ABŞ-dan İrana tarixi maliyyə mühasirəsi: Qlobal iqtisadiyyatda 2 trilyon dollarlıq müharibə başlayır

ABŞ və İran arasındakı gərginlik qlobal bazarları dərindən sarsıdacaq yeni ölçüyə çatıb. ABŞ Maliyyə Naziri Scott Bessent tərəfindən "tarixin ən böyük maliyyə hücumu" kimi təsvir edilən yeni sanksiyalar paketi Tehran administrasiyasını iqtisadi cəhətdən tamamilə təcrid etmək məqsədi daşıyır. Bu hərtərəfli maliyyə mühasirəsi birbaşa İranın qanı olan neft ixracından bank əməliyyatlarına, dəniz nəqliyyatından tutmuş üçüncü ölkələrdəki qlobal ticarət tərəfdaşları ilə əlaqələrinə qədər çox geniş bir şəbəkəni hədəf alır.

Tehran iqtisadiyyatına böyük ziyan: inflyasiya 70 faizə çatıb

ABŞ-ın həyata keçirdiyi bu aqressiv iqtisadi strategiya artıq İran iqtisadiyyatında dərin yaralar açmağa başlayıb. Maliyyə kanallarının tıxanması və xarici ticarət tərəfdaşlarına təzyiqlər səbəbindən İran iqtisadiyyatının qısa müddətdə 5 faizdən çox daralması gözlənilir. Hazırda ölkədə yüksək olan inflyasiyanın bu yeni dalğa ilə 70 faiz həddinə çatacağı proqnozlaşdırılır. Tehranın küçələrində və maliyyə mərkəzlərində hiss edilən bu şok dalğası həm də ölkənin yerli valyutasını və xalqın alıcılıq qabiliyyətini tarixin ən aşağı səviyyələrinə endirir.

Dünya Bankından qorxulu ssenari: Qlobal artım təhlükədədir

Bu maliyyə müharibəsinin təsirləri təkcə Tehranla məhdudlaşmır. ABŞ-ın başlatdığı bu əməliyyatın qlobal təchizat zəncirlərinə və enerji bazarlarına dolayı təsirləri bütün dünya iqtisadiyyatını təhdid edəcək səviyyəyə çatıb. Mövzu ilə bağlı ən pessimist qiymətləndirmələrdən biri Dünya Bankından gəldi. Qurumun hazırladığı ağır ssenariyə görə, bu münaqişə mühiti və mərkəzi Yaxın Şərqdə olan iqtisadi embarqolar uzanarsa, qlobal iqtisadi artım tempi 1,3 faizə qədər azala bilər.

Qlobal bazarda 2 trilyon dollarlıq nəhəng itki gəlir

Təxminən 120 trilyon dollar həcmində olan dünya iqtisadiyyatını nəzərə alsaq, artım tempinin yüzdə 1,3-ə düşməsi özü ilə çox ağır qiymət gətirir. Bu ssenari baş verərsə, qlobal istehsalda və milli gəlirdə 2 trilyon dollara yaxınlaşan itki olacaq. Skott Bessentin rəhbərlik etdiyi ABŞ Maliyyə Nazirliyinin atdığı bu addım beynəlxalq maliyyə dairələrində təkcə regional sanksiya kimi deyil, həm də qlobal rifahı birbaşa təhdid edən qlobal iqtisadi müharibə kimi qiymətləndirilir.