynyň arasynda täze we güýçli köpri gurmagyna garaşylýar.

Strategistler Europeewropanyň geljeginiň bu integrasiýa baglydygyny mälim etdiler we baha berdiler: "Günüň ahyrynda, Türk goranyş senagaty bilen Europeanewropa Bileleşiginiň haýsy hyzmatdaşlyk modelini ösdürjekdigi ýakyn onýyllyklarda kontinentiň howpsuzlygyny gönüden-göni kesgitlär. Türkiýäniň goranyş önümleriniň Europeanewropa bazaryndaky býurokratik päsgelçilikleri ýeňilse, has güýçli Europeewropany görmek mümkin bolar.