ABŞ-dan Eýrana taryhy maliýe gabawy: Global ykdysadyýetde 2 trillion dollarlyk söweş başlaýar

ABŞ bilen Eýranyň arasyndaky dartgynlyk dünýä bazarlaryny çuňňur sarsdyrjak täze bir ölçege ýetdi. ABŞ-nyň Gazna ministri Skott Bessent tarapyndan "taryhdaky iň uly maliýe hüjümi" hökmünde häsiýetlendirilen täze sanksiýalar bukjasy Tähran administrasiýasyny ykdysady taýdan bütinleý izolirlemegi maksat edinýär. Bu giňişleýin maliýe gabawy, Eýranyň gany bolan nebit eksportyndan başlap, bank amallaryna, deňiz transportyndan başlap, üçünji ýurtlaryň global söwda hyzmatdaşlary bilen gatnaşyklaryna çenli gaty giň ulgamy nyşana alýar.

Tähranyň ykdysadyýetine uly zyýan: inflýasiýa 70 göterime çenli

ABŞ tarapyndan durmuşa geçirilýän bu agressiw ykdysady strategiýa, eýýäm Eýranyň ykdysadyýetinde çuňňur ýaralara sebäp bolup başlady. Maliýe kanallarynyň petiklenmegi we daşary söwda hyzmatdaşlaryna edilýän basyşlar sebäpli gysga möhletde Eýranyň ykdysadyýetiniň 5 göterimden gowrak azalmagyna garaşylýar. Häzirki wagtda ýurtda ýokary bolan inflýasiýanyň derejesiniň bu täze tolkun bilen 70 göterime ýetjekdigi çaklanylýar. Tähranyň köçelerinde we maliýe merkezlerinde duýulýan bu zarba tolkuny ýurduň ýerli walýutasyny we halkyň satyn alyş kuwwatyny taryhyň iň pes derejesine çenli peseldýär.

Bütindünýä bankyndan gorkunç ssenariýa: Global ösüş howp astyndadyr

Bu maliýe urşunyň täsiri Tähran bilen çäklenmeýär. ABŞ tarapyndan başlanan bu amalyň global üpjünçilik zynjyrlaryna we energiýa bazarlaryna gytaklaýyn täsiri tutuş dünýä ykdysadyýetine howp salýan derejä ýetdi. Bu mesele boýunça iň pessimist bahalaryň biri Bütindünýä bankyndan geldi. Gurama tarapyndan taýýarlanan agyr ssenariýa görä, konflikt gurşawy we Eastakyn Gündogarda ýerleşýän ykdysady embargo uzaldylsa, dünýädäki ykdysady ösüş depgini 1,3 göterime çenli peselip biler.

Global bazarda 2 trillion dollarlyk ägirt uly ýitgi gelýär

Takmynan 120 trillion dollar ululygyndaky dünýä ykdysadyýetini göz öňünde tutsak, ösüş depgininiň 1,3 göterime çenli azalmagy gaty agyr baha getirýär. Bu ssenariýa ýüze çyksa, global önümçilikde we milli girdejide 2 trillion dollar töweregi ýitgi bolar. ABŞ-nyň Gazna ministrliginiň Skott Bessentiň ýolbaşçylygyndaky bu ädimi halkara maliýe töwereklerinde diňe bir sebitleýin sanksiýa hökmünde däl, eýsem global abadançylyga gönüden-göni howp salýan global ykdysady söweş hökmünde hem garalýar.